બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 94

શ્વેતતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં ત્રૈલોક્યે વિશ્રુતં શુભમ્
તસ્ય શ્રવણમાત્રેણ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥

શ્વેતો નામ પુરા વિપ્રો ગૌતમસ્ય પ્રિયઃ સખા
આતિથ્યપૂજાનિરતો ગૌતમીતીરમ્ આશ્રિતઃ ॥

મનસા કર્મણા વાચા શિવભક્તિપરાયણઃ
ધ્યાયન્તં તં દ્વિજશ્રેષ્ઠં પૂજયન્તં સદા શિવમ્ ॥

પૂર્ણાયુષં દ્વિજવરં શિવભક્તિપરાયણમ્
નેતું દૂતાઃ સમાજગ્મુર્ દક્ષિણાશાપતેસ્ તદા ॥

નાશક્નુવન્ ગૃહં તસ્ય પ્રવેષ્ટુમ્ અપિ નારદ
તદા કાલે વ્યતિક્રાન્તે ચિત્રકો મૃત્યુમ્ અબ્રવીત્ ॥

કિં નાયાતિ ક્ષીણજીવો મૃત્યો શ્વેતઃ કથં ત્વ્ ઇતિ
નાદ્યાપ્ય્ આયાન્તિ દૂતાસ્ તે મૃત્યોર્ નૈવોચિતં તુ તે ॥

તતશ્ ચ કુપિતો મૃત્યુઃ પ્રાયાચ્ છ્વેતગૃહં સ્વયમ્
બહિઃસ્થિતાંસ્ તદા પશ્યન્ મૃત્યુર્ દૂતાન્ ભયાર્દિતાન્
પ્રોવાચ કિમ્ ઇદં દૂતા મૃત્યુમ્ ઊચુશ્ ચ દૂતકાઃ ॥

શિવેન રક્ષિતં શ્વેતં વયં નો વીક્ષિતું ક્ષમાઃ
યેષાં પ્રસન્નો ગિરિશસ્ તેષાં કા નામ ભીતયઃ ॥

પાશપાણિસ્ તદા મૃત્યુઃ પ્રાવિશદ્ યત્ર સ દ્વિજઃ
નાસૌ વિપ્રો વિજાનાતિ મૃત્યું વા યમકિંકરાન્ ॥

શિવં પૂજયતે ભક્ત્યા શ્વેતસ્ય તુ સમીપતઃ
મૃત્યું પાશધરં દૃષ્ટ્વા દણ્ડી પ્રોવાચ વિસ્મિતઃ ॥

કિમ્ અત્ર વીક્ષસે મૃત્યો દણ્ડિનં મૃત્યુર્ અબ્રવીત્ ॥

શ્વેતં નેતુમ્ ઇહાયાતસ્ તસ્માદ્ વીક્ષે દ્વિજોત્તમમ્ ॥

ત્વં ગચ્છેત્ય્ અબ્રવીદ્ દણ્ડી મૃત્યુઃ પાશાન્ અથાક્ષિપત્
શ્વેતાય મુનિશાર્દૂલ તતો દણ્ડી ચુકોપ હ ॥

શિવદત્તેન દણ્ડેન દણ્ડી મૃત્યુમ્ અતાડયત્
તતઃ પાશધરો મૃત્યુઃ પપાત ધરણીતલે ॥

તતસ્ તે સત્વરં દૂતા હતં મૃત્યુમ્ અવેક્ષ્ય ચ
યમાય સર્વમ્ અવદન્ વધં મૃત્યોસ્ તુ દણ્ડિના ॥

તતશ્ ચ કુપિતો ધર્મો યમો મહિષવાહનઃ
ચિત્રગુપ્તં બહુબલં યમદણ્ડં ચ રક્ષકમ્ ॥

મહિષં ભૂતવેતાલાન્ આધિવ્યાધીંસ્ તથૈવ ચ
અક્ષિરોગાન્ કુક્ષિરોગાન્ કર્ણશૂલં તથૈવ ચ ॥

જ્વરં ચ ત્રિવિધં પાપં નરકાણિ પૃથક્ પૃથક્
ત્વરન્તામ્ ઇતિ તાન્ ઉક્ત્વા જગામ ત્વરિતો યમઃ ॥

એતૈર્ અન્યૈઃ પરિવૃતો યત્ર શ્વેતો દ્વિજોત્તમઃ
તમ્ આયાન્તં યમં દૃષ્ટ્વા નન્દી પ્રોવાચ સાયુધઃ ॥

વિનાયકં તથા સ્કન્દં ભૂતનાથં તુ દણ્ડિનમ્
તત્ર તદ્ યુદ્ધમ્ અભવત્ સર્વલોકભયાવહમ્ ॥

કાર્ત્તિકેયઃ સ્વયં શક્ત્યા બિભેદ યમકિંકરાન્
દક્ષિણાશાપતિં ચાપિ નિજઘાન બલાન્વિતમ્ ॥

હતાવશિષ્ટા યામ્યાસ્ તે આદિત્યાય ન્યવેદયન્
આદિત્યો ઽપિ સુરૈઃ સાર્ધં શ્રુત્વા તન્ મહદ્ અદ્ભુતમ્ ॥

લોકપાલૈર્ અનુવૃતો મમાન્તિકમ્ ઉપાગમત્
અહં વિષ્ણુશ્ ચ ભગવાન્ ઇન્દ્રો ઽગ્નિર્ વરુણસ્ તથા ॥

ચન્દ્રાદિત્યાવ્ અશ્વિનૌ ચ લોકપાલા મરુદ્ગણાઃ
એતે ચાન્યે ચ બહવો વયં યાતા યમાન્તિકમ્ ॥

મૃત આસ્તે દક્ષિણેશો ગઙ્ગાતીરે બલાન્વિતઃ
સમુદ્રાશ્ ચ નદા નાગા નાનાભૂતાન્ય્ અનેકશઃ ॥

તત્રાજગ્મુઃ સુરેશાનં દ્રષ્ટું વૈવસ્વતં યમમ્
તં દૃષ્ટ્વા હતસૈન્યં ચ યમં દેવા ભયાર્દિતાઃ
કૃતાઞ્જલિપુટાઃ શંભુમ્ ઊચુઃ સર્વે પુનઃ પુનઃ ॥

ભક્તિપ્રિયત્વં તે નિત્યં દુષ્ટહન્તૃત્વમ્ એવ ચ
આદિકર્તર્ નમસ્ તુભ્યં નીલકણ્ઠ નમો ઽસ્તુ તે
બ્રહ્મપ્રિય નમસ્ તે ઽસ્તુ દેવપ્રિય નમો ઽસ્તુ તે ॥

શ્વેતં દ્વિજં ભક્તમ્ અનાયુષં તે નેતું યમાદિઃ સકલો ઽસમર્થઃ
સંતોષમ્ આપ્તાઃ પરમં સમીક્ષ્ય ભક્તપ્રિયત્વં ત્વયિ નાથ સત્યમ્

યે ત્વાં પ્રપન્નાઃ શરણં કૃપાલું નાલં કૃતાન્તો ઽપ્ય્ અનુવીક્ષિતું તાન્
એવં વિદિત્વા શિવ એવ સર્વે ત્વામ્ એવ ભક્ત્યા પરયા ભજન્તે

ત્વમ્ એવ જગતાં નાથ કિં ન સ્મરસિ શંકર
ત્વાં વિના કઃ સમર્થો ઽત્ર વ્યવસ્થાં કર્તુમ્ ઈશ્વરઃ ॥

એવં તુ સ્તુવતાં તેષાં પુરસ્તાદ્ અભવચ્ છિવઃ
કિં દદામીતિ તાન્ આહ ઇદમ્ ઊચુઃ સુરા અપિ ॥

અયં વૈવસ્વતો ધર્મો નિયન્તા સર્વદેહિનામ્
ધર્માધર્મવ્યવસ્થાયાં સ્થાપિતો લોકપાલકઃ ॥

નાયં વધમ્ અવાપ્નોતિ નાપરાધી ન પાપકૃત્
વિના તેન જગદ્ધાતુર્ નૈવ કિંચિદ્ ભવિષ્યતિ ॥

તસ્માજ્ જીવય દેવેશ યમં સબલવાહનમ્
પ્રાર્થના સફલા નાથ મહત્સુ ન વૃથા ભવેત્ ॥

તતઃ પ્રોવાચ ભગવાઞ્ જીવયેયમ્ અસંશયમ્
યમં યદિ વચો મે ઽદ્ય અનુમન્યન્તિ દેવતાઃ ॥

તતઃ પ્રોચુઃ સુરાઃ સર્વે કુર્મો વાક્યં ત્વયોદિતમ્
હરિબ્રહ્માદિસહિતં વશે યસ્યાખિલં જગત્ ॥

તતઃ પ્રોવાચ ભગવાન્ અમરાન્ સમુપાગતાન્
મદ્ભક્તો ન મૃતિં યાતુ નેત્ય્ ઊચુર્ અમરાઃ પુનઃ ॥

અમરાઃ સ્યુસ્ તતો દેવ સર્વલોકાશ્ ચરાચરાઃ
અમર્ત્યમર્ત્યભેદો ઽયં ન સ્યાદ્ દેવ જગન્મય ॥

પુનર્ અપ્ય્ આહ તાઞ્ શંભુઃ શૃણ્વન્તુ મમ ભાષિતમ્
મદ્ભક્તાનાં વૈષ્ણવાનાં ગૌતમીમ્ અનુસેવતામ્ ॥

વયં તુ સ્વામિનો નિત્યં ન મૃત્યુઃ સ્વામ્યમ્ અર્હતિ
વાર્ત્તાપ્ય્ એષાં ન કર્તવ્યા યમેન તુ કદાચન ॥

આધિવ્યાધ્યાદિભિર્ જાતુ કાર્યો નાભિભવઃ ક્વચિત્
યે શિવં શરણં યાતાસ્ તે મુક્તાસ્ તત્ક્ષણાદ્ અપિ ॥

સાનુગસ્ય યમસ્યાતો નમસ્યાઃ સર્વ એવ તે
તથેત્ય્ ઊચુઃ સુરગણા દેવદેવં શિવં પ્રતિ ॥

તતશ્ ચ ભગવાન્ નાથો નન્દિનં પ્રાહ વાહનમ્ ॥

ગૌતમ્યા ઉદકેન ત્વમ્ અભિષિઞ્ચ મૃતં યમમ્ ॥

તતો યમાદયઃ સર્વે અભિષિક્તાસ્ તુ નન્દિના
ઉત્થિતાશ્ ચ સજીવાસ્ તે દક્ષિણાશાં તતો ગતાઃ ॥

ઉત્તરે ગૌતમીતીરે વિષ્ણ્વાદ્યાઃ સર્વદૈવતાઃ
સ્થિતા આસન્ પૂજયન્તો દેવદેવં મહેશ્વરમ્ ॥

તત્રાસન્ન્ અયુતાન્ય્ અષ્ટ સહસ્રાણિ ચતુર્દશ
તથા ષટ્ ચ સહસ્રાણિ પુનઃ ષટ્ ચ તથૈવ ચ ॥

ષડ્ દક્ષિણે તથા તીરે તીર્થાનામ્ અયુતત્રયમ્
પુણ્યમ્ આખ્યાનમ્ એતદ્ ધિ શ્વેતતીર્થસ્ય નારદ ॥

યત્રાસૌ પતિતો મૃત્યુર્ મૃત્યુતીર્થં તદ્ ઉચ્યતે
તસ્ય શ્રવણમાત્રેણ સહસ્રં જીવતે સમાઃ ॥

તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચ સર્વપાપપ્રણાશનમ્
શ્રવણં પઠનં ચાપિ સ્મરણં ચ મલક્ષયમ્
કરોતિ સર્વલોકાનાં ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્ ॥