બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.5

નારાયણ ઉવાચ ॥
વાગ્દેવતાયાઃ સ્તવનં શ્રૂયતાં સર્વકામદમ્ ॥
મહામુનિર્યાજ્ઞવલ્ક્યો યેન તુષ્ટાવ તાં પુરા

ગુરુશાપાચ્ચ સ મુનિર્હતવિદ્યો બભૂવ હ॥
તદાઽઽજગામ દુઃખાર્તો રવિસ્થાનં ચ પુણ્યદમ્

સંપ્રાપ્ય તપસા સૂર્ય્યં કોણાર્કે દૃષ્ટિગોચરે ॥
તુષ્ટાવ સૂર્ય્યં શોકેન રુરોદ ચ પુનઃ પુનઃ

સૂર્ય્યસ્તં પાઠયામાસ વેદવેદાઙ્ગમીશ્વરઃ ॥
ઉવાચ સ્તુહિ વાગ્દેવીં ભક્ત્યા ચ સ્મૃતિહેતવે

તમિત્યુક્ત્વા દીનનાથો હ્યન્તર્દ્ધાનં જગામ સઃ ॥
મુનિઃ સ્નાત્વા ચ તુષ્ટાવ ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરઃ

યાજ્ઞવલ્ક્ય ઉવાચ ॥
કૃપાં કુરુ જગન્માતર્મામેવં હતતેજસમ્॥
ગુરુશાપાત્સ્મૃતિભ્રષ્ટં વિદ્યાહીનં ચ દુઃખિતમ્

જ્ઞાનં દેહિ સ્મૃતિં દેહિ વિદ્યાં વિદ્યાધિદેવતે ॥
પ્રતિષ્ઠાં કવિતાં દેહિ શક્તિં શિષ્યપ્રબોધિકામ્

ગ્રન્થનિર્મિતિશક્તિં ચ સચ્છિષ્યં સુપ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
પ્રતિભાં સત્સભાયાં ચ વિચારક્ષમતાં શુભામ્

લુપ્તાં સર્વાં દૈવવશાન્નવાં કુરુ પુનઃ પુનઃ ॥
યથાઽઙ્કુરં જનયતિ ભગવાન્યોગમાયયા

બ્રહ્મસ્વરૂપા પરમા જ્યોતીરૂપા સનાતની ॥
સર્વવિદ્યાધિદેવી યા તસ્યૈ વાણ્યે નમો નમઃ

યયા વિના જગત્સર્વં શશ્વજ્જીવન્મૃતં સદા ॥
જ્ઞાનાઘિદેવી યા તસ્યૈ સરસ્વત્યૈ નમો નમઃ

યયા વિના જગત્સર્વં મૂકમુન્મત્તવત્સદા ॥
વાગધિષ્ઠાતૃદેવી યા તસ્યૈ વાણ્યૈ નમો નમઃ

હિમચન્દનકુન્દેન્દુકુમુદામ્ભોજ સન્નિભા ॥
વર્ણાધિદેવી યા તસ્યૈ ચાક્ષરાયૈ નમો નમઃ

વિસર્ગબિન્દુમાત્રાણાં યદધિષ્ઠાનમેવ ચ ॥
ઇત્થં ત્વં ગીયસે સદ્ભિર્ભારત્યૈ તે નમો નમઃ

યયા વિનાઽત્ર સંખ્યાકૃત્સંખ્યાં કર્ત્તું ન શક્નુતે ॥
કાલસંખ્યાસ્વરૂપા યા તસ્યૈ દેવ્યૈ નમો નમઃ ॥

વ્યાખ્યાસ્વરૂપા યા દેવી વ્યાખ્યાધિષ્ઠાતૃદેવતા ॥
ભ્રમસિદ્ધાન્તરૂપા યા તસ્યૈ દેવ્યૈ નમો નમઃ

સ્મૃતિશક્તિ જ્ઞાનશક્તિ બુદ્ધિશક્તિસ્વરૂપિણી ॥
પ્રતિભાકલ્પનાશક્તિર્યા ચ તસ્યૈ નમો નમઃ

સનત્કુમારો બ્રહ્માણં જ્ઞાનં પપ્રચ્છ યત્ર વૈ ॥
બભૂવ જડવત્સોઽપિ સિદ્ધાન્તં કર્ત્તુમક્ષમઃ

તદાઽઽજગામ ભગવાનાત્મા શ્રીકૃષ્ણ ઈશ્વરઃ ॥
ઉવાચ સત્તમં સ્તોત્રં વાણ્યા ઇતિ વિધિં તદા

સ ચ તુષ્ટાવ તાં બ્રહ્મા ચાજ્ઞયા પરમાત્મનઃ ॥
ચકાર તત્પ્રસાદેન તદા સિદ્ધાન્તમુત્તમમ્

યદાઽપ્યનન્તં પપ્રચ્છ જ્ઞાનમેકં વસુન્ધરા ॥
બભૂવ મૂકવત્સોઽપિ સિદ્ધાન્તં કર્તુમક્ષમઃ

તદા ત્વાં ચ સ તુષ્ટાવ સંત્રસ્તઃ કશ્યપાજ્ઞયા॥
તતશ્ચકાર સિદ્ધાન્તં નિર્મલં ભ્રમભઞ્જનમ્

વ્યાસઃ પુરાણસૂત્રં ચ સમપૃચ્છત વાલ્મિકિમ્ ॥
મૌનીભૂતઃ સ સસ્માર ત્વામેવ જગદંબિકામ્

તદા ચકાર સિદ્ધાન્તં ત્વદ્વરેણ મુનીશ્વરઃ ॥
સ પ્રાપ નિર્મલં જ્ઞાનં પ્રમાદધ્વંસકારણમ્

પુરાણસૂત્રં શ્રુત્વા સ વ્યાસઃ કૃષ્ણકલોદ્ભવઃ॥
ત્વાં સિષેવે ચ દધ્યૌ ચ શતવર્ષં ચ પુષ્કરે ॥
તદા ત્વત્તો વરં પ્રાપ્ય સ કવીન્દ્રો બભૂવ હ

તદા વૈ વેદભાગં ચ પુરાણાનિ ચકાર હ ॥
યદા મહેન્દ્રે પપ્રચ્છ તત્ત્વજ્ઞાનં શિવા શિવમ્

ક્ષણં ત્વામેવ સંચિન્ત્ય તસ્યૈ જ્ઞાનં દદૌ વિભુઃ ॥
પપ્રચ્છ શબ્દશાસ્ત્રં ચ મહેન્દ્રશ્ચ બૃહસ્પતિમ્

દિવ્યં વર્ષસહસ્રં ચ સ ત્વાં દધ્યૌ ચ પુષ્કરે ॥
તદા ત્વત્તો વરં પ્રાપ્ય દિવ્યં વર્ષસહસ્રકમ્ ॥
ઉવાચ શબ્દશાસ્ત્રં ચ તદર્થં ચ સુરેશ્વરમ્

અધ્યાપિતાશ્ચ યૈઃ શિષ્યા યૈરધીતં મુનીશ્વરૈઃ ॥
તે ચ ત્વાં પરિસંચિન્ત્ય પ્રવર્ત્તન્તે સુરેશ્વરિ

ત્વં સંસ્તુતા પૂજિતા ચ મુનીન્દ્રમનુમાનવૈઃ ॥
દૈત્યેન્દ્રૈશ્ચ સુરૈશ્ચાપિ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદિભિઃ

જડીભૂતઃ સહસ્રાસ્યઃ પઞ્ચવક્ત્રશ્ચતુર્મુખઃ ॥
યાં સ્તોતું કિમહં સ્તૌમિ તામેકાસ્યેન માનવઃ

ઇત્યુક્ત્વા યાજ્ઞવલ્ક્યશ્ચ ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરઃ ॥
પ્રણનામ નિરાહારો રુરોદ ચ મુહુર્મુહુઃ

તદા જ્યોતિસ્ત્વરૂપા સા તેનાદૃષ્ટાઽપ્યુવાચ તમ્ ॥
સુકવીન્દ્રો ભવેત્યુક્ત્વા વૈકુણ્ઠં ચ જગામ હ

યાજ્ઞવલ્ક્યકૃતં વાણીસ્તોત્રં યઃ સંયતઃ પઠેત્ ॥
સ કવીન્દ્રો મહાવાગ્મી બૃહસ્પતિસમો ભવેત્

મહામૂર્ખશ્ચ દુર્મેધા વર્ષમેકં ચ યઃ પઠેત્ ॥
સ પણ્ડિતશ્ચ મેધાવી સુકવિશ્ચ ભવેદ્ધ્રુવમ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે પ્રકૃતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે યાજ્ઞવલ્ક્યોક્તવાણીસ્તવનં નામ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ॥