બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 1.14

સૌતિરુવાચ ॥
તત્ર સ્થિત્વા ક્ષણં દેવા બ્રહ્મેશાનપુરોગમાઃ ॥
યયુર્માલાવતીમૂલં પરં મઙ્ગલદાયકાઃ

માલાવતી સુરાન્દૃષ્ટ્વા પ્રણનામ પ્રતિવ્રતા ॥
રુરોદ કાન્તં સંસ્થાપ્ય દેવાનાં સન્નિધૌ મુને

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર કશ્ચિદ્બ્રાહ્મણબાલકઃ ॥
આજગામ સુરાણાં ચ સભામતિમનોહરઃ

દણ્ડી છત્રી શુક્લવાસા બિભ્રત્તિલકમુજ્જ્વલમ્ ॥
દીર્ઘપુસ્તકહસ્તશ્ચ સુપ્રશાન્તશ્ચ સુસ્મિતઃ

ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગઃ પ્રજ્વલન્બ્રહ્મતેજસા ॥
સુરાન્સંભાષ્ય તત્રૈવ વિસ્મિતાન્વિષ્ણુમાયયા

તત્રોવાસ સભામધ્યે તારામધ્યે યથા શશી ॥
ઉવાચ દેવાન્સર્વાંશ્ચ માલતીં ચ વિચક્ષણઃ

બ્રાહ્મણ ઉવાચ॥
કથમત્ર સુરાઃ સર્વે બ્રહ્મેશાનપુરોગમાઃ ॥
સ્વયં વિધાતા જગતાં સ્રષ્ટા વૈ કેન કર્મણા

સર્વબ્રહ્માણ્ડસંહર્ત્તા શમ્ભુરત્ર સ્વયં વિભુઃ॥
અહો ત્રિજગતાં સાક્ષી ધર્મો વૈ સર્વકર્મણામ્

કથં રવિઃ કથં ચન્દ્રઃ કથમત્ર હુતાશનઃ ॥
કથં કાલો મૃત્યુકન્યા કથં વાઽત્ર યમાદયઃ॥

હે માલાવતિ તે ક્રોડે કોઽતિશુષ્કશ્શવોઽનઘે ॥
જીવિતાયાઃ કથં મૂલે યોષિતશ્ચ પુમાઞ્છવઃ

ઇત્યુક્ત્વા તાંશ્ચ તાં વિપ્રો વિરરામ સભાતલે ॥
માલાવતી તં પ્રણમ્ય સમુવાચ વિચક્ષણમ્

માલાવત્યુવાચ ॥ આનન્દપૂર્વકં વન્દે વિપ્રરૂપં જનાર્દનમ્ ॥
તુષ્ટા દેવા હરિસ્તુષ્ટો યસ્ય પુષ્પજલેન ચ

અવધાનં કુરુ વિભો શોકાર્તાયા નિવેદને ॥
સમા કૃપા સતાં શશ્વદ્યોગ્યા યોગ્યે કૃપાવતામ્

ઉપબર્હણભાર્ય્યાઽહં કન્યા ચિત્રરથસ્ય ચ ॥
સર્વે માલાવતીં કૃત્વા વદન્તે વિપ્રપુઙ્ગવ

દિવ્યં લક્ષયુગં રમ્યે સ્થાને સ્થાને મનોહરે ॥
કૃતા સ્વચ્છન્દતઃ ક્રીડા ચાનેન સ્વામિના સહ

પ્રિયે સ્નેહો હિ સાધ્વીનાં યાવાન્વિપ્રેન્દ્ર યોષિતામ્ ॥
સર્વ શાસ્ત્રાનુસારેણ જાનાસિ ત્વં વિચક્ષણ

અકસ્માદ્બ્રહ્મણઃ શાપાત્પ્રાણાંસ્તત્યાજ મત્પતિઃ॥
દેવાનુદ્દિશ્ય વિલપે યથા જીવતિ મત્પતિઃ

સ્વકાર્ય્યસાધને સર્વે વ્યગ્રાશ્ચ જગતીતલે ॥
ભાવાભાવં ન જાનન્તિ કેવલં સ્વાર્થતત્પરાઃ ॥

સુખં દુઃખં ભયં શોકં સન્તાપઃ કર્મણાં નૃણામ્ ॥
ઐશ્વર્ય્યં પરમાનન્દો જન્મ મૃત્યુશ્ચ મોક્ષણમ્

દેવાશ્ચ સર્વજ નકા દાતારઃ કર્મણાં ફલમ્॥
કર્ત્તારઃ કર્મવૃક્ષાણાં મૂલચ્છેદં ચ લીલયા

ન હિ દેવાત્પરો બન્ધુર્ન હિ દેવાત્પરો બલી॥
દયાવાન્ન હિ દેવાચ્ચ ન ચ દાતા તતઃ પરઃ

સર્વાન્દેવાનહં યાચે પતિદાનં મમેપ્સિતમ્ ॥
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં ફલદાંશ્ચ સુરદ્રુમાન્

યદિ દાસ્યન્તિ દેવા મે કાન્તદાનં યથેપ્સિતમ્ ॥
ભદ્રં તદાઽન્યથા તેભ્યો દાસ્યામિ સ્ત્રીવધં ધ્રુવમ્

શપિષ્યામિ ચ સર્વાંશ્ચ દારુણં દુર્નિવારકમ્ ॥
દુર્નિવાર્ય્યઃ સતીશાપસ્તપસા કેન વાર્ય્યતે

ઇત્યુક્ત્વા માલતી સાધ્વી શોકાર્તા સુરસંસદિ ॥
વિરરામ દ્વિજશ્રેષ્ઠસ્તામુવાચ ચ શૌનક

બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥
કર્મણાં ફલદાતારો દેવાઃ સત્યં ચ માલતિ ॥
ન સદ્યઃ સુચિરેણૈવ ધાન્યં કૃષકવન્નૃણામ્

ગૃહી ચ કૃષકદ્વારા ક્ષત્રે ધાન્યં વપેત્સતિ ॥
તદઙ્કુરો ભવેત્કાલે કાલે વૃક્ષઃ ફલત્યપિ

કાલે સુપક્વં ભવતિ કાલે પ્રાપ્નોતિ તદ્ગૃહી ॥
એવં સર્વં સમુન્નેયં ચિરેણ કર્મણઃ ફલમ્

અષ્ઠી વપતિ સંસારે ગૃહસ્થો વિષ્ણુમાયયા ॥
કાલે તદઙ્કુરો વૃક્ષઃ કાલે પ્રાપ્નોતિ તત્ફલમ્

પુણ્યવાન્પુણ્યભૂમૌ ચ કરોતિ સુચિરં તપઃ ॥
તેષાં ચ ફલદાતારો દેવાઃ સત્યં ન સંશયઃ

બ્રાહ્મણાનાં મુખે ક્ષેત્રે શ્રેષ્ઠેઽનૂષર એવ ચ ॥
યો યજ્જુહોતિ ભક્ત્યા ચ સ તત્પ્રાપ્નોતિ નિશ્ચિતમ્

ન બલં ન ચ સૌન્દર્યં નૈશ્વર્યં ન ધનં સુતઃ ॥
નૈવ સ્ત્રી ન ચ સત્કાન્તઃ કિં ભવેત્તપસા વિના

સેવતે પ્રકૃતિં યો હિ ભક્ત્યા જન્મનિ જન્મનિ॥
સ લભેત્સુન્દરીં કાન્તાં વિનીતાં ચ ગુણાન્વિતામ્

શ્રિયં ચ નિશ્ચલાં પુત્રં પૌત્રં ભૂમિં ધનં પ્રજામ્ ॥
પ્રકૃતેશ્ચ વરેણૈવ લભેદ્ભક્તોઽવલીલયા

શિવં શિવસ્વરૂપં ચ શિવદં શિવકારણમ્ ॥
જ્ઞાનાનન્દં મહાત્માનં પરં મૃત્યુંજયં પરમ્

તમીશં સેવતે યો હિ ભક્ત્યા જન્મનિ જન્મનિ ॥
પુમાન્પ્રાપ્નોતિ સત્કાન્તાં કામિની ચાપિ સત્પતિમ્

વિદ્યાં જ્ઞાનં સુકવિતાં પુત્રં પૌત્રં પરાં શ્રિયમ્ ॥
બલં ધનં વિક્રમં ચ લભેદ્ધરવરેણ સઃ

બ્રહ્માણં ભજતે યો હિ લભેત્સોઽપિ પ્રજાં શ્રિયમ્ ॥
વિદ્યામૈશ્વર્ય્યમાનન્દં વરેણ બ્રહ્મણો નરઃ

યો નરો ભજતે ભક્ત્યા દીનનાથં દિનેશ્વરમ્ ॥
વિદ્યામારોગ્યમાનન્દં ધનં પુત્રં લભેદ્ ધુવમ્

ગણેશ્વરં યો ભજતે દેવદેવં સનાતનમ્ ॥
સર્વાગ્રપૂજ્યં સર્વેશં ભક્ત્યા જન્મનિ જન્મનિ

વિઘ્નનાશો ભવેત્તસ્ય સ્વપ્ને જાગરણેઽનિશમ્ ॥
પરમાનન્દમૈશ્વર્ય્યં પુત્રં પૌત્રં ધનં પ્રજાઃ

જ્ઞાનં વિદ્યાં સુકવિતાં લભતે તદ્વરેણ ચ ॥
ભજતે યો હિ વિષ્ણું ચ લક્ષ્મીકાન્તં સુરેશ્વરમ્

વરાર્થી ચેલ્લભેત્સર્વં નિર્વાણમન્યથા ધ્રુવમ્ ॥
શાન્તં નિષેવ્ય પાતારં સત્યં સત્યં લભેન્નરઃ

સર્વં તપઃ સર્વધર્મં યશઃ કીર્તિમનુત્તમામ્ ॥
વિષ્ણું નિષેવ્ય સર્વેશં યો મૂઢો લભતે વરમ્

વિડમ્બિતો વિધાત્રાઽસૌ મોહિતો વિષ્ણુમાયયા ॥
માયા નારાયણીશાના સર્વપ્રકૃતિરીશ્વરી

સા કૃપાં કુરુતે યં ચ વિષ્ણુમન્ત્રં દદાતિ તમ્ ॥
ધર્મં યો ભજતે ધર્મી સર્વધર્મં લભેદ્ ધ્રુવમ્

ઇહ લોકે સુખં ભુક્ત્વા યાતિ વિષ્ણોઃ પરં પદમ્ ॥
યો યં દેવં ભજેદ્ભક્ત્યા સ ચાદૌ લભતે ચ તમ્

કાલે પશ્ચાત્તેન સાર્દ્ધં પરં વિષ્ણોઃ પદં લભેત્ ॥
શ્રીકૃષ્ણં ભજતે યો હિ નિર્ગુણં પ્રકૃતેઃ પરમ્

બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદીનાં સેવ્યં બીજં પરાત્પરમ્ ॥
અક્ષરં પરમં બ્રહ્મ ભગવન્તં સનાતનમ્

સાકારં ચ નિરાકારં જ્યોતિઃ સ્વેચ્છામયં વિભુમ્ ॥
સર્વાધારં ચ સર્વેશં પરમાનન્દમીશ્વરમ્

નિર્લિપ્તસાક્ષિરૂપં ચ ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહમ્ ॥
જીવન્મુક્તઃ સ સત્યં હિ ન વરં લભતે સુધીઃ

સ સર્વં મન્યતે તુચ્છં સાલોક્યાદિચતુષ્ટયમ્ ॥
બ્રહ્મત્વમમરત્વં વા મોક્ષં યત્તુચ્છવત્સતિ

ઐશ્વર્યં લોષ્ટતુલ્યં ચ નશ્વરં ચૈવ મન્યતે ॥
ઇન્દ્રત્વં ચ મનુત્વં ચ ચિરજીવિત્વમેવ વા

જલ બુદ્બુદવદ્ બુદ્ધ્યા ચાતિતુચ્છં ન ગણ્યતે ॥
સ્વપ્ને જાગરણે વાઽપિ શશ્વત્સેવાં ચ વાચ્છતિ

દાસ્યં વિના ન યાચેત શ્રીકૃષ્ણસ્ય પદં પરમ્ ॥
તત્પાદાબ્જે દૃઢાં ભક્તિં લબ્ધ્વા પૂર્ણો નિરન્તરમ્

પરિપૂર્ણતમં બ્રહ્મ નિષેવ્યં સુસ્થિરઃ સદા ॥
આત્મનઃ કુલકોટિં ચ શતં માતામહસ્ય ચ

શ્વશુરસ્ય શતં પૂર્વમુદ્ધૃત્ય ચાવલીલયા ॥
દાસં દાસીં પ્રસૂં ભાર્યાં પુત્રાદપિ પરં શતમ્॥

ઉદ્ધરેત્કૃષ્ણભક્તશ્ચ ગોલોકં યાતિ નિશ્ચિતમ્ ॥
તાવદ્ગર્ભે વસેત્કામી તાવતી યમયાતના

તાવદ્ગૃહી ચ ભોગાર્થી યાવત્કૃષ્ણં ન સેવતે ॥
ગુરુવક્ત્રાદ્વિષ્ણુમન્ત્રો યસ્ય કર્ણે પ્રવિશ્યતિ

યમસ્તલ્લિખનં દૂરં કરોતિ તત્ક્ષણં ભિયા ॥
મધુપર્કાદિકં બ્રહ્મા પુરૈવ તન્નિયોજયેત્

અહો વિલઙ્ઘ્ય મલ્લોકં માર્ગેણાનેન યાસ્યતિ॥
તસ્ય વૈ નિષ્કૃતિર્નાસ્તિ કલ્પકોટિશતૈરપિ

દુરિતાનિ ચ ભીતાનિ કોટિજન્મકૃતાનિ ચ ॥
તં વિહાય પલાયન્તે વૈનતેયં યથોરગાઃ

પુરાતનં કૃતં કર્મ યદ્યત્તસ્ય શુભાશુભમ્ ॥
છિનત્તિ કૃષ્ણશ્ચક્રેણ તીક્ષ્ણધારેણ સન્તતમ્

તં વિહાય જરા મૃત્યુર્યાતિ ચક્રભિયા સતિ ॥
અન્યથા શતખણ્ડં તાં કુરુતે ચ સુદર્શનઃ

નિઃશઙ્કો યાતિ ગોલોકં વિહાય માનવીં તનુમ્ ॥
ગત્વા દિવ્યાં તનું ધૃત્વા શ્રીકૃષ્ણં સેવતે સદા

યાવત્કૃષ્ણો હિ ગોલોકે તાવદ્ભક્તો વસેત્સદા ॥
નિમેષં મન્યતે દાસો નશ્વરં બ્રહ્મણો વયઃ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે બ્રહ્મખણ્ડે સૌતિશૌનકસંવાદે વિષ્ણુમાલાવતીસંવાદો નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ