બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 1.38

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે પૂર્વભાગે દ્વિતીયે ઽનુષઙ્ગપાદે ચાક્ષુષસર્ગવર્ણનં નામ સપ્તત્રિંશત્તમો ઽધ્યાયઃ
સૂત ઉવાચ
સપ્તમ ત્વથ પર્યાયે મનોર્વૈવસ્વતસ્ય હ ।
મારીચાત્કશ્યપાદ્દેવા જજ્ઞિરે પરમર્ષયઃ

આદિત્યા વસવી રુદ્રાઃ સાધ્યા વિશ્વે મરુદ્ગણાઃ ।
ભૃગવોંઽગિરસશ્ચૈવ તે ઽષ્ઠૌ દેવગણાઃ સ્મૃતાઃ

આદિત્યા મરુતો રુદ્રા વિજ્ઞેયાઃ કશ્યપાત્મજાઃ ।
સાધ્યાશ્ય વસવો વિશ્વે ધર્મપુત્રાસ્ત્રયો ગણાઃ

ભૃગોસ્તુ ભૃગવો દેવા હ્યઙ્ગિરસોંઽગિરઃ સુતાઃ ।
વૈવસ્વતેંઽતરે હ્યસ્મિન્નિત્યે તે છન્દજા મતાઃ

એતે ઽપિ ચ ગમિષ્યન્તિ મહાન્તં કાલપર્યયાત્ ।
એવં સર્ગસ્તુ મારીચો વિજ્ઞેયઃ સાંપ્રતઃ શુભઃ

તેજસ્વી સાંપ્રતસ્તેષામિન્દ્રો નામ્ના મહાબલઃ ।
અતીતાનાગતા યે ચ વર્ત્તન્તે સાંપ્રતં ચ યે

સર્વે મન્વન્તરેદ્રાસ્તે વિજ્ઞેયાસ્તુલ્યલક્ષણાઃ ।
ભૂતભવ્યભવન્નાથાઃ સહસ્રાક્ષાઃ પુરન્દરાઃ

સઘવન્તશ્ચતે સર્વે શૃઙ્ગિણો વજ્રપાણયઃ ।
સર્વૈઃ ક્રતુશતેનેષ્ટં પૃથક્છતગુણેન તુ

ત્રૈલોક્યે યાનિ સત્ત્વાનિ ગતિમન્તિ ધ્રુવાણિ ચ ।
અભિભૂયાવતિષ્ઠન્તિ ધર્માદ્યૈઃ કારણૈરપિ

તેજસા તપસા બુદ્ધ્યા બલશ્રુતપરાક્રમૈઃ ।
ભૂતભવ્યભવન્નાથા યથા તે પ્રભવિષ્ણવઃ

એતત્સર્વં પ્રવક્ષ્યામિ બ્રુવતો મે નિબોધત ।
ભૂતભવ્યભવદ્ધ્યેત ત્સમૃતં લોકત્રયં દ્વિજૈઃ

ભૂર્લોકો ઽયં સ્મૃતો ભૂતમન્તરિક્ષં ભવત્સ્મૃતમ્ ।
ભવ્યં સ્મૃતં દિવં હ્યેતત્તેષાં વક્ષ્યામિ સાધનમ્

ધ્યાયતા લોકનામાનિ બ્રહ્મણાગ્રે વિભાષિતમ્ ।
ભૂરિતિ વ્યાહૃતં પૂર્વં ભૂર્લોકો ઽયમભૂત્તદા

ભૂ સત્તાયાં સ્મૃતો ધાતુસ્તથાસૌ લોકદર્શને ।
ભૂતત્વાદ્દર્શનાચ્ચૈવ ભૂર્લોકો ઽયમભૂત્તતઃ

અતો ઽયં પ્રથમો લોકો ભૂતત્વાદ્ભૂર્દ્વજૈઃ સ્મૃતઃ ।
ભૂતે ઽસ્મિન્ભવદિત્યુક્તં દ્વિતીયં બ્રહ્મણા પુનઃ

ભવદિત્યત્પદ્યમાને કાલે શબ્દો ઽયમુચ્યતે ।
ભવનાત્તુ ભુવલ્લોકો નિરુત્તયા હિ નિરુચ્યતે

અન્તરિક્ષં ભવત્તસ્માદ્દ્વિતીયો લોક ઉચ્યતે ।
ઉત્પન્ને તુ તથા લોકે દ્વિતીયે બ્રહ્મણા પુનઃ

ભવ્યેતિ વ્યાહૃતં પશ્ચાદ્ભવ્યો લોકસ્તતો ઽભવત્ ।
અનાગતે ભવ્ય ઇત શબ્દ એષ વિભાવ્યતે

તસ્માદ્ભવ્યો હ્યસૌ લોકો નામતસ્ત્રિદિવં સ્મૃતમ્ ।
ભૂરિતીયં સ્મૃતા ભૂમિરન્તરિક્ષં ભુવઃ સ્મૃતમ્

દિવં સ્મૃતં તથા ભવ્યં ત્રલોક્યસ્યૈષ નિર્ણયઃ ।
ત્રૈલોક્યયુક્તૈર્વ્યાહારૈસ્તિસ્રો વ્યાહૃતયો ઽભવન્

નાથ ઇત્યેષ ધાતુર્વૈ ધાતુજ્ઞૈઃ પાલને સ્મૃતઃ ।
યસ્માદ્ભૂતસ્ય લોકસ્ય ભવ્યસ્ય ભવતસ્તથા

લોકત્રયસ્ય નાથાસ્તે તસ્માદિન્દ્રાદ્વિજૈઃ સ્મૃતાઃ ।
પ્રધાનભૂતા દેવેન્દ્રા ગુણભૂતાસ્તથૈવ ચ

મન્વન્તરેષુ યે દેવા યજ્ઞભાજો ભવન્તિ હિ ।
યજ્ઞગન્ધર્વરક્ષાંસિ પિશાચો રગમાનુષાઃ

મહિમાનઃ સ્મૃતા હ્યેતે દેવેન્દ્રાણાં તુ સર્વશઃ ।
દેવેન્દ્રા ગુરવો નાથા રાજાનઃ પિતરો હિ તે

રક્ષન્તીમાઃ પ્રજા હ્યેતે ધર્મેણેહ સુરોત્તમાઃ ।
ઇત્યેતલ્લક્ષણં પ્રોક્તં દેવેન્દ્રાણાં સમાસતઃ

સપ્તર્ષીન્સંપ્રવક્ષ્યામિ સાંપ્રતં યે દિવં શ્રિતાઃ ।
ગાધિજઃ કૌશિકો ધીમાન્વિશ્વામિત્રો મહાતપાઃ

ભાર્ગવો જમદગ્નિશ્ચ હ્યૌર્વપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
બૃહસ્પતિસુતશ્ચાપિ ભરદ્વાજો મહા યશાઃ

ઔતથ્યો ગૌતમો વિદ્વાઞ્શરદ્વાન્નામ ધાર્મિકઃ ।
સ્વાયંભુવો ઽત્રિર્ભગવાન્બ્રહ્મકોશઃ સપઞ્ચમઃ

ષષ્ઠો વસિષ્ઠપુત્રસ્તુ વસુમાંલ્લોકવિશ્રુતઃ ।
વત્સરઃ કાશ્યપશ્યૈવ સપ્તૈતે સાધુસંમતાઃ

એતે સપ્તર્ષયશ્યોક્તા વર્ત્તન્તે સાંપ્રતેંઽતરે ।
ઇક્ષ્વાકુશ્ચ નૃગશ્ચૈવ ધૃષ્ટઃ શર્યાતિરેબ ચ

નરિષ્યન્તશ્ચવિખ્યાતો નાભાગો દિષ્ટ એવ ચ ।
કરૂષશ્ચ પૃષધ્રશ્ચ પાંશુશ્ચનવમઃ સ્મૃતઃ

મનોર્વૈવસ્વતસ્યૈતે નવ પુત્રાઃ સુધાર્મિકાઃ ।
કીર્તિતા વૈ તથા હ્યેતે સપ્તમં ચૈતદન્તરમ્

ઇત્યેષ હ મયા પાદો દ્વિતીયઃ કથિતોદ્વિજાઃ ।
વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ ભૂયઃ કિં કથયામ્યહમ્