બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 1.20

સૌતિરુવાચ ॥
મુદા માલાવતીસાર્દ્ધં ગન્ધર્વશ્ચોપબર્હણઃ ॥
રેમે કાલાવશેષં ચ તાભિશ્ચ નિર્જને વને

ગન્ધર્વરાજો મુમુદે પુત્રદારાદિભિઃ સહ ॥
નાનાવિધં ક્રતુવરં મહત્પુણ્યં ચકાર હ

રાજત્વં બુભુજે રાજા કુબેરભવનોપમે ॥
રેમે સુશીલયા સાર્દ્ધં સ્થિરયૌવનયુક્તયા

ગન્ધર્વરાજઃ કાલે ચ ગઙ્ગાતીરે મનોહરે ॥
પત્ન્યા સાર્દ્ધમસૂંસ્ત્યક્ત્વા વૈકુણ્ઠં ચ યયૌ મુદા

શૈવઃ શિવપ્રસાદેન પુત્રસ્ય વિષ્ણુસેવયા ॥
બભૂવ દાસો વૈકુણ્ઠે વિષ્ણોઃ શ્યામચતુર્ભુજઃ

કૃત્વા પિત્રોશ્ચ સત્કારં ગન્ધર્વશ્ચોપબર્હણઃ ॥
બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ વિપ્ર ધનાનિ વિવિધાનિ ચ

કાલે સ્વયં બ્રહ્મશાપાત્પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા વિચક્ષણઃ ॥
સ જજ્ઞે વૃષલીગર્ભે બ્રહ્મબીજેન શૌનક

માલાવતી વહ્નિકુણ્ડે પુષ્કરે ભારતે ભુવિ ॥
કૃત્વા તુ વાઞ્છિતં કામં પ્રાણાંસ્તત્યાજ સા સતી

સૃંજયસ્ય તુ પત્ન્યાં ચ મનુવંશોદ્ભવસ્ય ચ ॥
જજ્ઞે નૃપસ્ય સાધ્વી સા પુણ્યા જાતિસ્મરા વરા

ઉપબર્હણગન્ધર્વઃ પતિર્મે ભવિતેતિ ચ ॥
ઇતિકામા કામુકી સા સુન્દરી સુન્દરીવરા

શૌનક ઉવાચ ॥
બ્રહ્મવીર્ય્યાચ્છૂદ્રપત્ન્યાં ગન્ધર્વશ્ચોપબર્હણઃ ॥
જાતઃ કેન પ્રકારેણ તદ્ભવાન્વક્તુમર્હતિ

સૌતિરુવાચ ॥
કાન્યકુબ્જે ચ દેશે ચ દ્રુમિલો નામ રાજકઃ ॥
કલાવતી તસ્ય પત્ની વન્ધ્યા ચાપિ પતિવ્રતા

સ્વામિદોષેણ સા વન્ધ્યા કાલે ચ ભર્તુરાજ્ઞયા ॥
ઉપતસ્થે વને ઘોરે નારદં કાશ્યપં મુનિમ્

ધ્યાયમાનં ચ શ્રીકૃષ્ણં જ્વલન્તં બ્રહ્મતેજસા ॥
તસ્થૌ સુવેષં કૃત્વા સા ધ્યાનાન્તં ચ મુનેઃ પુરઃ

ગ્રીષ્મમધ્યાહ્નમાર્તણ્ડપ્રભાતુલ્યેન તેજસા ॥
તપન્તં દૂરતોઽપ્યેવં સમીપં ગન્તુમક્ષમા

ધ્યાનાન્તે ચ મુનિશ્રેષ્ઠઃ પરઃ કૃષ્ણપરાયણઃ ॥
દદર્શ પુરતો દૂરે સુન્દરીં સ્થિરયૌવનામ્

ચારુચમ્પકવર્ણાભાં શરત્પઙ્કજલોચનામ્ ॥
શરત્પાર્વણચંદ્રાસ્યાં રત્નભૂષણભૂષિતામ્

બૃહન્નિતમ્બભારાર્ત્તાં પીનશ્રોણિપયોધરામ્ ॥
શોભિતાં પીતવસ્ત્રેણ સસ્મિતાં રક્તલોચનામ્

મોહિતાં મુનિરૂપેણ કામબાણપ્રપીડિતામ્ ॥
દર્શયન્તીં સ્તનશ્રોણિં મૈથુનાસક્તચેતસા ॥

સિન્દૂરબિન્દુભૂષાઢ્યાં સુચારુકજ્જલોજ્જ્વલામ્ ॥
પદાલક્તકશોભાઢ્યાં રૂપેણૈવ યથોર્વશીમ્

મુનિઃ પપ્રચ્છ દૃષ્ટ્વા તાં કા ત્વં કામિનિ નિર્જને ॥
કસ્ય પત્ની કથં વાઽત્ર સત્યં બ્રૂહિ ચ પુંશ્ચલિ

મુનેશ્ચ વચનં શ્રુત્વા કમ્પિતા ચ કલાવતી ॥
ઉવાચ વિનયેનૈવ કૃત્વા ચ શ્રીહરિં હૃદિ

કલાવત્યુવાચ ॥
ગોપિકાઽહં દ્વિજશ્રેષ્ઠ દ્રુમિલસ્ય ચ કામિની ॥
પુત્રાર્થિની ચાગતાઽહં ત્વન્મૂલં ભર્તુરાજ્ઞયા

વીર્ય્યાધાનં કુરુ મયિ સ્ત્રી નોપેક્ષ્યા હ્યુપસ્થિતા ॥
તેજીયસાં ન દોષાય વહ્નેઃ સર્વભુજો યથા

વૃષલીવચનં શ્રુત્વા ચુકોપ મુનિસત્તમઃ ॥
ઉવાચ નીત્યં સત્યં ચ કોપપ્રસ્ફુરિતાધરઃ

કાશ્યપ ઉવાચ ॥
યઃ સ્વલક્ષ્મીં ચ ભોગાર્હાં પરાય દાતુમિચ્છતિ ॥
તં સા ત્યજતિ મૂઢં ચ વેદવાદ ઇતિ ધ્રુવમ્

ન ત્વં દ્રુમિલભોગાર્હા પુનરેવ ભવિષ્યસિ ॥
વિરક્તેન સ્વયં ત્યક્તા ન ગૃહ્ણાતિ ચ ત્વાં પુનઃ

યઃ શૂદ્રપત્નીં ગૃહ્ણાતિ બ્રાહ્મણો જ્ઞાનદુર્બલઃ॥
સ ચણ્ડાલો ભવેત્સત્યં ન કર્માર્હો દ્વિજાતિષુ

પિતૃશ્રાદ્ધે ચ યજ્ઞે ચ શિલાસ્પર્શે સુરાર્ચને ॥
અધિકારશ્ચ તસ્યૈવમિત્યાહ કમલોદ્ભવઃ ॥

કુમ્ભીપાકં સ્વયં યાતિ પાતયિત્વા ચ પૂરુષાન્ ॥
માતામહાન્સ્વાત્મનશ્ચ દશ પૂર્વાન્દશાપરાન્

તત્તર્પણં મૂત્રમેવ પિણ્ડં સદ્યઃ પુરીષકમ્ ॥
શાલગ્રામસ્ય તત્સ્પર્શે ચોપવાસસ્ત્રિરાત્રકમ્

તદિષ્ટદેવો ગૃહ્ણાતિ ન નૈવેદ્યં ન તજ્જલમ્ ॥
સંન્યાસિનાં બ્રાહ્મણાનાં તદન્નં ચ પુરીષવત્

કુમ્ભીપાકે પચ્યતે સ શક્રાન્તં યાવદેવ હિ ॥
એકવિંશતિપુરુષૈઃ સાર્દ્ધં સત્યં ચ પુંશ્ચલિ

પત્રોચ્છિષ્ટં ચ યો ભુઙ્ક્તે શૂદ્રાણાં બ્રાહ્મણાધમઃ ॥
તત્તુલ્યોઽધરભોજી ચૈવેત્યાઙ્ગિરેસભાષિતમ્

શૂદ્રો વા યદિ ગૃહ્ણાતિ બ્રાહ્મણીં જ્ઞાનદુર્બલઃ ॥
સ પચ્યતે કાલસૂત્રે યાવદિન્દ્રાશ્ચતુર્દશ

અષ્ટાદશેન્દ્રાવચ્છિન્નં કાલં ચ કાલસૂત્રકે॥
બ્રાહ્મણી પચ્યતે તત્ર ભક્ષિતા ક્રિમિભિર્ધ્રુવમ્

તતશ્ચણ્ડાલયોનૌ ચ લબ્ધ્વા જન્મ ચ બ્રાહ્મણી ॥
શૂદ્રશ્ચ કુષ્ઠી ભવતિ જ્ઞાતિભિઃ પરિવર્જિતઃ

ઇત્યુક્ત્વા ચ મુનિશ્રેષ્ઠો વિરરામ ચ શૌનક ॥
વૃષલી તત્પુરસ્તસ્થૌ શુષ્કકણ્ઠૌષ્ઠતાલુકા

એતસ્મિન્નન્તરે તેન પથા યાતિ ચ મેનકા ॥
તસ્યા ઊરું સ્તનં દૃષ્ટ્વા મુનેર્વીર્ય્યં પપાત હ

ઋતુસ્નાતા ચ વૃષલી પીત્વા તત્ર ક્ષણં મુદા ॥
મુનિં પ્રણમ્ય પ્રહૃષ્ટા પ્રયયૌ ભર્તુરન્તિકમ્

ગત્વા પ્રણમ્ય દ્રુમિલં કાન્તા કાન્તં મનોહરમ્ ॥
સર્વં નિવેદયામાસ વૃત્તાંત્તં ગર્ભહેતુકમ્

કલાવતીવચઃ શ્રુત્વા પ્રહૃષ્ટવદનેક્ષણઃ ॥
ઉવાચ કાન્તાં મધુરં પરિણામસુખાવહમ્

દ્રુમિલ ઉવાચ ॥
વિપ્રસ્ય વીર્યં ત્વદ્ગર્ભે વૈષ્ણવસ્ય મહાત્મનઃ ॥
વૈષ્ણવો ભવિતા બાલસ્ત્વં ચ ભાગ્યવતી સતી

યદ્ગર્ભે વૈષ્ણવો જાતો યસ્ય વીર્યેણ વા સતિ ॥
તયોર્યાતિ ચ વૈકુણ્ઠં પુરુષાણાં શતં શતમ્

તૌ ચ વિષ્ણુવિમાનેન સદ્રત્નનિર્મિતેન ચ ॥
યાતૌ વૈકુણ્ઠનગરં જન્મમૃત્યુજરાહરમ્

કસ્યચિદ્બ્રાહ્મણસ્યૈવ ગેહં ગચ્છ શુભાનને ॥
પશ્ચાન્મમાન્તિકં ભદ્રે યાસ્યસીતિ હરેઃ પુરમ્

ઇત્યુક્ત્વા ગોપરાજશ્ચ સ્નાત્વા કૃત્વા તુ તર્પણમ્ ॥
સંપૂજ્યાભીષ્ટદેવં ચ બ્રાહ્મણેભ્યો ધનં દદૌ

અશ્વાનાં ચ ચતુર્લક્ષં ગજાનાં લક્ષમેવ ચ ॥
શતં મત્તગજેન્દ્રાણાં બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ મુદા

ઉચ્ચૈઃશ્રવઃ પઞ્ચલક્ષં રથાનાં ચ સહસ્રકમ્ ॥
શકટાનાં ત્રિલક્ષં ચ બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ મુદા

ગવાં દ્વાદશલક્ષં ચ મહિષાણાં ત્રિલક્ષકમ્ ॥
ત્રિલક્ષં રાજહંસાનાં બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ મુદા

પારાવતાનાં લક્ષં ચ શુકાનાં ચ શતં મુને ॥
લક્ષં ચ દાસદાસીનાં બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ મુદા

ગ્રામાણાં ચ સહસ્રં ચ નગરાણાં શતં શતમ્ ॥
ધાન્યતણ્ડુલશૈલં ચ બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ મુદા

શતકોટિં સુવર્ણાનાં રત્નાનાં ચ સહસ્રકમ્॥
મુદ્રાણાં કોટિકલશં બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ મુદા

દદૌ તૈજસપાત્રાણાં ભૂષણાનામસંખ્યકમ્ ॥
તાં સ્ત્રિયં રત્નભૂષાઢ્યાં બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ મુદા

રાજ્યં દત્ત્વા મહારાજોઽપ્યન્તર્બાહ્યે હરિં સ્મરન્ ॥
જગામ બદરીં ગોપો મનોગામી મુદાઽન્વિતઃ।૫૫॥
તત્ર માસં તપઃ કૃત્વા ગઙ્ગાતીરે મનોહરે ॥
પ્રાણાંસ્તત્યાજ યોગેન સદ્યો દૃષ્ટો મહર્ષિભિઃ

સ ચ વિષ્ણુવિમાનેન રત્નેન્દ્રનિર્મિતેન ચ॥
સંયુક્તો વિષ્ણુદૂતૈશ્ચ વૈકુણ્ઠં ચ જગામ હ

તત્ર પ્રાપ હરેર્દાસ્યં હરિદાસો બભૂવ સઃ ॥
વૃત્તાન્તં ચ કલાવત્યા શ્રૂયતામિતિ શૌનક

ગતે કલાવતી નાથે ઉચ્ચૈશ્ચ પ્રરુરોદ હ ॥
વહ્નૌ પ્રાણાંસ્ત્યક્તુકામા બ્રાહ્મણેનૈવ રક્ષિતા

બ્રાહ્મણો માતરિત્યુક્ત્વા તાં ગૃહીત્વા મુદાઽન્વિતઃ ॥
જગામ રત્નપૂર્ણં ચ સ્વગેહં ચ ક્ષણેન ચ

સા વિપ્રગેહે સાધ્વી ચ સુષાવ તનયં વરમ્ ॥
તપ્તકાઞ્ચનવર્ણાભં જ્વલન્તં બ્રહ્મતેજસા

તત્રસ્થા યોષિતઃ સર્વા દદૃશુર્બાલકં શુભમ્ ॥
ગ્રીષ્મમધ્યાહ્નમાર્તણ્ડજિતં તં બ્રહ્મતેજસા

કામદેવાધિકં રૂપે ચન્દ્રાધિકશુભાનનમ્ ॥
શરત્પાર્વણચન્દ્રાસ્યં શરત્પઙ્કજલોચનમ્

હસ્તપાદાદિવલિતં સુકપોલં મનોહરમ્ ॥
પદ્મચક્રાઙ્કિતં પાદપદ્મં વાઽતુલમુજ્જ્વલમ્

કરયુગ્મં વાઽતુલં ચ રુદન્તં ચ સ્તનાર્થિનમ્ ॥
યોષિતો બાલકં દૃષ્ટ્વા પ્રયયુઃ સ્વાશ્રમં મુદા

પુત્રદારયુતો વિપ્રઃ પ્રહૃષ્ટશ્ચ નનર્ત હ ॥
સ બાલો વવૃધે તત્ર શુક્લપક્ષે યથા શશી

પુપોષ બ્રાહ્મણસ્તાં ચ સપુત્રાં ચ યથા સુતામ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે બ્રહ્મખણ્ડે સૌતિશૌનકસંવાદે ઉપબર્હણજન્મકથનં નામ વિંશોઽધ્યાયઃ