બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 1.15

બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥
કેન રોગેણ હિ મૃતોઽધુના સાધ્વિ તવ પ્રિયઃ ॥
સર્વરોગચિકિત્સાં ચ જાનામિ ચ ચિકિત્સકઃ

મૃતતુલ્યં મૃતં રોગાત્સપ્તાહાભ્યન્તરે સતિ ॥
મહાજ્ઞાનેન તં જીવં જીવયામ્યવલીલયા

રાજમૃત્યું યમં કાલં વ્યાધિમાનીય ત્વત્પુરઃ॥
નિબધ્ય દાતું શક્તોઽહં વ્યાધો બદ્ધ્વા પશું યથા

યતો ન સઞ્ચરેદ્વ્યાધિર્દેહેષુ દેહધારિણામ્ ॥
વ્યાધીનાં કારણં યદ્યત્સર્વં જાનામિ સુન્દરિ

યતો ન સઞ્ચરેદ્વ્યાધિબીજં દુષ્ટમમઙ્ગલમ્ ॥
તદુપાયં વિજાનામિ શાસ્ત્રતત્ત્વાનુસારતઃ

યો વા યોગેન ખેદેન દેહત્યાગં કરોતિ ચ ॥
તસ્ય તં જીવનોપાયં જાનામિ યોગધર્મતઃ

બ્રાહ્મણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સ્ફીતા માલાવતી સતી ॥
સસ્મિતા સ્નિગ્ધચિત્તા સા તમુવાચ પ્રહર્ષિતા

માલાવત્યુવાચ ॥
અહો શ્રુતં કિમાશ્ચર્ય્યં વચનં વાલવક્ત્રતઃ ॥
વયસાઽતિશિશુર્દૃષ્ટો જ્ઞાનં યોગવિદાં પરમ્

ત્વયા કૃતા પ્રતિજ્ઞા ચ કાન્તં જીવયિતું મમ ॥
વિપરીતં ન સદ્વાક્યં તત્ક્ષણં જીવિતઃ પતિઃ

જીવયિષ્યતિ મત્કાન્તં પશ્ચાદ્વેદવિદાં વરઃ ॥
યદ્યત્પૃચ્છામિ સન્દેહાત્તદ્ભવાન્વક્તુમર્હતિ

સભાયાં જીવિતે કાન્તે તસ્ય તીવ્રસ્ય સન્નિધૌ ॥
ત્વાં હિ પ્રષ્ટું ન શક્તાઽહં વિદ્યમાને મદીશ્વરે

એતે બ્રહ્માદયો દેવા વિદ્યમાનાશ્ચ સંસદિ ॥
ત્વં ચ વેદવિદાં શ્રેષ્ઠો ન ચ કશ્ચિન્મદીશ્વરઃ

નારીં રક્ષતિ ભર્ત્તાં ચેન્ન કોઽપિ ખણ્ડિતું ક્ષમઃ ॥
શાસ્તિં કરોતિ યદિ સ ન કોઽપિ રક્ષિતા ભુવિ

એવં દેવેષુ નો શક્તિઃ શક્રે વા બ્રહ્મરુદ્રયોઃ ॥
સ્ત્રી પુમ્ભાવશ્ચ બોદ્ધવ્યઃ સ્વામી કર્ત્તા ચ યોષિતામ્

સ્વામી કર્ત્તા ચ હર્ત્તા ચ શાસ્તા પોષ્ટા ચ રક્ષિતા ॥
અભીષ્ટદેવઃ પૂજ્યશ્ચ ન ગુરુઃ સ્વામિનઃ પરઃ

કન્યા સત્કુલજાતા યા સા કાન્તવશવર્તિની ॥
યા સ્વતન્ત્રા ચ સા દુષ્ટા સ્વભાવાત્કુટિલા ધ્રુવમ્

દુષ્ટા પરપુમાંસં ચ સેવતે યા નરાધમા ॥
સા નિન્દતિ પતિં શશ્વદસદ્વંશપ્રસૂતિકા

ઉપબર્હણભાર્ય્યાઽહં કન્યા ચિત્રરથસ્ય ચ ॥
વધૂર્ગન્ધર્વરાજસ્ય કાન્તભક્તા સદા દ્વિજ

સર્વં કાલયિતું શક્તસ્ત્વં ચ વેદવિદાં વર ॥
કાલં યમં મૃત્યુકન્યાં મદભ્યાશં સમાનય

માલાવતીવચઃ શ્રુત્વા વિપ્રો વેદવિદાં વરઃ ॥
સભામધ્યે સમાહૂય તાન્પ્રત્યક્ષં ચકાર હ

દદર્શ મૃત્યુકન્યાં ચ પ્રથમં માલતી સતી ॥
કૃષ્ણવર્ણાં ઘોરરૂપાં રક્તામ્બરધરાં વરામ્

સસ્મિતાં ષડ્ભુજાં શાન્તાં દયાયુક્તાં મહાસતીમ્ ॥
કાલસ્ય સ્વામિનો વામે ચતુષ્ષષ્ટિસુતાન્વિતામ્

કાલં નારાયણાંશં ચ દદર્શ પુરતઃ સતી ॥
મહોગ્રરૂપં વિકટં ગ્રીષ્મસૂર્ય્યસમપ્રભમ્

ષડ્વક્ત્રં ષોડશભુજં ચતુર્વિંશતિલોચનમ્ ॥
ષટ્પાદં કૃષ્ણવર્ણં ચ રક્તામ્બરધરં પરમ્

દેવસ્ય દેવં વિકૃતં સર્વસંહારરૂપિણમ્ ॥
કાલાધિદેવં સર્વેશં ભગવન્તં સનાતનમ્

ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યમક્ષમાલાકરં વરમ્ ॥
જપન્તં પરમં બ્રહ્મ કૃષ્ણમાત્માનમીશ્વરમ્

સતી દદર્શ પુરતો વ્યાધિસંઘાન્સુદુર્જયાન્ ॥
વયસાઽતિમહાવૃદ્ધાન્સ્તનન્ધાન્માતૃસન્નિધૌ

સ્થૂલપાદં કૃષ્ણવર્ણં ધર્મિષ્ઠં રવિનન્દનમ્ ॥
જપન્તં પરમં બ્રહ્મ ભગવન્તં સનાતનમ્

ધર્માધર્મવિચારજ્ઞં પરં ધર્મસ્વરૂપિણમ્ ॥
પાપિનામપિ શાસ્તારં દદર્શ પુરતો યમમ્

તાંશ્ચ દૃષ્ટ્વા ચ નિઃશઙ્કા પપ્રચ્છ પ્રથમં યમમ્ ॥
માલાવતી મહાસાધ્વી પ્રહષ્ટવદનેક્ષણા

માલાવત્યુવાચ ॥
હે ધર્મરાજ ધર્મિષ્ઠ ધર્મશાસ્ત્રવિશારદ॥
કાલવ્યતિક્રમે કાન્તં કથં હરસિ મે વિભો॥

યમ ઉવાચ ॥
અપ્રાપ્તકાલો મ્રિયતે ન કશ્ચિજ્જગતીતલે ॥
ઈશ્વરાજ્ઞાં વિના સાધ્વિ નામૃતં ચાલયામ્યહમ્

અહં કાલો મૃત્યુકન્યા વ્યાધયશ્ચ સુદુર્જયાઃ ॥
નિષેકેણ પ્રાપ્તકાલં કાલયન્તીશ્વરાજ્ઞયા

મૃત્યુકન્યા વિચારજ્ઞા યં પ્રાપ્નોતિ નિષેકતઃ ॥
તમહં કાલયામ્યેવ પૃચ્છતાં કેન હેતુના

માલાવત્યુવાચ ॥
ત્વમપિ સ્ત્રી મૃત્યુકન્યા જાનાસિ સ્વામિવેદનમ્ ॥
કથં હરસિ મત્કાન્તં જીવિતાયાં મયિ પ્રિયે

મૃત્યુકન્યોવાચ ॥
પુરા વિશ્વસૃજા સૃષ્ટાઽપ્યહમેવાત્ર કર્મણિ ॥
ન ચ ક્ષમા પરિત્યક્તું બહુના તપસા સતિ

સતી સતીનાં મધ્યે ચ કાચિત્તેજસ્વિની વરા ॥
મામેવ ભસ્મસાત્કર્તું ક્ષમા યદિ ભવેદ્ભવે

સર્વાપચ્છાન્તિરેવેહ તદા ભવતિ સુન્દરિ ॥
પુત્રાણાં સ્વામિનઃ પશ્ચાદ્ભવિતા યદ્ભવિષ્યતિ

કાલેન પ્રેરિતાઽહં ચ મત્પુત્રા વ્યાધયશ્ચ વૈ ॥
ન મત્સુતાનાં દોષશ્ચ ન ચ મે શૃણુ નિશ્ચિતમ્

પૃચ્છ કાલં મહાત્માનં ધર્મજ્ઞં ધર્મસંસદિ ॥
તદા યદુચિતં ભદ્રે તત્કરિષ્યસિ નિશ્ચિતમ્

માલાવત્યુવાચ ॥
હે કાલ કર્મણાં સાક્ષિન્કર્મરૂપ સનાતન ॥
નારાયણાંશો ભગવન્નમસ્તુભ્યંપરાય ચ

કથં હરસિ મત્કાન્તં જીવિતાયાં મયિ પ્રભો ॥
જાનાસિ સર્વદુઃખં ચ સર્વજ્ઞસ્ત્વં કૃપાનિધે

કાલપુરુષ ઉવાચ ॥
કો વાઽહં કો યમઃ કા ચ મૃત્યુકન્યા ચ વ્યાધયઃ ॥
વયં ભ્રમામઃ સતતમીશાજ્ઞાપરિપાલકાઃ

યસ્ય સૃષ્ટા ચ પ્રકૃતિર્બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદયઃ ॥
સુરા મુનીન્દ્રા મનવો માનવાઃ સર્વજન્તવઃ

ધ્યાયન્તે તત્પદામ્ભોજં યોગિનશ્ચ વિચક્ષણાઃ॥
જપન્તિ શશ્વન્નામાનિ પુણ્યાનિ પરમાત્મનઃ

યદ્ભયાદ્વાતિ વાતોઽયં સૂર્ય્યસ્તપતિ યદ્ભયાત્ ॥
સ્રષ્ટા બ્રહ્માઽઽજ્ઞયા યસ્ય પાતા વિષ્ણુર્યદાજ્ઞયા

સંહર્ત્તા શઙ્કરઃ સર્વજગતાં યસ્ય શાસનાત્ ॥
ધર્મશ્ચ કર્મણાં સાક્ષી યસ્યાજ્ઞાપરિપાલકઃ

રાશિ ચક્રં ગ્રહાઃ સર્વે ભ્રમન્તિ યસ્ય શાસનાત્ ॥
દિગીશાશ્ચૈવ દિક્પાલા યસ્યાજ્ઞાપરિપાલકાઃ

યસ્યાજ્ઞયા ચ તરવઃ પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ ॥
બિભ્રત્યેવ દદત્યેવ કાલે માલાવતીસતિ

યસ્યાજ્ઞયા જલાધારા સર્વાધારા વસુન્ધરા ॥
ક્ષમાવતી પૃથિવી કમ્પિતા ન ભયેન ચ

સહસા મોહિતા માયા માયયા યસ્ય સન્તતમ્ ॥
સર્વપ્રસૂર્યા પ્રકૃતિઃ સા ભીતા યદ્ભયાદહો

યસ્યાન્તં ન વિદુર્વેદા વસ્તૂનાં ભાવગા અપિ ॥
પુરાણાનિ ચ સર્વાણિ યસ્યૈવ સ્તુતિપાઠકાઃ

યસ્ય નામ વિધિર્વિષ્ણુઃ સેવતે સુમહાન્વિરાટ્ ॥
ષોડશાંશો ભગવતઃ સ એવ તેજસો વિભોઃ

સર્વેશ્વરઃ કાલકાલો મૃત્યોર્મૃત્યુઃ પરાત્પરઃ ॥
સર્વવિઘ્નવિનાશાય તં કૃષ્ણં પરિચિન્તય

સર્વાભીષ્ટં ચ ભર્ત્તારં પ્રદાસ્યતિ કૃપાનિધિઃ ॥
ઇમે યત્પ્રેરિતાઃ સર્વે સ દાતા સર્વ સમ્પદામ્

ઇત્યુક્ત્વા કાલપુરુષો વિરરામ ચ શૌનક ॥
કથાં કથિતુમારેભે પુનરેવ તુ બ્રાહ્મણઃ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે બ્રહ્મખણ્ડે માલાવતીકાલપુરુષસંવાદે પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ