બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.6

નારાયણ ઉવાચ ॥
સરસ્વતી સા વૈકુણ્ઠે સ્વયં નારાયણાન્તિકે ॥
ગઙ્ગાશાપેન કલયા કલહાદ્ભારતે સરિત્

પુણ્યદા પુણ્યજનની પુણ્યતીર્થસ્વરૂપિણી ॥
પુણ્યવદ્ભિર્નિષેવ્યા ચ સ્થિતિઃ પુણ્યવતાં મુને

તપસ્વિનાં તપોરૂપા તપસ્યાકારરૂપિણી ॥
કૃતપાપેધ્મદાહાય જ્વલદગ્નિસ્વરૂપિણી

જ્ઞાને સરસ્વતીતોયે ગતં યૈર્માનવૈર્ભુવિ ॥
તેષાં સ્થિતિશ્ચ વૈકુણ્ઠે સુચિરં હરિસંસદિ

ભારતે કૃતપાપશ્ચ સ્નાત્વા તત્રૈવ લીલયા ॥
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો વિષ્ણુલોકે વસેચ્ચિરમ્

ચતુર્દશ્યાં પૌર્ણમાસ્યામક્ષયાયાં દિનક્ષયે ॥
ગ્રહણે ચ વ્યતીપાતેઽન્યસ્મિન્પુણ્યદિનેઽપિ ચ

અનુષઙ્ગેણ યઃ સ્નાતિ હેલયા શ્રદ્ધયાઽપિ વા ॥
સારૂપ્યં લભતે નૂનં વૈકુણ્ઠે સ હરેરપિ

સરસ્વતીમન્ત્રકં ચ માસમેકં તુ યો જપેત્ ॥
મહામૂર્ખઃ કવીન્દ્રશ્ચ સ ભવેન્નાત્ર સંશયઃ

નિત્યં સરસ્વતીતોયે યઃ સ્નાત્વા મુણ્ડયેન્નરઃ ॥
ન ગર્ભવાસં કુરુતે પુનરેવ સ માનવઃ

ઇત્યેવં કથિતં કિંચિદ્ભારતીગુણકીર્ત્તનમ્॥
સુખદં મોક્ષદં સારં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

સૌતિરુવાચ ॥
નારાયણવચઃ શ્રુત્વા નારદો મુનિસત્તમઃ ॥
પુનઃ પપ્રચ્છ સન્દેહચ્છેદં શૌનક સત્વરમ્

નારદ ઉવાચ ॥
કથં સરસ્વતી દેવી ગઙ્ગાશાપેન ભારતે ॥
કલયા કલહેનૈવ સમભૂત્પુણ્યદા સરિત્

શ્રવણે શ્રુતિસારાણાં વર્દ્ધતે કૌતુકં મમ ॥
કથામૃતાનાં નો તૃપ્તિઃ કેન શ્રેયસિ તૃપ્યતે

કથં શશાપ સા ગઙ્ગા પૂજિતાં તાં સરસ્વતીમ્ ॥
શાન્તા સત્ત્વસ્વરૂપા ચ પુણ્યદા સર્વદા નૃણામ્

તેજસ્વિન્યોર્દ્વયોર્વાદકારણં શ્રુતિસુન્દરમ્ ॥
સુદુર્લભં પુરાણેષુ તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

નારાયણ ઉવાચ ॥
શૃણુ નારદ વક્ષ્યામિ કથામેતાં પુરાતનીમ્ ॥
યસ્યાઃ સ્મરણમાત્રેણ સર્વપાપાત્પ્રમુચ્યતે

લક્ષ્મીસ્સરસ્વતી ગઙ્ગા તિસ્રો ભાર્ય્યા હરેરપિ ॥
પ્રેમ્ણા સમાસ્તાસ્તિષ્ઠન્તિ સતતં હરિસન્નિધૌ

ચકાર સૈકદા ગઙ્ગા વિષ્ણોર્મુખનિરીક્ષણમ્॥
સસ્મિતા ચ સકામા ચ સકટાક્ષં પુનઃ પુનઃ

વિભુર્જહાસ તદ્વક્ત્રં નિરીક્ષ્ય ચ મુદા ક્ષણમ્ ॥
ક્ષમાં ચકાર તદ્દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મીર્નૈવ સરસ્વતી

બોધયામાસ તાં પદ્મા સત્ત્વરૂપા ચ સસ્મિતા ॥
ક્રોધાવિષ્ટા ચ સા વાણી ન ચ શાન્તા બભૂવ હ

ઉવાચ ગઙ્ગાં ભર્ત્તારં રક્તાસ્યા રક્તલોચના ॥
કમ્પિતા કોપવેગેન શશ્વત્પ્રસ્ફુરિતાધરા

સરસ્વત્યુવાચ ॥
સર્વત્ર સમતાબુદ્ધિઃ સદ્ભર્તુઃ કામિનીઃ પ્રતિ ॥
ધર્મિષ્ઠસ્ય વરિષ્ઠસ્ય વિપરીતા ખલસ્ય ચ

જ્ઞાતં સૌભાગ્યમધિકં ગંગાયાં તે ગદાધર ॥
કમલાયાં ચ તત્તુલ્યં ન ચ કિંચિન્મયિ પ્રભો

ગંગાયાઃ પદ્મયા સાર્દ્ધં પ્રીતિશ્ચાપિ સુસમ્મતા ॥
ક્ષમાં ચકાર તેનેદં વિપરીતં હરિપ્રિયા

કિં જીવનેન મેઽત્રૈવ દુર્ભગાયાશ્ચ સામ્પ્રતમ્ ॥
નિષ્ફલં જીવનં તસ્યા યા પત્યુઃ પ્રેમવઞ્ચિતા

ત્વાં સર્વેશં સત્ત્વરૂપં યે વદન્તિ મનીષિણઃ ॥
તે ચ મૂર્ખા ન વેદજ્ઞા ન જાનન્તિ મતિં તવ

સરસ્વતીવચઃ શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા તાં કોપસંયુતામ્ ॥
મનસા તુ સમાલોચ્ય સ જગામ બહિઃ સભામ્

ગતે નારાયણે ગંગામવોચન્નિર્ભયં રુષા ॥
રાગાધિષ્ઠાતૃ દેવી સા વાક્યં શ્રવણદુઃસહમ્

હે નિર્લજ્જે સકામે ત્વં સ્વામિગર્વં કરોષિ કિમ્ ॥
અધિકં સ્વામિસૌભાગ્યં વિજ્ઞાપયિતુમિચ્છસિ

માનહાનિં કરિષ્યામિ તવાદ્ય હરિસન્નિધૌ ॥
કિં કરિષ્યતિ તે કાન્તો મમ વૈ કાન્તવલ્લભે

ઇત્યેવમુક્ત્વા ગંગાયા જિઘૃક્ષું કેશમુદ્યતામ્ ॥
વારયામાસ તાં પદ્મા મધ્યદેશસ્થિતા સતી

શશાપ વાણી તાં પદ્માં મહાકોપવતી સતી ॥
વૃક્ષરૂપા સરિદ્રૂપા ભવિષ્યસિ ન સંશયઃ

વિપરીતં યતો દૃષ્ટ્વા કિંચિન્નો વક્તુમર્હસિ ॥
સન્તિષ્ઠસિ સભામધ્યે યથા વૃક્ષો યથા સરિત્

શાપં શ્રુત્વા ચ સા દેવી ન શશાપ ચુકોપ ન ॥
તત્રૈવ દુઃખિતા તસ્થૌ વાણીં ધૃત્વા કરેણ ચ

અત્યુદ્ધતાં ચ તાં દૃષ્ટ્વા કોપપ્રસ્ફુરિતાનના ॥
ઉવાચ ગંગા તાં દેવીં પદ્માં પદ્મવિલોચના

ગંગોવાચ ॥
ત્વમુત્સૃજ મહોગ્રાં તાં પદ્મે કિં મે કરિષ્યતિ ॥
વાગ્દુષ્ટા વાગધિષ્ઠાત્રી દેવીયં કલહપ્રિયા

યાવતી યોગ્યતાઽસ્યાશ્ચ યાવતી શક્તિરેવ વા ॥
તથા કરોતુ વાદં ચ મયા સાર્દ્ધં સુદુર્મુખા

સ્વબલં યન્મમ બલં વિજ્ઞાપયિતુમર્હતુ ॥
જાનન્તુ સર્વે હ્યુભયોઃ પ્રભાવં વિક્રમં સતિ

ઇત્યેવમુક્ત્વા સા દેવી વાણ્યૈ શાપં દદાવિતિ ॥
સરિત્સ્વરૂપા ભવતુ સા યા ત્વામશપદ્રુષા

અધો મર્ત્યં સા પ્રયાતુ સન્તિ યત્રૈવ પાપિનઃ ॥
કલૌ તેષાં ચ પાપાંશં લભિષ્યતિ ન સંશયઃ

ઇત્યેવં વચનં શ્રુત્વા તાં શશાપ સરસ્વતી ॥
ત્વમેવ યાસ્યસિ મહીં પાપિપાપં લભિષ્યસિ

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર ભગવાનાજગામ હ ॥
ચતુર્ભુજશ્ચતુર્ભિશ્ચ પાર્ષદૈશ્ચ ચતુર્ભુજૈઃ

સરસ્વતીં કરે ધૃત્વા વાસયામાસ વક્ષસિ ॥
બોધયામાસ સર્વજ્ઞઃ સર્વજ્ઞાનં પુરાતનમ્

શ્રુત્વા રહસ્યં તાસાં ચ શાપસ્ય કલહસ્ય ચ ॥
ઉવાચ દુઃખિતાસ્તાશ્ચ વાક્યં સામયિકં વિભુઃ

શ્રીભગવાનુવાચ ॥
લક્ષ્મિ ત્વં કલયા ગચ્છ ધર્મધ્વજગૃહં શુભે ॥
અયોનિસમ્ભવા ભૂમૌ તસ્ય કન્યા ભવિષ્યસિ

તત્રૈવ દૈવદોષેણ વૃક્ષત્વં ચ લભિષ્યસિ ॥
મદંશસ્યાસુરસ્યૈવ શઙ્ખચૂડસ્ય કામિની

ભૂત્વા પશ્ચાચ્ચ મત્પત્ની ભવિષ્યસિ ન સંશયઃ ॥
ત્રૈલોક્યપાવની નામ્ના તુલસીતિ ચ ભારતે

કલયા ચ સરિદ્ભૂત્વા શીઘ્રં ગચ્છ વરાનને ॥
ભારતં ભારતીશાપાન્નામ્ના પદ્માવતી ભવ

ગઙ્ગે યાસ્યસિ ચાંશેન પશ્ચાત્ત્વં વિશ્વપાવની ॥
ભારતં ભારતીશાપાત્પાપદાહાય દેહિનામ્

ભગીરથસ્ય તપસા તેન નીતા સુદુષ્કરાત્ ॥
નામ્ના ભાગીરથી પૂતા ભવિષ્યસિ મહીતલે

મદંશસ્ય સમુદ્રસ્ય જાયા જાયે મમાજ્ઞયા ॥
મત્ત્કલાંશસ્ય ભૂપસ્ય શન્તનોશ્ચ સુરેશ્વરિ

ગઙ્ગાશાપેન કલયા ભારતં ગચ્છ ભારતિ ॥
કલહસ્ય ફલં ભુઙ્ક્ષ્વ સપત્નીભ્યાં સહાચ્યુતે

સ્વયં ચ બ્રહ્મસદનં બ્રહ્મણઃ કામિની ભવ ॥
ગઙ્ગા યાતુ શિવસ્થાનમત્ર પદ્મૈવ તિષ્ઠતુ

શાન્તા ચ્ ક્રોધરહિતા મદ્ભક્તા મત્સ્વરૂપિણી ॥
મહાસાધ્વી મહાભાગા સુશીલા ધર્મચારિણી

યદંશકલયા સર્વા ધર્મિષ્ઠાશ્ચ પતિવ્રતાઃ ॥
શાન્તરૂપા સુશીલાશ્ચ પ્રતિવિશ્વેષુ યોષિતઃ

તિસ્રો ભાર્ય્યાસ્ત્રયઃ શ્યાલાસ્ત્રયો ભૃત્યાશ્ચ બાન્ધવાઃ ॥
ધ્રુવં વેદવિરુદ્ધાશ્ચ ન હ્યેતે મઙ્ગલપ્રદાઃ

સ્ત્રી પુંવચ્ચ ગૃહે યેષાં ગૃહિણાં સ્ત્રીવશઃ પુમાન્ ॥
નિષ્ફલં જન્મ વૈ તેષામશુભં ચ પદે પદે

મુખદુષ્ટા યોનિદુષ્ટા યસ્ય સ્ત્રી કલહપ્રિયા ॥
અરણ્યં તેન ગન્તવ્યં મહારણ્યં ગૃહાદ્વરમ્

જનાનાં ચ સ્થલાનાં ચ પુરાણાં પ્રાપ્તિરેવ ચ ॥
સતતં સુલભા તત્ર ન તેષાં તદ્ગૃહેઽપિ ચ

વરમગ્નૌ સ્થિતિર્હિંસ્રજન્તૂનાં સન્નિધૌ સુખમ્ ॥
તતોઽપિ દુઃખં પુંસાં ચ દુષ્ટસ્ત્રીસન્નિધૌ ધ્રુવમ્

વ્યાધિજ્વાલા વિષજ્વાલા વરં પુંસાં વરાનને ॥
દુષ્ટસ્ત્રીણાં મુખજ્વાલા મરણાદતિરિચ્યતે ॥

પુંસશ્ચ સ્ત્રીજિતસ્યેહ જીવિતં નિષ્ફલં ધ્રુવમ્ ॥
યદહ્ના કુરુતે કર્મ ન તસ્ય ફલભાગ્ભવેત્

સ નિન્દિતોઽત્ર સર્વત્ર પરત્ર નરકં વ્રજેત્ ॥
યશકીર્તિવિહીનો યો જીવન્નપિ મૃતો હિ સઃ

બહ્વીનાં ચ સપત્નીનાં નૈકત્ર શ્રેયસી સ્થિતિઃ ॥
એકભાર્ય્યઃ સુખી નૈવ બહુભાર્ય્યઃ કદાચન

ગચ્છ ગંગે શિવસ્થાનં બ્રહ્મસ્થાનં સરસ્વતિ ॥
અત્ર તિષ્ઠતુ મદ્દેહે સુશીલા કમલાલયા

સુસાધ્યા યસ્ય પત્ની ચ સુશીલા ચ પતિવ્રતા॥
ઇહ સ્વર્ગસુખં તસ્ય ધર્મમોક્ષૌ પરત્ર ચ

પતિવ્રતા યસ્ય પત્ની સ ચ મુક્તઃ શુચિઃ સુખી ॥
જીવન્મૃતોઽશુચિર્દુઃખી દુશ્શીલાપતિરેવ યઃ

ઇત્યુક્ત્વા જગતાં નાથો વિરરામ ચ નારદ ॥
અત્યુચ્ચૈ રુરુદુર્દેવ્યઃ સમાલિઙ્ગ્ય પરસ્પરમ્

તાશ્ચ સર્વાઃ સમાલોચ્ય ક્રમેણોચુઃ સદીશ્વરમ્ ॥
કમ્પિતાઃ સાશ્રુનેત્રાશ્ચ શોકેન ચ ભયેન ચ

સરસ્વત્યુવાચ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં દેહિ નાથ દુષ્ટાયાં જન્મશોધકમ્ ॥
સત્સ્વામિના પરિત્યક્તાઃ કુત્ર જીવન્તિ કાઃ સ્ત્રિયઃ

દેહત્યાગં કરિષ્યામિ ધ્રુવં યોગેન ભારતે ॥
અત્યુચ્ચતો નિપતનં પ્રાપ્તુમર્હતિ નિશ્ચિતમ્

ગંગોવાચ ॥
અહં કેનાપરાધેન ત્વયા ત્યક્તા જગત્પતે ॥
દેહત્યાગં કરિષ્યામિ નિર્દોષાયા વધં લભ

નિર્દોષકામિનીત્યાગં કુરુતે યો જનો ભવે ॥
સ યાતિ નરકં કલ્પં કિં તે સર્વેશ્વરસ્ય વા

લક્ષ્મીરુવાચ ॥
નાથ સત્ત્વસ્વરૂપસ્ત્વં કોપઃ કથમહો તવ ॥
પ્રસાદં કુરુ ચાસ્મભ્યં સદીશસ્ય ક્ષમા વરા

ભારતં ભારતીશાપાદ્યાસ્યામિ કલયા યદિ ॥
કતિકાલં સ્થિતિસ્તત્ર કદા દ્રક્ષ્યામિ તે પદમ્

દાસ્યન્તિ પાપિનઃ પાપં મહ્યં સ્નાનાવગાહનાત્ ॥
કેન તસ્માદ્વિમુક્તાઽહમાગમિષ્યામિ તે પદમ્

કલયા તુલસીરૂપા ધર્મધ્વજસુતા સતી ॥
ભૂત્વા કદા લભિષ્યામિ ત્વત્પાદામ્બુજમચ્યુત

વૃક્ષરૂપા ભવિષ્યામિ તદધિષ્ઠાતૃદેવતા ॥
મામુદ્ધરિષ્યસિ કદા તન્મે બ્રૂહિ કૃપાનિધે

ગંગા સરસ્વતીશાપાદ્યદિ યાસ્યતિ ભારતમ્ ॥
શાપેન મુક્તા પાપાચ્ચ કદા ત્વાં વા લભિષ્યતિ

ગંગાશાપેન સા વાણી યદિ યાસ્યતિ ભારતમ્ ॥
કદા શાપાદ્વિનિર્મુચ્ય લભિષ્યતિ પદં તવ

તાં વાણીં બ્રહ્મસદનં ગંગાં વા શિવમન્દિરમ્ ॥
ગન્તું વદસિ હે નાથ તત્ક્ષમસ્વ ચ તે વચઃ

ઇત્યુક્ત્વા કમલા કાન્તપદં ધૃત્વા નનામ ચ ॥
સુકેશૈર્વેષ્ટયિત્વા ચ રુરોદ ચ પુનઃ પુનઃ

ઉવાચ પદ્મનાભસ્તાં પ્રભાં કૃત્વા સ્વવક્ષસિ॥
ઈષદ્ધાસઃ પ્રસન્નાસ્યો ભક્તાનુગ્રહકારકઃ

નારાયણ ઉવાચ ॥
ત્વદ્વાક્યમાચરિષ્યામિ સ્વવાક્યં ચ સુરેશ્વરિ ॥
સમતાં ચ કરિષ્યામિ શૃણુ તત્ક્રમમેવ ચ

ભારતી યાતુ કલયા સરિદ્રૂપા ચ ભારતમ્ ॥
અર્દ્ધાંશા બ્રહ્મસદનં સ્વયં તિષ્ઠતુ મદ્ગૃહે

ભગીરથેન નીતા સા ગંગા યાસ્યતિ ભારતમ્ ॥
પૂતં કર્તું ત્રિભુવનં સ્વયં તિષ્ઠતુ મદ્ગૃહે

તત્રૈવ ચન્દ્રમૌલેશ્ચ મૌલિં પ્રાપ્સ્યતિ દુર્લભમ્ ॥
તતઃ સ્વભાવતઃ પૂતાઽપ્યતિપૂતા ભવિષ્યતિ

કલાંશાંશેન ગચ્છ ત્વં ભારતે કમલોદ્ભવે ॥
પદ્માવતી સરિદ્રૂપા તુલસીવૃક્ષરૂપિણી

કલેઃ પઞ્ચસહસ્રે ચ ગતે વર્ષે ચ મોક્ષણમ્ ॥
યુષ્માકં સરિતાં ભૂયો મદ્ગૃહે ચાગમિષ્યથ ॥

સમ્પદાં હેતુભૂતા ચ વિપત્તિઃ સર્વદેહિનામ્ ॥
વિના વિપત્તિર્મહિમા કેષાં પદ્મે ભવેદ્ભવે

મન્મન્ત્રોપાસકાનાં ચ સતાં સ્નાનાવગાહનાત્ ॥
યુષ્માકં મોક્ષણં પાપાત્પાપિસ્પર્શનહેતુકાત્

પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ સન્ત્યસંખ્યાનિ સુન્દરિ ॥
ભવિષ્યન્તિ ચ પૂતાનિ મદ્ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

મન્મન્ત્રોપાસકા ભક્તા ભ્રમન્તે ભારતે સતિ ॥
પૂતં કર્ત્તું ભારતં ચ સુપવિત્રાં વસુન્ધરામ્

મદ્ભક્તા યત્ર તિષ્ઠન્તિ પાદં પ્રક્ષાલયન્તિ ચ ॥
તત્સ્થાનં ચ મહાતીર્થં સુપવિત્રં ભવેદ્ધ્રુવમ્

સ્ત્રીઘ્નો ગોઘ્નઃ કૃતઘ્નશ્ચ બ્રહ્મઘ્નો ગુરુતલ્પગઃ ॥
જીવન્મુક્તો ભવેત્પૂતો મદ્ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

એકાદશીવિહીનશ્ચ સન્ધ્યાહીનોઽપિ નાસ્તિકઃ ॥
વૃષવાહો ભવેત્પૂતો મદ્ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

અસિજીવી મષીજીવી ધાવકઃ શૂદ્રયાજકઃ ॥
વૃષવાહો ભવેત્પૂતો મદ્ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

વિશ્વાસઘાતી મિત્રઘ્નો મિથ્યાસાક્ષ્યપ્રદાયકઃ ॥
ન્યાસહારી ભવેત્પૂતો મદ્ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

ઋણગ્રસ્તો વાર્દ્ધુષિકો જારજઃ પુંશ્ચલીપતિઃ ॥
પૂતશ્ચ પુંશ્ચલીપુત્રો મદ્ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

શૂદ્રાણાં સૂપકારશ્ચ દેવલો ગ્રામયાજકઃ ॥
અદીક્ષિતો ભવેત્પૂતો મદ્ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

અશ્વત્થઘાતકશ્ચૈવ મદ્ભક્તાનાં ચ નિન્દકઃ ॥
અનિવેદિતભોજી ચ પૂતો મદ્ભક્તદર્શનાત્

માતરં પિતરં ભાર્ય્યાં ભ્રાતરં તનયં સુતામ્॥
ગુરોઃ કુલં ચ ભગિનીં વંશહીનં ચ બાન્ધવમ્

શ્વશ્રૂં ચ શ્વશુરં ચૈવ યો ન પુષ્ણાતિ નારદ ॥
સ મહાપાતકી પૂતો મદ્ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

દેવદ્રવ્યાપહારી ચ વિપ્રદ્રવ્યાપહારકઃ ॥
લાક્ષાલોહરસાનાં ચ વિક્રેતા દુહિતુસ્તથા

મહાપાતકિનશ્ચૈતે શૂદ્રાણાં શવદાહકાઃ ॥
ભવેયુરેતે પૂતાશ્ચ મદ્ભક્તસ્પર્શદર્શનાત્

લક્ષ્મીરુવાચ ॥
ભક્તાનાં લક્ષણં બ્રૂહિ ભક્તાનુગ્રહકારક ॥
યેષાં સન્દર્શનસ્પર્શાત્સદ્યઃ પૂતા નરાધમાઃ

હરિભક્તિવિહીનાશ્ચ મહાહઙ્કારસંયુતાઃ ॥
સ્વપ્રશંસારતા ધૂર્ત્તાઃ શઠા વૈ સાધુ નિન્દકાઃ

પુનન્તિ સર્વતીર્થાનિ યેષાં સ્નાનાવગાહનાત્ ॥
યેષાં ચ પાદરજસા પૂતા પાદોદકાન્મહી

યેષાં સન્દર્શનં સ્પર્શં દેવા વાઞ્છન્તિ ભારતે ॥
સર્વેષાં પરમો લાભો વૈષ્ણવાનાં સમાગમઃ

ન હ્યમ્મયાનિ તીર્થાનિ ન દેવા મૃચ્છિલામયાઃ ॥
તે પુનન્ત્યુરુકાલેન વિષ્ણુભક્તાઃ ક્ષણાદહો

સૌતિરુવાચ ॥
મહાલક્ષ્મીવચઃ શ્રુત્વા લક્ષ્મીકાન્તશ્ચ સસ્મિતઃ॥
નિગૂઢતત્ત્વં કથિતુમૃષિશ્રેષ્ઠોપચક્રમે

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
ભક્તાનાં લક્ષણં લક્ષ્મિ ગૂઢં શ્રુતિપુરાણયોઃ ॥
પુણ્યસ્વરૂપં પાપઘ્નં સુખદં ભુક્તિમુક્તિદમ્

સારભૂતં ગોપનીયં ન વક્તવ્યં ખલેષુ ચ ॥
ત્વાં પવિત્રાં પ્રાણતુલ્યાં કથયામિ નિશામય

ગુરુવક્ત્રાદ્વિષ્ણુમન્ત્રો યસ્ય કર્ણે વિશેદ્વરઃ ॥
વદન્તિ વેદવેદાઙ્ગાત્તં પવિત્રં નરોત્તમમ્

પુરુષાણાં શતં પૂર્વં પૂતં તજ્જન્મમાત્રતઃ ॥
સ્વર્ગસ્થં નરકસ્થં વા મુક્તિં પ્રાપ્નોતિ તત્ક્ષણાત્

યૈઃ કૈશ્ચિદ્યત્ર વા જન્મ લબ્ધં યેષુ ચ જંતુષુ ॥
જીવન્મુક્તાસ્તે ચ પૂતા યાન્તિ કાલે હરેઃ પદમ્

મદ્ભક્તિયુક્તો મત્પૂજાનિયુક્તો મદ્ગુણાન્વિતઃ ॥ .
મદ્ગુણશ્લાઘનીયશ્ચ મન્નિવિષ્ટશ્ચ સન્તતમ્

મદ્ગુણશ્રુતિમાત્રેણ સાનન્દઃ પુલકાન્વિતઃ ॥
સગદ્ગદઃ સાશ્રુનેત્રઃ સ્વાત્મવિસ્મૃતિરેવ ચ

ન વાઞ્છન્તિ સુખં મુક્તિં સાલોક્યાદિ ચતુષ્ટયમ્ ॥
બ્રહ્મત્વમમરત્વં વા તદ્વાઞ્છા મમ સેવને

ઇન્દ્રત્વં ચ મનુત્વં ચ દેવત્વં ચ સુદુર્લભમ્ ॥
સ્વર્ગરાજ્યાદિભોગં ચ સ્વપ્નેઽપિ ન હિ વાચ્છતિ

બ્રહ્માણ્ડાનિ વિનશ્યન્તિ દેવા બ્રહ્માદયસ્તથા ॥
કલ્યાણભક્તિયુક્તશ્ચ મદ્ભક્તો ન પ્રણશ્યતિ

ભ્રમન્તિ ભારતે ભક્તા લબ્ધ્વા જન્મ સુદુર્લભમ્ ॥
તેઽપિ યાન્તિ મહીં પૂતાં કૃત્વા તીર્થં મમાલયમ્

ઇત્યેતત્કથિતં સર્વં કુરુ પદ્મે યથોચિતમ્ ॥
તદાજ્ઞાતાશ્ચ તાશ્ચક્રુર્હરિસ્તસ્થૌ સુખાસને

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે સરસ્વત્યુપાખ્યાનં નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ