બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 1.23

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે પૂર્વભાગે દ્વિતીયે ઽનુષઙ્ગપાદે દેવગ્રહાનુકીર્તનં નામ દ્વાવિંશતિતમો ઽધ્યાયઃ
સૂત ઉવાચ
સરથો ઽધિષ્ઠિતો દેવૈરાદિત્યૈર્મુનિભિસ્તથા ।
ગન્ધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ ગ્રામણીસર્પરાક્ષસૈઃ

એતે વસંતિ વૈ સૂર્યે દ્વૌ દ્વૌ માસૌ ક્રમેણ તુ ।
ધાતાર્ઽયમા પુલસ્ત્યશ્ચ પુલહશ્ચ પ્રજાપતિઃ

એરાવતો વાસુકિશ્ચ કંસો ભીમશ્ચ તાવુભૌ ।
રથકૃચ્ચ રથૌજાશ્ચ યક્ષાવેતાવુદા ત્દૃતૌ

તુંબુરુર્નારદશ્ચૈવ સુસ્થલા પુઞ્જિકસ્થલા ।
રક્ષો હેતિઃ પ્રહેતિશ્ચ યાતુધાનાવુદાહૃતૌ

એતે વસંતિ વૈ સૂર્ય્યે મધુમાધવયોઃ સદા ।
મિત્રશ્ચ વરુણશ્ચૈવ મુનિરત્રિરુદાહૃતઃ

તથા વસિષ્ઠો વિખ્યાતઃ સહજન્યા ચ મેનકા ।
રાક્ષસૌ ચ સમાખ્યાતૌ પૌરુષેયો વધસ્તથા

હાહા હૂહૂશ્ચ ગન્ધર્વૌં યજ્ઞશ્ચાપિ રથસ્વનઃ ।
રથચિત્રસ્તથૈવાન્યો નાગસાક્ષકસંજ્ઞેતઃ

રંભકશ્ચ વસન્ત્યેતે માસયોઃ શુચિશુક્રયોઃ ।
તતઃ સૂર્યે પુનસ્ત્વન્યા નિવસંતીહ દેવતાઃ

ઇદ્રશ્ચૈવ વિવસ્વાંશ્ચ અઙ્ગિરા ભૃગુરેવ ચ ।
એલાપત્રસ્તથા સર્પઃ શઙ્ખપાલાશ્ચ તાવુભૌ

વિશ્વાવસૂગ્રસેનૌ ચ શ્વેતશ્ચૈવારુણસ્તથા ।
પ્રમ્લોચા ઇતિ વિખ્યાતાનુમ્લોચેતિ ચ તે ઉભે

યાતુધાનસ્તદા સર્પો વ્યાઘ્રશ્ચવ તુ તાવુભૌ ।
નભોનભસ્યયોરેષ ગાણો વસતિ ભાસ્કરે

શરદ્યન્યાઃ પુનઃ શુભ્રા વસંતિ મુનિદેવતાઃ
પર્જન્યશ્ચૈવ પૂષા ચ ભારદ્વાજઃ સગૌતમઃ

પરાવસુશ્ચ ગન્ધર્વસ્તથૈવ સુરુચિશ્ચ યઃ ।
વિશ્વાચી ચ ઘૃતાચી ચ ઉભે તે શુભલક્ષણે

નાગ એરાવતશ્ચૈવ વિશ્રુતશ્ચ ધનઞ્જયઃ ।
શ્ચેનજિચ્ચ સુષેણશ્ચ સેનીર્ગ્રામ ણીશ્ચ તૌ

આપો વાતશ્ચ દ્વાવેતૌ યાતુધાનાવુદાહૃતૌ ।
વસંત્યેતે તુ વૈ સૂર્યે સદૈવાશ્વિનકર્તિકે

હૈમન્તિકૌ તુ દ્વૌ માસૌ વસંતિ ચ દિવાકરે ।
અંશો ભગશ્ચ દ્વાવૈતૌ કશ્યપશ્ય ક્રતુશ્ચ હ

ભુજઙ્ગશ્ચ મહાપદ્મઃ સર્વઃ કર્કેટક સ્તથા ।
ચિત્રસેનશ્ચ ગન્ધર્વ ઊર્ણાયુશ્ચૈવ તાવુભૌ

ઉર્વશી પૂર્વચિત્તિશ્ચ તથૈવાપ્સરસા ઉભે ।
તાર્ક્ષશ્ચારિષ્ટનેમિશ્ચ સેનાનીર્ ગ્રામણીશ્ચ તૌ

વિદ્યુત્સ્ફૂર્જઃ શતાયુશ્ચ યાતુધાનાવુદાત્દૃતૌ ।
સહે ચૈવ સહસ્યે ચ વસંત્યેતે દિવાકરે

તતઃ શૈશિર યોશ્ચાપિ માસયોર્નિવસંતિ વૈ ।
ત્વષ્ટા વિષ્ણુર્જામદગ્ન્યો વિશ્વામિત્રસ્તથૈવ ચ

કાદ્રવેયૌ તથા નાગૌ કંબલાશ્વતરાવુભૌ ।
ગન્ધર્વો ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ સૂર્યવર્ચાસ્તથૈવ ચ

તિલોત્તમા તથા રંભા બ્રહ્માપેતશ્ચ રાક્ષસઃ ।
યજ્ઞાપેતમ્તથૈવાન્યો વિશ્યાતો રાક્ષસો ત્તમઃ

ઋતજિત્સત્યજિચ્ચૈવ ગન્ધર્વૌં સમુદાહૃતૌ ।
તપસ્તપસ્યયોઃ સૂર્યે વસંતિ મુનિસત્તમાઃ

પિતૃદેવમનુષ્યાદીન્સ સદાપ્યાયયન્પ્રભુઃ ।
પરિવર્ત્તત્યહોરાત્રકારણં સવિતા દ્વિજાઃ

એતે દેવા વસંત્યર્કે દ્વૌ દ્વૌ માસૌ ક્રમેણ તુ ।
સ્થાનાભિમાનિનો હ્યેતે ગાણા દ્વાદશસપ્તકાઃ

સુર્યસ્યાપ્યાયયન્ત્યેતે તેજસા તેજ ઉત્તમમા ।
ગ્રથિતૈઃ સ્વૈર્વચોભિશ્ચ સ્તુવન્તિ હ્યૃષયો રવિમ્

ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ ગીતનૃત્યૈરુપાસતે ।
ગ્રામણીયક્ષભૂતાનિ કુર્વતે ઽભીષુસંગ્રહમ્

સર્પા વહન્તિ વૈ સૂર્યં યાતુધાનાસ્તુ યાન્તિ ચ ।
વાલખિલ્યા નંયત્યસ્તં પરિવાર્યોદયાદ્રવિમ્

એતેષામેવ દેવાનાં યથાવીર્યં યથાતપઃ ।
યથાધર્મં યથાયોગં યથાસત્યં યથાબલમ્

તપત્યસૌ તશ્રા સૂર્ય એષામિન્દ્રસ્તુ તેજસા ।
ઇત્યેતે નિવસંતીહ દ્વૌ દ્વૌ માસૌ દિવાકરે

ઋષયો દેવગન્ધર્વાઃ પન્નગાપ્સરસાં ગણાઃ ।
ગ્રામણ્યશ્ચ તથા યક્ષા યાતુધાનાશ્ચ મુખ્યશઃ

એતે તપન્તિ વર્ષન્તિ ભાન્તિ વાન્તિ સૃજન્તિ ચ ।
ભૂતાનાં ચશુભં કર્મ વ્યપોહન્તિ પ્રકીર્ત્તિતાઃ

માનવાનાં શુભં હ્યેતે હરન્તે દુરિતાત્મનામ્ ।
દુરિતં સુપ્રચારાણાં વ્યપોહન્તિ ક્વચિ ત્ક્વચિત્

એતે સહૈવ સૂર્યેણ ભ્રમન્તિ દિવાસાનુગાઃ ।
વર્ષન્તશ્ચ તપન્તશ્ચ હ્લાદયન્તશ્ચ વૈ પ્રજાઃ

ગોપાયન્તિ ચ ભૂતાનિ સર્વાણીહામનુક્ષયાત્ ।
સ્થાનાભિમાનિનામેતત્સ્થાનં મન્વન્તરેષુ વૈ

અતીતાનાગતાનાં ચ વર્ત્તન્તે સાંપ્રતં ચ યે ।
એવં વસંતિ વૈ સૂર્યે સપ્તકાસ્તે ચતુર્દશ ।
ચતુર્દશસુ સર્વેષુ ગણા મન્વન્તરેષ્વિહ

ગ્રીષ્મે ચ વર્ષાસુ ચ મુઞ્ચમાનો ઘર્મં હિમં વર્ષ દિનં નિશાં ચ ।
ગચ્છત્યસાવૃતુવશાત્પરિવૃત્તરશ્મિર્દેવાન્ પિતૄ#ંશ્ચ મનુજાંશ્ચ હિ તર્પયન્વૈ

પ્રીણાતિ દેવાનમૃતેન સૂર્યઃ સોમં સુષુમ્ણેન ચ વર્દ્ધયિત્વા ।
શુક્લે તુ પૂર્ણં દિવસક્રમેણ તં કૃષ્ણપક્ષે વિબુધાઃ પિબન્તિ

પીતં ચ સોમં હિ કલાવશિષ્ટં કૃષ્ણક્ષયે રશ્મિભિરક્ષરન્તમ્ ।
સુધામૃતં તત્પિતરઃ પિબન્તિ દેવાશ્ચ સૌમ્યાશ્ચ તથૈવ કાવ્યાઃ

સૂર્યેણ ગોભિશ્ચ સમુજ્ઝિતાભિરદ્ભિઃ પુનશ્ચૈવ સમુદ્ધૃતાભિઃ ।
વૃષ્ટ્યાભિવૃદ્ધાભિરથૌષધીભિર્મર્ત્યાઃ ક્ષુધં ત્વન્નપાનૈર્જયન્તિ

તૃપ્તિશ્ચ શુક્લે સુધયા સુરાણાં પક્ષે ચ કૃષ્ણે સુધયા પિતણામ્ ।
અન્નેન શશ્વચ્ચ દધાતિ મર્ત્યાન્સુર્યસ્તપંસ્તાન્સુબિભર્ત્તિ ગોભિઃ

હ્રિયન્હરિસ્તૈર્હરિભિસ્તુરઙ્ગમૈર્હરત્યથાપઃ કિરણૈર્હરિદ્ભિઃ ।
વિસર્ગકાલે વિસૃજંશ્ચ તાઃ પુનર્બિભર્ત્તિ શશ્વત્સવિતા ચરાચરમ્

હરિર્હરિદ્ભિર્હ્રિ યતે તુરઙ્ગમૈઃ પિબત્યથાપો હરિભિઃ સહસ્રધા ।
તતઃ પ્રમુઞ્ચત્યપિ તાસ્ત્વસૌ હરિઃ સમૂહ્યમાનો હરિભિસ્તુરઙ્ગમૈઃ

ઇત્યેષ એકચક્રેણ સૂર્યસ્તૂર્ણરથેન તુ ।
ભદ્રૈસ્તૈરક્રમૈરશ્વૈઃ સ્પન્દને વૈદિકક્ષયઃ

અહોરાત્રાદ્રથેનાસાવેકચક્રેણ વૈ ભ્રમન્ ।
સપ્તદ્વીપસમુદ્રાન્તાં સપ્તભિઃ સપ્તભિર્હયૈઃ

છન્દોભિરશ્વરૂપૈસ્તૈર્યતશ્ચક્રં તતઃ સ્થિતૈઃ ।
કામરૂપૈઃ સકૃદ્યુક્તૈર્વામતસ્તૈર્મનોજવૈઃ

હરિતૈખ્યયૈઃ પિઙ્ગૈરીશ્વરૈર્બ્રહ્મવાદિભિઃ ।
ત્ર્યશીતિમણ્ડલશતં ભ્રમન્ત્યબ્દેન તે હયાઃ

બાહ્યમાભ્યન્તરં ચૈવ મણ્ડલં દિવસક્રમાત્ ।
કલ્પાદૌ સંપ્ર યુક્તાસ્તે વહન્ત્યાભૂતસંપ્લવાત્

આવૃત્તા વાલખિલ્યૈસ્તે ભ્રમન્તે રાત્ર્યહાનિ તુ ।
વચોભિરગ્ર્યૈર્ગ્રથિતૈઃ સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ

સેવ્યતે ગીતનૃત્યૈશ્ચ ગન્ધર્વૈશ્ચાપ્સરોગણૈઃ ।
પતઙ્ગૈઃ પતગૈરશ્વૈર્ભ્રમમાણો દિવસ્પતિઃ

રથાસ્ત્રચક્રઃસોમસ્ય કુદાભાસ્તસ્ય વાજિનઃ ।
વામદક્ષિણતો યુક્તા દશ તેન ચરન્ત્યસૌ

વીથ્યાશ્રયાણિ ઋક્ષાણિ ધ્રુવાધારેણ વેગિતાઃ ।
હ્રાસવૃદ્ધી તથૈવાસ્ય રશ્મીનાં સૂર્યવત્સ્મૃતે

ત્રિચક્રોભયતો ઽશ્વશ્ચ વિજ્ઞેયઃ શશિનો રથઃ ।
અપાં ગર્ણાત્સમુત્પન્નો રથઃ સાશ્વઃ સસારથિઃ

શતારૈશ્ચ ત્રિભિશ્ચક્રૈર્યુક્તઃ શુક્લૈર્હયોત્તમૈઃ ।
દશભિસ્તુ કૃશૈર્દિવ્યૈરસંગૈસ્તૈર્મનોજવૈઃ

સકૃદ્યુક્તે રથે તાસ્મિન્વહન્તે ચાયુગક્ષયાત્ ।
સંગૃહીતરથે તસ્મિઞ્શ્વેતશ્ચક્ષુઃશ્રવાશ્ચ વૈ

અશ્વાસ્તમેકવર્ણસ્તે વહન્તે શઙ્ખવર્ચસઃ ।
યજુશ્ચણ્ડમનાશ્ચૈવ વૃષો વાજી નરો હયઃ

અશ્વો ગવિષ્ણુર્વિખ્યાતો હંસો વ્યોમો મૃગસ્તથા ।
ઇત્યેતે નામભિઃ સર્વે દશ ચન્દ્રમસો હયાઃ

એતે ચન્દ્રમસં દેવં વહન્તિ સહ દીક્ષયા ।
દેવૈઃ પરિવૃતઃ સોમઃ પિતૃભિશ્ચૈવ ગચ્છતિ

સોમસ્ય શુક્લપક્ષાદૌ ભાસ્કરે પરતઃ સ્થિરે ।
આપૂર્યતે પરસ્યાન્તે સતતં દિવસક્રમાત્

દેવૈઃ પીતતનું સોમમાપ્યાયયતિ નિત્યદા ।
ક્ષીણં પઞ્ચદશાહં તુ રશ્મિનૈકેન ભાસ્કરઃ

આપૂરયન્સુષુમ્ણેન ભાગં ભાગમહઃક્રમાત્ ।
સુષુમ્ણાપ્યાયમાનસ્ય શુક્લા વર્દ્ધન્તિ વૈ કલાઃ

તસ્માદ્ધ્રસંતિ વૈ કૃષ્ણે શુક્લે સ્વાપ્યાયયન્તિ તમ્ ।
ઇત્યેવં સૂર્યવીર્યેણ ચન્દ્રશ્ચાપ્યાયિતસ્તતઃ

પૌર્ણમાસ્યાં સ દૃશ્યેત શુક્લઃ સંપૂર્ણમણ્ડલઃ ।
એવમાપ્યાયિતઃ સોમઃ શુક્લ પક્ષે દિનક્રમાત્

તતો દ્વિતીયાપ્રભૃતિ બહુલસ્ય ચતુર્દ્દશીમ્ ।
અપાં સારમયસ્યેન્દો રસમાત્રાત્મકસ્ય તુ

પિબત્યંબુમયં દેવા હૃષ્ટાઃ સૌમ્યં સ્વધામૃતમ્ ।
સંભૃતં ત્વર્દ્ધમાસેન હ્યમૃતં સૂર્યતેજસા

ભક્ષાર્થમમૃતં સોમઃ પૌર્ણમાસ્યામુપાસતે ।
એકાં રાત્રિં સુરૈઃ સર્વૈઃ પિતૃભિઃ સર્ષિભિઃ સહ

સોમસ્ય કૃષ્ણપક્ષાદૌ ભાસ્કરાભિમુખસ્ય તુ ।
પ્રક્ષીયન્તે પિદૃદેવૈઃ પીયમાનાઃ કલાઃ ક્રમાત્

ત્રયશ્ચ ત્રિંશતશ્ચૈવ ત્રયસ્ત્રિંશત્તથૈવ ચ ।
ત્રયશ્ચ ત્રિસહસ્રાશ્ચ દેવાઃ સોમં પિબન્તિ વૈ

ઇત્યેતૈઃ પીયમાનસ્ય કૃષ્ણા વર્દ્ધતિ વૈ કલાઃ ।
ક્ષીયન્તિ તસ્માચ્છુક્લાશ્ચ કૃષ્ણા આપ્યાયયન્તિ ચ

એવં દિનક્રમાત્પીતે વિબુધૈસ્તુ નિશાકરે ।
પીત્વાર્દ્ધ માસં ગચ્છન્તિ ચામાવાસ્યાં સુરોત્તમાઃ

પિતરશ્ચોપતિષ્ઠન્તિ હ્યમાવાસ્યાં નિશાકરમ્ ।
તતઃ પઞ્ચદશેકાલે કિઞ્ચિચ્છિષ્ટે કલાત્મકે

અપરાહ્ણે પિતૃગણા જઘન્યં પયુપાસતે ।
પિબન્તિ દ્વિલવં કાલં શિષ્ટાસ્તસ્ય કલાસ્તુ યાઃ

નિઃસૃતં તદમાવાસ્યાં ગભસ્તિભ્યઃ સ્વધામૃતમ્ ।
તાં સ્વધાં માસતૃપ્ત્યૈ ચ પીત્વા ગચ્છન્તિ તે ઽમૃતમ્

સૂર્યસ્તસ્મિન્સુષુમ્ણે યસ્તાપિતસ્તેન ચન્દ્રમાઃ ।
કૃષ્ણપક્ષે સુરૈસ્તદ્વત્પીયતે વૈ સુધામયઃ

સૌમ્યા બર્હિષદશ્ચૈવ અગ્નિષ્વાત્તાશ્ચ તે ત્રિધા ।
કાવ્યશ્ચૈવ તુ યે પ્રોક્તાઃ પિતરઃ સર્વ એવ તે

સંવત્સરાસ્તુ વૈ કાવ્યાઃ પઞ્ચાબ્દા યે દ્વિચૈઃ સ્મૃતાઃ ।
સૌમ્યાસ્તુ ઋતુવો જ્ઞેયા માસા બર્હિષદઃ સ્મૃતાઃ

અગ્નિષ્વાત્તાર્ત્તવાશ્ચૈવ પિતૃસર્ગા હિ વૈ દ્વિજાઃ ।
પિતૃભિઃ પીયમાનસ્ય પઞ્ચદશ્યાં કલા તુ વૈ

યાવત્પ્રક્ષીયતે તસ્ય ભાગઃ પઞ્ચદશસ્તુ યઃ ।
અમાવાસ્યાં તદા તસ્ય તત આપૂર્યતે પરઃ

વૃદ્ધક્ષયૌ વૈ પક્ષાદૌ ષોડશ્યાં શશિનઃ સ્મૃતા ।
એવં સૂર્યનિમિત્તૈષ ક્ષયોવૃદ્ધિર્નિશાકરે

તારાગ્રહાણાં વક્ષ્યામિ સ્વર્ભાનોશ્ચ રથાન્પુનઃ ।
તેયતેજોમયઃ શુભ્રઃ સોમપુત્રસ્ય વૈ રથઃ

સોપાસંગપ તાકસ્તુ સધ્વજો મેઘનિસ્વનઃ ।
ભાર્ગવસ્ય રથઃ શ્રીમાંસ્તેજસા સૂર્યસન્નિભઃ

પૃથિવીસંભવૈર્યુક્તો નાનાવર્ણૈર્હયોત્તમૈઃ ।
શ્વેતઃ પિશઙ્ગઃ સારઙ્ગો નીલઃ પીતો વિલોહિતઃ

કૃષ્ણશ્ચ હરિતશ્ચૈવ પૃષતઃ પૃશ્રિરેવ ચ ।
દશભિસ્તૈર્મહાભાગૈરકૃશૈર્વાતરંહસૈઃ

અષ્ટાશ્વઃ કાઞ્ચનઃ શ્રીમાન્ભૌમસ્યાપિ રથોત્તમઃ ।
અસંગૈર્લોહિતૈરશ્વૈઃ સર્વગૈરગ્નિસંભવૈઃ

પ્રસર્પતિ કુમારો વૈ ઋજુવક્રાનુવ ક્રગૈઃ ।
તતશ્ચાઙ્ગિરસો વિદ્વાન્દેવાચાર્યો બૃહસ્પતિઃ

ગૌરૈરશ્વૈઃ કાઞ્ચનેન સ્યન્દનેન પ્રસર્પતિ ।
અબ્જૈસ્તુ વાજિભિર્દિવ્યૈરષ્ટભિર્વાતરંહસૈઃ

નક્ષત્રે ઽબ્દં સ તિષ્ઠન્વૈ સંવેધાસ્તેન ગચ્છતિ ।
તતઃ શનૈશ્ચરો ઽપ્યશ્વૈઃ સબલૈર્વ્યોમસંભવૈઃ

કાર્ષ્ણાયસં સમારુહ્ય સ્યન્દનં યાતિ વૈ શનૈઃ ।
સ્વર્ભાનોશ્ચ તથૈવાશ્વાઃ કૃષ્ણા હ્યષ્ટૌ મનોજવાઃ

રથં તમોમયં તસ્ય સકૃદ્યુક્તા વહં ત્યુત ।
આદિત્યાન્નિઃસૃતો રાહુઃ સોમં ગચ્છતિ પર્વસુ

આદિત્યમેતિ સોમશ્ચ પુનઃ સૌરેષુ પર્વસુ ।
અથ કેતુરથસ્યાશ્વા અષ્ટૌ વૈ વાતરંહસઃ

પલાલધૂમવર્ણાભા સબલા રાસભારુણાઃ ।
એતે વાહા ગ્રહાણાં ચ હ્યુપાખ્યાતા રથૈઃ સહ

સર્વે ધ્રુવનિબ દ્ધાસ્તે પ્રવૃદ્ધા વાતરશ્મિભિઃ ।
તપન્તે બ્રામ્યમાણાસ્તુ યથાયોગં ભ્રમન્તિ વૈ

વાયવ્યાભિરદૃશ્યાભિઃ પ્રવૃદ્ધા વાતરશ્મિભિઃ ।
પરિભ્રમન્તિ તદ્બ્રદ્ધાંશ્ચન્દ્રસુર્યગ્રહા દિવિ

ભ્રમન્તમનુગછન્તિ ધ્રુવં તે જ્યોતિષાં ગણાઃ ।
યથા નહ્યુદકે નૌસ્તુ સલિલેન સહો હ્યતે

તથા દેવાલયા હ્યેતે ઊહ્યન્તે વાતરશ્મિભિઃ ।
સર્પ્પમાણા ન દૃશ્યન્તે વ્યોમ્નિ દેવગણાસ્તુ તે

યાવત્યશ્ચૈવ તારાશ્ચ તાવન્તો વાતરશ્મયઃ ।
સર્વા ધ્રુવે નિબદ્ધાશ્ચ ભ્રમન્ત્યો ભ્રામયન્તિ તાઃ

તૈલપીડા યથા ચક્રં ભ્રમન્તો ભ્રામયન્તિ હ ।
તથા ભ્રમન્તિ જ્યોતીંષિ વાતબદ્ધાનિ સર્વશઃ

અલાતચક્રવદ્યાન્તિ વાતચક્રેરિતાનિ તુ ।
યતો જ્યોતીંષિ વહતે પ્રવહસ્તેન સ સ્મૃતઃ

એવં ધ્રુવનિબદ્ધો ઽસૌ સર્પતે જ્યોતિષાં ગણઃ ।
સૈષ તારામયો જ્ઞેયઃ શિશુમારો ધ્રુવો દિવિ

યદહ્ના કુરુતે પાપં દૃષ્ટ્વા તન્નિશિમુઞ્ચતે ।
યાવત્યશ્ચૈવ તારાસ્તાઃ શિશુમારાશ્રિતા દિવિ

તાવન્ત્યેવ તુ વર્ષાણિ જીવતાભ્યધિકાનિ તુ ।
સાકારઃ શિશુમારશ્ચ વિજ્ઞેયઃ પ્રવિભાગશઃ

ઔત્તાનપાદસ્તસ્યાથ વિજ્ઞેયો હ્યત્તરો હનુઃ ।
યજ્ઞઃ પરસ્તુ વિજ્ઞેયો ધર્મો મર્દ્ધાનમાશ્રિતઃ

હૃદિ નારાયણઃ સાધ્યો હ્યશ્વિનૌ પૂર્વપાદયોઃ ।
વરુણશ્ચાર્યમા ચૈવ પશ્ચિમે તસ્ય સક્થિની

શિશ્રં સંવત્સરસ્તસ્ય મિત્રો ઽપાનં સમાશ્રિતઃ ।
પુચ્છે ઽગ્નિશ્ચ મહેન્દ્રશ્ચ મારીચઃ કશ્યપો ધ્રુવઃ

તારકાઃ શિશુમારસ્ય નાસ્તં યાતિ ચતુષ્ટયમ્ ।
નક્ષત્રચન્દ્રમૂર્યાશ્ચ ગ્રહાસ્તારાગણૈઃ સહ

ઉન્મુખા વિમુખાઃ સર્વે વક્રીભૂતાઃ શ્રિતા દિવિ ।
ધ્રુવેણાધિષ્ઠિતાશ્ચૈવ ધ્રુવમેવ પ્રદક્ષિણમ્

પરિયાન્તીશ્વરશ્રેષ્ઠં મેઢીભૂતં દ્રુવં દિવિ ।
અગ્નીન્દ્રકશ્યપાનાં તુ ચરમો ઽસૌ ધ્રુવઃ સ્મૃતઃ

એક એવ ભ્રમત્યેષ મેરુપર્વતમૂર્દ્ધનિ ।
જ્યોતિષાં ચક્રમેતદ્ધિ ગદા કર્ષન્નવાઙ્મુખઃ ।
મેરુમાલોકયત્યેષ પર્યન્તે હિ પ્રદક્ષિણમ્