બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 1.21

સૌતિરુવાચ ॥
બભૂવ કાલે બાલશ્ચ ક્રમેણ પઞ્ચહાયનઃ ॥
જાતિસ્મરો જ્ઞાનયુક્તઃ પૂર્વમન્ત્રસ્મૃતઃ સદા

ગીયતે સતતં કૃષ્ણયશોનામગુણાદિકમ્ ॥
ક્ષણં રોદિતિ નૃત્યેન પુલકાઞ્ચિતવિગ્રહઃ

કૃષ્ણસમ્બન્ધિનીં ગાથાં શૃણોતિ યત્ર તત્ર વૈ ॥
તત્સમ્બન્ધિ પુરાણં ચ તત્ર તિષ્ઠતિ બાલકઃ

ધૂલિધૂસરસર્વાઙ્ગો ધૂલિનૈવેદ્યમીપ્સિતમ્ ॥
ધૂલિષુ પ્રતિમાં કૃત્વા ધૂલિના પૂજયેદ્ધરિમ્

પુત્રમાહ્વયતે માતા પ્રાતરાશાય ચેન્મુને ॥
હરિં સંપૂજયામીતિ માતરં સંવદેત્પુનઃ

શૌનક ઉવાચ ॥
કિં નામ બાલકસ્યાસ્ય જન્મન્યત્ર બભૂવ હ ॥
વ્યુત્પત્ત્યા સંજ્ઞયા વાઽપિ તદ્ભવાન્વક્તુમર્હતિ

સૌતિરુવાચ ॥
અનાવૃષ્ટ્યવશેષે ચ કાલે બાલો બભૂવ હ ॥
નારં દદૌ જન્મકાલે તેનાયં નારદાભિધઃ

દદાતિ નારં જ્ઞાનં ચ બાલકેભ્યશ્ચ બાલકઃ ॥
જાતિસ્મરો મહાજ્ઞાની તેનાયં નારદાભિધઃ

વીર્યેણ નારદસ્યૈવ બભૂવ બાલકો મુને ॥
મુનીન્દ્રસ્ય વરેણૈવ તેનાયં નારદાભિધઃ

શૌનક ઉવાચ ॥
શિશુનામ ચ વિજ્ઞાતં વ્યુત્પત્ત્યા ચ યથોચિતમ્ ॥
મુનીન્દ્રસ્ય કથં નામ નારદશ્ચેતિ મંગલમ્

સૌતિરુવાચ ॥
અપુત્રકાય વિપ્રાય ધર્મપુત્રો નરો મુનિઃ ॥
દદૌ પુત્ર કશ્યપાય તેનાયં નારદાભિધઃ

શૌનક ઉવાચ ॥
અધુના નામવ્યુત્પત્તિઃ શ્રુતા સૌતે શિશોરપિ ॥
શૂદ્રયોનૌ બ્રહ્મપુત્રઃ કથં સ નારદાભિધઃ

સૌતિરુવાચ ॥
કલ્પાન્તરે બ્રહ્મકણ્ઠાદ્બભૂવુર્બહવો નરાઃ ॥
નરાન્દદૌ તત્કણ્ઠં ચ તેન તન્નારદં સ્મૃતમ્

તતો બભૂવ બાલશ્ચ નારદાત્કણ્ઠદેશતઃ ॥
અતો બ્રહ્મા નામ ચક્રે નારદશ્ચેતિ મઙ્ગલમ્

સામ્પ્રતં શિશુવૃત્તાન્તં સાવધાનં નિશામય ॥
ઉપાલમ્ભરહસ્યેન વિશિષ્ટં કિં પ્રયોજનમ્

વવૃધે ગોપિકાબાલો વિપ્રગેહે દિનેદિને ॥
સપુત્રાં પાલિતાં ચક્રે બ્રાહ્મણઃ સ્વસુતાં યથા

એતસ્મિન્નન્તરે વિપ્રા આયયુર્વિપ્રમન્દિરમ્ ॥
શિશવઃ પઞ્ચવર્ષીયા મહાતેજસ્વિનો યથા

પ્રચ્છન્નં હૃતવન્તશ્ચ ગ્રીષ્મમધ્યાહ્નભાસ્કરમ્ ॥
મધુપર્કાદિકં દત્ત્વા તાન્નનામ ગૃહી દ્વિજ

ફલમૂલાદિકં કાલે ચત્વારો મુનિપુઙ્ગવાઃ ॥
વિપ્રદત્તં બુભુજિરે તચ્છેશં બુભુજે શિશુઃ

ચતુર્થકો મુનિસ્તસ્મૈ કૃષ્ણમન્ત્રં દદૌ મુદા ॥
તેષાં બભૂવ દાસઃ સ દ્વિજસ્ય માતુરાજ્ઞયા

એકદા શિશુમાતા ચ ગચ્છન્તી નિશિ વર્ત્મનિ ॥
મમાર સર્પદષ્ટા ચ તત્ક્ષણં સ્મરતી હરિમ્

સદ્યો જગામ વૈકુણ્ઠં વિષ્ણુયાનેન સા સતી ॥
વિષ્ણુપાર્ષદસંયુક્તા સદ્રત્નનિર્મિતેન ચ

પ્રાતર્બાલો દ્વિજૈઃ સાર્ધં પ્રયયૌ વિપ્રમન્દિરાત્ ॥
તત્ત્વજ્ઞાનં દદુસ્તસ્મૈ બ્રાહ્મણાશ્ચ કૃપાલવઃ

બ્રહ્મપુત્રાઃ શિશું ત્યક્ત્વા સ્વસ્થાનં પ્રયયુઃ કિલ ॥
મહાજ્ઞાની શિશુસ્તસ્થૌ ગઙ્ગાતીરે મનોહરે

તત્ર સ્નાત્વા વિપ્રદત્તં વિષ્ણુમન્ત્રં જજાપ સઃ ॥
ક્ષુત્પિપાસારોગશોકહરં વેદેષુ દુર્લભમ્

મહારણ્યે ચ ઘોરે ચ અશ્વત્થમૂલસન્નિધૌ ॥
કૃત્વા યોગાસનં તસ્થૌ સુચિરં તત્ર બાલકઃ

શૌનક ઉવાચ ॥
કં મન્ત્રં બાલકઃ પ્રાપ કુમારેણ ચ ધીમતા ॥
દત્તં પરં શ્રીંહરેશ્ચ તદ્ભવાન્વક્તુ મર્હતિ

સૌતિરુવાચ ॥
કૃષ્ણેન દત્તો ગોલોકે કૃપયા બ્રહ્મણે પુરા ॥
દ્વાવિંશત્યક્ષરો મન્ત્રો વેદેષુ ચ સુદુર્લભઃ

તં ચ બ્રહ્મા દદૌ ભક્ત્યા કુમારાય ચ ધીમતે ॥
કુમારેણ સ દત્તશ્ચ મન્ત્રશ્ચ શિશવે દ્વિજ

ૐ શ્રીં નમો ભગવતે રાસ મણ્ડલેશ્વરાય ॥
શ્રીકૃષ્ણાય સ્વાહેતિ ચ મન્ત્રોઽયં કલ્પપાદપઃ

મહાપુરુષસ્તોત્રં ચ પૂર્વોક્તં કવચં ચ યત્ ॥
અસ્યૌપયૌગિકં ધ્યાનં સામવેદોક્તમેવ ચ

તેજોમણ્ડલરૂપે ચ સૂર્ય્યકોટિસમપ્રભે ॥
યોગિભિર્વાઞ્છિતં ધ્યાને યોગૈઃ સિદ્ધગણૈઃ સુરૈઃ

ધ્યાયન્તે વૈષ્ણવા રૂપં તદભ્યન્તરસન્નિધૌ ॥
અતીવ કમનીયાનિર્વચનીયં મનોહરમ્

નવીનજલદશ્યામં શરત્પઙ્કજલોચનમ્ ॥
શરત્પાર્વણચન્દ્રાસ્યં પક્વબિમ્બાધિકાધરમ્

મુક્તાપઙ્ક્તિવિનિન્દૈકદન્તપંક્તિમનોહરમ્ ॥
સસ્મિતં મુરલીન્યસ્તહસ્તાવલમ્બનેન ચ

કોટિકન્દર્પલાવણ્યં લીલાધામ મનોહરમ્ ॥
ચન્દ્રલક્ષપ્રભાજુષ્ટં પુષ્ટશ્રીયુક્તવિગ્રહમ્

ત્રિભઙ્ગસઙ્ગિ વા યુક્તં દ્વિભુજં પીતવાસસમ્ ॥
રત્નકેયૂરવલયરત્નનૂપુરભૂષિ તમ્

રત્નકુણ્ડલયુગ્મેન ગણ્ડસ્થલવિરાજિતમ્ ॥
મયૂરપુચ્છચૂડં ચ રત્નમાલાવિભૂષિતમ્

શોભિતં જાનુપર્ય્યન્તં માલતીવનમાલયા ॥
ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગં ભક્તાનુગ્રહકારકમ્

મણિના કૌસ્તુભેન્દ્રેણ વક્ષસ્થલસમુજ્જ્વલમ્ ॥
વીક્ષિતં ગોપિકાભિશ્ચ શશ્વદ્વ્રીડિતલોચનૈઃ

સ્થિરયૌવનયુક્તાભિર્વેષ્ટિતાભિશ્ચ સન્તતમ્ ॥
ભૂષણૈર્ભૂષિતાભિશ્ચ રાધાવક્ષઃસ્થલસ્થિતમ્ ॥

બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદ્યૈશ્ચ પૂજિતં વન્દિતં સ્તુતમ્ ॥
કિશોરં રાધિકાકાન્તં શાન્તરૂપં પરાત્પરમ્

નિર્લિપ્તં સાક્ષિરૂપં ચ નિર્ગુણં પ્રકૃતેઃ પરમ્ ॥
ધ્યાયેત્સર્વેશ્વરં તં ચ પરમાત્માનમીશ્વરમ્

ઇદં તે કથિતં ધ્યાનં સ્તોત્રં ચ કવચં મુને ॥
મન્ત્રોપયૌગિકં સત્યં મન્ત્રશ્ચ કલ્પપાદપઃ

સામ્પ્રતં બાલકસ્તસ્થૌ ધ્યાનસ્થસ્તત્ર શૌનક ॥
દિવ્યં વર્ષસહસ્રં ચ નિરાહારઃ કૃશોદરઃ॥

શક્તિમાન્પરિપુષ્ટશ્ચ સિદ્ધમન્ત્રપ્રભાવત॥
દદર્શ બાલકો ધ્યાને દિવ્યં લોકં ચ બાલકમ્

રત્નસિંહાસનસ્થં ચ રત્નભૂષણભૂષિતમ્ ॥
કિશોરવયસં શ્યામં ગોપવેષં ચ સસ્મિતમ્

ગોપૈર્ગોપાઙ્ગનાભિશ્ચ વેષ્ટિતં પીતવાસસમ્ ॥
દ્વિભુજં મુરલીહસ્તં ચન્દનેન વિચર્ચિતમ્

બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદ્યૈશ્ચ સ્તૂયમાનં પરાત્પરમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા ચ સુચિરં શાન્તં શાન્તશ્ચ ગોપિકાસુતઃ

વિરરામ ચ શોકાર્તો યદા તદ્દ્રષ્ટુમક્ષમઃ ॥
રુરોદાશ્વત્થમૂલે ચ ન દૃષ્ટ્વા બાલકં શિશુઃ

બભૂવાકાશવાણીતિ રુદન્તં બાલકં પ્રતિ ॥
સત્યં પ્રબોધયુક્તં ચ હિતમેવ મિતાક્ષરમ્

સકૃદ્યદ્દર્શિતં રૂપં તદેવ નાધુના પુનઃ ॥
અપિ પક્વકષાયાણાં દુર્દર્શં ચ કુયોગિનામ્

એતસ્મિન્વિગ્રહેઽતીતે સંપ્રાપ્તે દિવ્યવિગ્રહે ॥
પુનર્દ્રક્ષ્યસિ ગોવિન્દં જન્મમૃત્યુહરં હરિમ્

ઇતિ શ્રુત્વા બાલકશ્ચ વિરરામ મુદાઽન્વિતઃ ॥
કાલે તત્યાજ તીર્થે ચ તનું કૃષ્ણં હૃદિ સ્મરન્

નેદુર્દુન્દુભયઃ સ્વર્ગે પુષ્પવૃષ્ટિર્બભૂવ હ ॥
બભૂવ શાપમુક્તશ્ચ નારદશ્ચ મહામુનિઃ

તનું ત્વક્વા સ જીવશ્ચ વિલીનો બ્રહ્મવિગ્રહે ॥
બભૂવ પ્રાક્તનાન્નિત્યઃ કાલભેદે તિરોહિતઃ

આવિર્ભાવસ્તિરોભાવઃ સ્વેચ્છયા નિત્યદેહિનામ્ ॥
જન્મમૃત્યુજરાવ્યાધિર્ભક્તાનાં નાસ્તિ શૌનક

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે બ્રહ્મખણ્ડે સૌતિશૌનકસંવાદે નારદશાપવિમોચનં નામૈકવિંશોઽધ્યાયઃ