બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 2.1

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે પૂર્વભાગે દ્વિતીયે ઽનુષઙ્ગપાદે મન્વન્તરવર્ણનં નામાષ્ટાત્રિંશત્તમો ઽધ્યાયઃ
સમાપ્તો ઽયં બ્રહ્માણ્ડમહાપુરાણપૂર્વભાગઃ
શ્રીગણેશાય નમઃ
અથ બ્રહ્માણ્ડમહાપુરાણમધ્યભાગપ્રારમ્ભઃ ।
શાંશપાયન ઉવાચ
પાદઃ શેક્તો દ્વિતીયસ્તુ અનુષઙ્ગેન નસ્ત્વયા ।
તૃતીયં વિસ્તરાત્પાદં સોપોદ્ધાતં પ્રવર્ત્તય

સૂત ઉવાચ
કીર્ત્તયિષ્યે તૃતીયં વઃ સોપોદ્ધાતં સવિસ્તરમ્ ।
પાદં સમુચ્ચયાદ્વિપ્રા ગદતો મે નિબોધત

મનોર્વૈવસ્વતસ્યેમં સાંપ્રતં તુ મહાત્મનઃ ।
વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ નિસર્ગં શૃણુત દ્વિજાઃ

ચતુર્યુગૈકસ પ્તત્યા સંખ્યાતં પૂર્વમેવ તુ ।
મહ દેવગણૈશ્ચૈવ ઋષિભિર્દાનવૈસ્સહ

પિતૃગન્ધર્વયક્ષૈશ્ચ રક્ષોભૂતમહોરગૈઃ ।
માનુષૈઃ પશુભિશ્ચૈવ પક્ષિભિઃ સ્થાવરૈઃ સહ

મન્વાદિકં ભવિષ્યાન્તમાખ્યાનૈર્બહુભિર્યુતમ્ ।
વક્ષ્યે વૈવસ્વતં સર્ગં નમસ્કૃત્ય વિવસ્વતે

આદ્યે મન્વન્તરે ઽતીતાઃ સર્ગપ્રાવર્ત્તકાસ્તુ યે ।
સ્વાયંભુવેંઽતરે પૂર્વં સપ્તાસન્યે મહર્ષયઃ

ચાક્ષુષસ્યાન્તરે ઽતીતે પ્રાપ્તે વૈવસ્વતે પુનઃ ।
દક્ષસ્ય ચ ઋષીણાં ચ ભૃગ્વાદીનાં મહૌજસામ્

શાપાન્મહેશ્વરસ્યાસીત્પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનામ્ ।
ભૂયઃ સપ્તર્ષયસ્ત્વેવમુત્પન્નાઃ સપ્ત માનસાઃ

પુત્રત્વે કલ્પિતાશ્ચૈવ સ્વયમેવ સ્વયંભુવા ।
પ્રજાસંતાનકૃદ્ભિસ્તૈરુત્પદદ્ભિર્મહાત્મભિઃ

પુનઃ પ્રવર્ત્તિતઃ સર્ગો યથાપૂર્વં યથાક્રમમ્ ।
તેષાં પ્રસૂતિં વક્ષ્યામિ વિશુદ્ધજ્ઞાનકર્મણામ્

સમાસવ્યાસયોગાભ્યાં યથાવદનુપૂર્વશઃ ।
યેષામન્વયસંભૂતૈલર્ એકો ઽયં સચરાચરઃ ।
પુનરાપૂરિતઃ સર્વો ગ્રહનક્ષત્રમણ્ડિતઃ

ઋષય ઊચુઃ
કથં સપ્તર્ષયઃ પૂર્વમુત્પન્નાઃ સપ્ત મનસાઃ ।
પુત્રત્વે કલ્પિતાશ્ચૈવ તન્નો નિગદ સત્તમ

સૂત ઉવાચ
પૂર્વં સપ્તર્ષયઃ પ્રોક્તા યે વૈ સ્વાયંભુવેંઽતરે ।
મનોરન્તરમાસાદ્ય પુનર્વૈવસ્વતં કિલ

ભવાભિશાપ સંવિદ્ધા અપ્રાપ્તાસ્તે તદા તપઃ ।
ઉપપન્ના જને લોકે સકૃદાગમનાસ્તુ ત

ઊચુઃ સર્વે સદાન્યોન્યં જનલોકે મહાર્ષયઃ ।
એત એવ મહાભાગા વરુણે વિતતે ઽધ્વરે

સર્વે વયં પ્રસૂયામશ્ચાક્ષુષસ્યાન્તરે મનોઃ ।
પિતામહાત્મજાઃ સર્વે તન્નઃ શ્રેયો ભવિષ્યતિ

એવમુક્ત્વા તુ તે સર્વે ચાક્ષુષસ્યાન્તરે મનોઃ ।
સ્વાયંભુવેન્તરે પ્રાપ્તાઃ સૃષ્ટ્યર્થં તે ભવેન તુ

જજ્ઞિરે હ પુનસ્તે વૈ જનલોકાદિહાગતાઃ ।
દેવસ્ય મહતો યજ્ઞે વારુણીં બિભ્રતસ્તનુમ્

બ્રહ્મણો જુહ્વતઃ શુક્રમગ્રૌ પૂર્વં પ્રજેપ્સયા ।
ઋષયો જજ્ઞિરે દીર્ઘે દ્વિતીયમિતિ નઃ શ્રુતમ્

ભૃગ્વઙ્ગિરા મરીચિશ્ચ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ ।
અત્રિશ્ચૈવ વસિષ્ઠશ્ચ હ્યષ્ટૌ તે બ્રહ્મણઃ સુતાઃ

તથાસ્ય વિતતે યજ્ઞે દેવાઃ સર્વે સમાગતાઃ ।
યજ્ઞાઙ્ગાનિ ચ સર્વાણિ વષઠ્કારશ્ચ મૂર્ત્તિમાન્

મૂર્ત્તિમન્તિ ચ સામાનિ યજૂંષિ ચ સહસ્રશઃ ।
ઋગ્વેદશ્ચાભવત્તત્ર યશ્ચ ક્રમવિભૂષિતઃ

યજુર્વેદશ્ચ વૃત્તાઢ્ય ઓઙ્કારવદનોજ્જ્વલઃ ।
સ્થિતો યજ્ઞાર્થસંપૃક્તઃ સૂક્તબ્રાહ્મણમન્ત્રવાન્

સામવેદશ્ચ વૃત્તાઢ્યઃ સર્વગેયપુરઃ સરઃ ।
વિશ્વાવસ્વાદિભિઃ સાર્દ્ધં ગન્ધર્વૈઃ સંભૃતો ઽભવત્

બ્રહ્મવેદસ્તથા ઘોરૈઃ કૃત્વા વિધિભિરન્વિતઃ ।
પ્રત્યઙ્ગિરસયોગૈશ્ચ દ્વિશરીરશિરો ઽભવત્

લક્ષણા વિસ્તરાઃ સ્તોભા નિરુક્તસ્વર ભક્તયઃ ।
આશ્રયસ્તુ વષટ્કારો નિગ્રહપ્રગ્રહાવપિ

દીપ્તિમૂર્ત્તિરિલાદેવી દિશશ્ચસદિગીશ્વરાઃ ।
દેવકન્યાશ્ચ પત્ન્યશ્ચ તથા માતર એવ ચ

આયયુઃ સર્વ એવૈતે દેવસ્ય યજતો મખે ।
મૂર્તિમન્તઃ સુરૂપાખ્યા વરુણસ્ય વપુર્ભૃતઃ

સ્વયંભુ વસ્તુ તા દૃષ્ટ્વા રેતઃ સમપતદ્ભુવિ ।
બ્રહ્મર્ષિભાવિનોર્ઽથસ્ય વિધાનાચ્ચ ન સંશયઃ

ધૃત્વા જુહાવ હસ્તાભ્યાં સ્રુવેણ પરિગૃહ્ય ચ ।
આસ્રવજ્જુહુયાં ચક્રે મન્ત્રવચ્ચ પિતામહઃ

તતઃ સ જનયામાસ ભૂતગ્રામં પ્રજાપતિઃ ।
તસ્યાર્વાક્તેજસશ્ચૈવ જજ્ઞે લોકેષુ તૈજસમ્

તમસા ભાવિ યાપ્યત્વં યથા સત્ત્વં તથા રજઃ ।
આજ્યસ્થાલ્યામુપાદાય સ્વશુક્રં હુતવાંશ્ચ હ

શુક્રે હુ તે ઽથ તસ્મિંસ્તુ પ્રાદુર્ભૂતા મહર્ષયઃ ।
જ્વલન્તો વપુષા યુક્તાઃ સપ્રભાવૈઃ સ્વકૈર્ગુણૈઃ

હુતે ચાગ્નૌ સકૃચ્છુક્રે જ્વાલાયા નિસૃતઃ કવિઃ ।
હિરણ્યગર્ભસ્તં દૃષ્ટ્વા જ્વાલાં ભિત્ત્વા વિનિર્ગતમ્

ભૃગુસ્ત્વમિતિ ચોવાચ યસ્માત્તસ્માત્સ વૈ ભૃગુઃ ।
મહાદેવસ્તથોદ્ભૂતો દૃષ્ટ્વા બ્રહ્માણમબ્રવીત્

મમૈષ પુત્રકામસ્ય દીક્ષિતસ્ય ત્વયા પ્રભો ।
વિજજ્ઞે પ્રથમં દેવ મમ પુત્રો ભવત્વયમ્

તથેતિ સમનુજ્ઞાતો મહાદેવઃ સ્વયંભુવા ।
પુત્રત્વે કલ્પયામાસ મહાદેવ સ્તદા ભૃગુમ્

વારુણા ભૃગવસ્તસ્માત્તદપત્યં ચ સ પ્રભુઃ ।
દ્વિતીયં ચ તતઃ શુક્રમઙ્ગારેષ્વજુહોત્પ્રભુઃ

અઙ્ગારેષ્વઙ્ગિરો ઽઙ્ગાનિ સંહતાનિ તતોઙ્ગિરાઃ ।
સંભૂતિં તસ્ય તાં દૃષ્ટ્વા વહ્નિર્બ્રહ્માણમબ્રવીત્

રેતોધાસ્તુભ્યમેવાહં દ્વિતીયો ઽયં મમાસ્ત્વિતિ ।
એવમસ્ત્વિતિ સો ઽપ્યુક્તો બ્રહ્મણા સદસસ્પતિઃ

જગ્રા હાગ્નિસ્ત્વઙ્ગિરસ આગ્નેયા ઇતિ નઃ શ્રુતમ્ ।
ષટ્ કૃત્વા તુ પુનઃ શુક્રે બ્રહ્મણા લોકકારિણા

હુતે સમભવંસ્તસ્મિન્યદ્ બ્રહ્માણ ઇતિ શ્રુતિઃ ।
મરીચિઃ પ્રથમં તત્ર મરીચિભ્યઃ સમુત્થિતઃ

ક્રતૌ તસ્મિન્ક્રતુર્જજ્ઞે યતસ્તસ્માત્સ વૈ ક્રતુઃ ।
અહં તૃતીય ઇત્યત્રિસ્તસ્માદત્રિઃ સ કીર્ત્યતે

કેશૈસ્તુ નિચિતૈર્ભૂતઃ પુલસ્ત્યસ્તેન સ સ્મૃતઃ ।
કેશૈર્લંબૈઃ સમુદ્ભૂતસ્તસ્માત્સ પુલહઃ સ્મૃતઃ

વસુમધ્યાત્સમુત્પન્નો વશી ચ વસુમાન્ સ્વયમ્ ।
વસિષ્ઠ ઇતિ તત્ત્વજ્ઞૈઃ પ્રોચ્યતે બ્રહ્મવાદિભિઃ

ઇત્યેતે બ્રહ્મણઃ પુત્રા માનસાઃ ષણ્મહર્ષયઃ ।
લોકસ્ય સન્તાનકરા યૈરિમા વર્દ્ધિતાઃ પ્રજાઃ

પ્રજાપતય ઇત્યેવં પઠ્યન્તે બ્રહ્મણઃસુતાઃ ।
અપરે પિતરો નામ એતૈરેવ મહર્ષિભિઃ

ઉત્પાદિતા દેવગણાઃ સપ્ત લોકેષુ વિશ્રુતાઃ ।
અજેયાશ્ચ ગણાઃ સપ્ત સપ્તલોકેષુ વિશ્રુતાઃ

મારીયા ભાર્ગવાશ્ચૈવ તથૈવાઙ્ગિરસો ઽપરે ।
પૌલસ્ત્યાઃ પૌલહાશ્ચૈવ વાસિષ્ઠાશ્ચૈવ વિશ્રુતાઃ

આત્રેયાશ્ચ ગણાઃ પ્રોક્તા પિતૄણાં લોકવર્દ્ધનાઃ ।
એતે સમાસતઃ ખ્યાતાઃ પુનરન્યે ગણાસ્ત્રયઃ

અમર્ત્તાશ્ચાપ્રકાશાશ્ચ જ્યોતિષ્મન્તશ્ચ વિશ્રુતાઃ ।
તેષાં રાજાયમો દેવો યમૈર્વિહતકલ્મષઃ

અપરં પ્રજાનાં યતયસ્તાઞ્છૃમુધ્વમતન્દ્રિતાઃ ।
કશ્યપઃ કર્દમઃ શેષો વિક્રાન્તઃ સુશ્રવાસ્તથા

બહુપુત્રઃ કુમારશ્ચ વિવસ્વાન્સ શુચિવ્રતઃ ।
પ્રચેતસોરિષ્ટનેમિર્બહુલશ્ચ પ્રજાપતિઃ

ઇત્યેવમાદયો ઽન્યે ઽપિ બહવો વૈ પ્રજેશ્વરાઃ ।
કુશોચ્ચયા વાલખિલ્યાઃ સભૂતાઃ પરમર્ષયઃ

મનોજવાઃ સર્વગતાઃ સર્વભોગાશ્ચ તે ઽભવન્ ।
જાતાશ્ચ ભસ્મનો હ્યન્યે બ્રહ્મર્ષિગણસંમતાઃ

વૈખાનસા મુનિગણાસ્તપઃ શ્રુતપરાયણાઃ ।
નસ્તો દ્વાવસ્ય ચોત્પન્નાવશ્વિનૌ રૂપસંમતૌ

વિદુર્જન્મર્ક્ષરજસો તથા તન્નેત્રસંચરાત્ ।
અન્યે પ્રજાનાં પતયઃ શ્રોતોભ્યસ્તસ્ય જજ્ઞિરે

ઋષયો રોમકૂપેભ્યસ્તથા સ્વેદમલોદ્ભવાઃ ।
અયને ઋતવો માસર્દ્ધમાસાઃ પક્ષસંધયઃ

વત્સરા યે ત્વહોરાત્રાઃ પિત્તં જ્યોતિશ્ચ દારુણમ્ ।
રૌદ્રં લોહિતમિત્યાહુર્લોહિતં કનકં સ્મૃતમ્

તત્તૈજસમિતિ પ્રોક્તં ધૂમાશ્ચ પશવઃ સ્મૃતાઃ ।
યે ઽર્ચિષસ્તસ્ય તે રુદ્રાસ્તથાદિત્યાઃ સમૃદ્ગતાઃ

અઙ્ગારેભ્યઃ સમુત્પન્ના અર્ચિષો દિવ્યમાનુષાઃ ।
આદિભૂતો ઽસ્ય લોકસ્ય બ્રહ્મા ત્વં બ્રહ્મસંભવઃ

સર્વકામદમિત્યાહુસ્તથા વાક્યમુદાહરન્ ।
બ્રહ્મા સુરગુરુસ્તત્ર ત્રિદશૈઃ સંપ્રસાદિતઃ

ઇમેવૈ જનયિષ્યન્તિ પ્રજાઃ સર્વાઃ પ્રચેશ્વરાઃ ।
સર્વે પ્રજાનાં પતયઃ સર્વે ચાપિ તપસ્વિનઃ

ત્વત્પ્રસાદાદિમાંલ્લોકાન્ધારયેયુરિમાઃ ક્રિયાઃ ।
ત્વદ્વંશવર્દ્ધનાઃ શશ્વત્તવ તેજોવિવર્દ્ધનાઃ

ભવેયુર્વેદવિદ્વાંસઃ સર્વે વાક્પતયસ્તથા ।
વેદમન્ત્રધરાઃ સર્વે પ્રજાપતિસમુદ્ભવાઃ

શ્રયન્તુ બ્રહ્મસત્યં તુ તપશ્ચ પરમં ભુવિ ।
સર્વે હિ વયમેતે ચ તવૈવ પ્રસવઃ પ્રભો

બ્રહ્મ ચ બ્રહ્માણાશ્ચૈવ લોકશ્ચૈવ ચરાચરાઃ ।
મરીચિમાદિતઃ કૃત્વા દેવાશ્ચ ઋષિભિઃ સહ

અપત્યાનીતિ સંચિન્ત્ય તે ઽપત્યે કામયામહે ।
તસ્મિન્ યજ્ઞે મહાભાગા દેવાશ્ચ ઋષયશ્ચ યે

એતે ત્વદ્વંશસંભૂતાઃ સ્થાનકાલાભિમાનિનઃ ।
તવ તેનૈવ રૂપેણ સ્થાપયેયુરિમાઃ પ્રજાઃ

યુગાદિનિધનાશ્ચાપિ સ્થાપયન્તુ ઇતિ દ્વિજાઃ ।
તતો ઽબ્રવીલ્લોકગુરુઃ પરમિત્યભિધાર યન્

એતદેવ વિનિશ્ચિત્ય મયા સૃષ્ટા ન સંશયઃ ।
ભવતાં વંશસંભૂતાઃ પુનરેતે મહર્ષયઃ

તેષાં ભૃગોઃ કીર્ત્તયિષ્યે વંશં પૂર્વં મહાત્મનઃ ।
વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ પ્રથમસ્ય પ્રજાપતેઃ

ભાર્યે ભૃગોરપ્રતિમે ઉત્તમાભિજને શુભે ।
હિરણ્યકશિપો કન્યા દિવ્યા નામ પરિશ્રુતા

પુલોમ્નશ્ચવ પૌલોમી દુહિતા વરવર્ણિની ।
ભૃગોસ્ત્વજનયદ્દિવ્યા પુત્રં બ્રહ્મવિદાં વરમ્

દેવાસુરાણામાચાર્યં શુક્રં કવિવરં ગ્રહમ્ ।
શુક્ર એવોશના નિત્યમતઃ કાવ્યો ઽપિ નામતઃ

પિતૄણાં માનસી કન્યા સોમપાનાં યશસ્વિની ।
શુક્રસ્ય ભાર્યા ગૌર્નામ વિજજ્ઞે ચતુરઃ સુતાન્

ત્વષ્ટા ચૈવ વરત્રી ચ શણ્ડામકારૈ ચ તાવુભૌ ।
તેજસાદિત્યસંકાશા બ્રહ્મકલ્પાઃ પ્રભાવતઃ

રજતઃ પૃથુરશ્મિશ્ચ વિદ્વાન્યશ્ચ બૃહઙ્ગિરાઃ ।
વરત્રિણઃ સુતા હ્યેતે બ્રહ્મિષ્ઠા દૈત્યયાજકાઃ

ઇજ્યાધર્મવિનાશાર્થં મનુમેત્યાભ્યયાજયન્ ।
નિરસ્યમાનં વૈ ધર્મં દૃષ્ટ્વેન્દ્રો મનુમાબ્રવીત્

એતૈરેવ તુ કામં ત્વાં પ્રાપયિષ્યામિ યાજનમ્ ।
શ્રુત્વેન્દ્રસ્ય તુ તદ્વાક્યં તસ્માદ્દેશાદપાક્રમન્

તિરોભૂતેષુ તેષ્વિન્દ્રો મનુપત્નીમચેતનામ્ ।
ગ્રહેણ મોચયિત્વા ચ તતશ્ચાનુસસાર તામ્

તત ઇન્દ્રવિનાશાય યતમાનાન્મુનીંસ્તુ તાન્ ।
તાનાગતાન્પુનર્દૃષ્ટ્વા દુષ્ટાનિન્દ્રો વિહસ્ય તુ

તતસ્તા નદહત્ક્રુદ્ધો વેદ્યર્દ્ધે દક્ષિણે તતઃ ।
તેષાં તુ ધૃષ્યમાણાનાં તત્ર શાલાવૃકૈઃ સહ

શીર્ષાણિ ન્યપતંસ્તાનિ ખર્જૂરા હ્યભવંસ્તતઃ ।
એવં વરત્રિણઃ પુત્રા ઇન્દ્રેણ નિહતાઃ પુરા

જયન્ત્યાં દેવયાની તુ શુક્રસ્ય દુહિતાભવત્ ।
ત્રિશિરા વિશ્વરૂપસ્તુ ત્વષ્ટુઃ પુત્રો ઽભવન્મહાન્

યશોધરાયામુત્પન્નો વૈરોચન્યાં મહાયશાઃ ।
વિશ્વરૂપાનુજશ્ચૈવ વિશ્વકર્મા ચ યઃ સ્મૃતઃ

ભૃગોસ્તુ ભૃગવો દેવા જજ્ઞિરે દ્વાદશાત્મજાઃ ।
દિવ્યાનુસુષુવે કન્યા કાવ્યસ્યૈવાનુજા પ્રભોઃ

ભુવનોભાવનશ્ચૈવ અન્ત્યશ્ચાન્ત્યાયનસ્તથા ।
ક્રતુઃ શુચિઃ સ્વમૂર્દ્ધા ચ વ્યાજશ્ચ વસુદશ્ચ યઃ

પ્રભવશ્ચાવ્યયશ્ચૈવ દ્વાદશો ઽધિપતિઃ સ્મૃતઃ ।
ઇત્યેતે ભૃગવો દેવાઃ સ્મૃતા દ્વાદશ યજ્ઞિયાઃ

પૌલોમ્યજનયત્પુત્રં બ્રહ્મિષ્ઠં વશિનં દ્વિજમ્ ।
વ્યાદિતઃ સો ઽષ્ટમે માસિગર્ભઃ ક્રૂરેણ રક્ષસા

ચ્યવનાચ્ચ્યવનઃ સો ઽથ ચેતનાત્તુ પ્રચેતનઃ ।
પ્રચેતાઃ શ્ચ્યવનઃ ક્રોધાદ્દગ્ધવાન્પુરુષાદકાન્

જનયામાસ પુત્રૌ દ્વૌ સુકન્યાયાં સભાર્ગવઃ ।
આપ્રવાનં દધીચં ચ તાવુભૌ સાધુસંમતૌ

સારસ્વતઃ સરસ્વત્યાં દધીચસ્યોદપદ્યત ।
ઋચી પત્ની મહાભાગા અપ્રવાનસ્ય નાહુષી

તસ્યામૌર્વ ઋષિર્જજ્ઞે ઊરું ભિત્તવા મહાયશાઃ ।
ઔર્વસ્યાસીદૃચીકસ્તુ દીપ્તો ઽગ્નિસમતેજસા

જમદગ્નિરૃચીકસ્ય સત્યવત્યામજાયત ।
ભૃગોશ્ચરુવિપર્યાસે રૌદ્રવૈષ્ણવયૌઃ પુરા

જમનાદ્વૈષ્મવસ્યાગ્નેર્જમદગ્નિરજાયત ।
રેણુકાજમદગ્નેશ્ચ શક્રતુલ્યપરાક્રમમ્

બ્રહ્મક્ષત્રમયં રામં સુષુવે ઽમિતતેજસમ્ ।
ઓર્વસ્યાસીત્પુત્રશતં જમદગ્નિપુરોગમમ્

તેષાં પુત્ર સહસ્રાણિ ભાર્ગવાણાં પરસ્પરાત્ ।
ઋષ્યતરેષુ વૈ બાહ્યા બહવો ભાર્ગવાઃ સ્મૃતાઃ

વત્સા વિદા આર્ષ્ટિષેણા યસ્કા વૈન્યાશ્ચ શૌનકાઃ ।
મિત્રેયુઃ સપ્તમા હ્યેતે પક્ષા જ્ઞેયાસ્તુ ભાર્ગવાઃ

શૃણુતાઙ્ગિરસો વંશમગ્નેઃ પુત્રસ્ય ધીમતઃ ।
યસ્યાન્વવાયે સંભૂતા ભારદ્વાજાઃ સગૌતમાઃ

દેવાશ્ચાઙ્ગિરસો મુખ્યાસ્ત્ત્વિષિમન્તો મહૌજસઃ ।
સુરૂપા ચૈવ મારીચી કાર્દમી ચ તથા સ્વરાટ્

પથ્યા ચ માનવી કન્યા તિસ્રો ભાર્યા હ્યથર્વણઃ ।
અથર્વણસ્તુ દાયાદાસ્તાસુ જાતાઃ કુલોદ્વહાઃ

ઉત્પન્ના મહતા ચૈવ તપસા ભાવિતાત્મનઃ ।
બૃહસ્પતિં સુરૂપાયાં ગૌતમં સુષુવે સ્વરાટ્

અયાસ્યં વામદેવં ચ ઉતથ્યમુશિતિં તથા ।
ધૃષ્ણિઃ પુત્રસ્તુ પથ્યાયાઃ સંવર્ત્તશ્ચૈવ માનસઃ

કિતવશ્ચાપ્યયાસ્યસ્ય શરદ્વાંશ્ચપ્યુતથ્યજઃ ।
અથોશિજો દીર્ઘતમા બૃહદુક્થો વામદેવજઃ

ધૃષ્ણેઃ પુત્રઃ સુધન્વા તુ ઋષભશ્ચ સુધન્વનઃ ।
રથકારાઃ સ્મૃતા દેવા ઋભવો યે પરિશ્રુતાઃ

બૃહસ્પતેર્ભરદ્વાજો વિશ્રુતઃ સુમહાયશાઃ ।
બૃહસ્પતિં સુરૂપાયાં ગૌતમં સુષુવે સ્વરાટ્

ઔરસાંગિરસઃ પુત્રાઃ સુરૂપાયાં વિજજ્ઞિરે ।
આધાર્યાયુર્દ્દનુર્દક્ષો દમઃ પ્રાણસ્ત થૈવ ચ

હવિષ્યાંશ્ચ હવિષ્ણુશ્ચ ઋતઃ સત્યશ્ચ તે દશ ।
અયાસ્યાશ્ચપ્યુતથ્યાશ્ચ વામદેવાસ્તથૌશિજાઃ

ભારદ્વાજાઃ સાંકૃતયો ગર્ગાઃ કણ્વરથીતરાઃ ।
મુદ્ગલા વિષ્ણુવૃદ્ધાશ્ચ હરિતાઃ કપયસ્તથા

તથા રૂક્ષભરદ્વાજા આર્ષભાઃ કિતવસ્તથા ।
એતે ચાઙ્ગિરસાં પક્ષા વિજ્ઞેયા દશ પઞ્ચ ચ

ઋષ્યન્તરેષુ વૈ બાહ્યા બહવોઙ્ગિરસઃ સ્મૃતાઃ ।
મરીચેરપિ વક્ષ્યામિ ભેદ મુત્તમપૂરુષમ્

યસ્યાન્વવાયે સંભૂતં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
મરીચિરાપશ્ચકમે નાભિધ્યાયન્પ્રજેપ્સયા

પુત્રઃ સર્વગુણોપેતઃ પ્રજાવાન્પ્રભવેદિતિ ।
સંયુજ્યાત્માનમેવન્તુ તપસા ભાવિતઃ પ્રભુઃ

આહતાશ્ચ તતઃ સર્વા આપઃ સમભવંસ્તદા ।
તાસુ પ્રણિહિતાત્માનમેકં સો ઽજનયત્પ્રભુઃ

પુત્રમપ્રતિમં નામ્નારિષ્ટનેમિં પ્રજાપતિમ્ ।
પુત્રં મરીચિસ્તપસિ નિરતઃ સો ઽપ્સ્વતીતપત્

પ્રધ્યાય હિ સતીં વાચં પુત્રાર્થી સરિરે સ્થિતઃ ।
સપ્તવર્ષસહસ્રાણિ તતઃ સો ઽપ્રતિમો ઽભવત્

કશ્યપઃ સવિતુર્વિદ્વાંસ્તેજસા બ્રહ્મણા સમઃ ।
મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ બ્રહ્મણોંઽશેન જાયતે

કન્યાનિમિત્તમત્યુક્તો દક્ષેણ કુપિતઃ પ્રભુઃ ।
અપિબત્સ તદા કશ્યં કશ્યં મદ્યમિહોચ્યતે

હાસ્યે કશિર્હિ વિજ્ઞેયો વાઙ્મનઃ કશ્યમુચ્યતે ।
કશ્યં મદ્યં સ્મૃતં વિપ્રૈઃ કશ્યપાનાં તુ કશ્યપઃ

કશેતિ નામ યદ્વાચો વાચા ક્રૂરમુદાત્દૃતમ્ ।
દક્ષાભિશપ્તઃ કુપિતઃ કશ્યપસ્તેન સો ઽભવત્

તસ્માચ્ચ કશ્યપાયોક્તો બ્રહ્મણા પરમેષ્ઠિના ।
તસ્મૈ પ્રાચેતસો દક્ષઃ કન્યાસ્તાઃ પ્રત્યપાદયત્

સર્વાશ્ચ બ્રહ્મવાદિન્યઃ સર્વા વૈ લોકમાતરઃ ।
ઇત્યેતમૃષિસર્ગં તુ પુણ્યં યો વેદ વારુણમ્

આયુષ્માન્પુણ્યવાઞ્છુદ્ધઃ સુખમાપ્નોતિ શાશ્વતમ્ ।
ધારણાચ્છ્રવણાદ્વાપિ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે