બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 93

યત્ર દાશરથી રામઃ સીતયા સહિતો દ્વિજ
પિતૄન્ સંતર્પયામ્ આસ પિતૃતીર્થં તતો વિદુઃ ॥

તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચ પિતૄણાં તર્પણં તથા
સર્વમ્ અક્ષયતામ્ એતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥

યત્ર દાશરથી રામો વિશ્વામિત્રં મહામુનિમ્
પૂજયામ્ આસ રાજેન્દ્રો મુનિભિસ્ તત્ત્વદર્શિભિઃ ॥

વિશ્વામિત્રં તુ તત્ તીર્થમ્ ઋષિજુષ્ટં સુપુણ્યદમ્
તત્સ્વરૂપં ચ વક્ષ્યામિ પઠિતં વેદવાદિભિઃ ॥

અનાવૃષ્ટિર્ અભૂત્ પૂર્વં પ્રજાનામ્ અતિભીષણા
વિશ્વામિત્રો મહાપ્રાજ્ઞઃ સશિષ્યો ગૌતમીમ્ અગાત્ ॥

શિષ્યાન્ પુત્રાંશ્ ચ જાયાં ચ કૃશાન્ દૃષ્ટ્વા ક્ષુધાતુરાન્
વ્યથિતઃ કૌશિકઃ શ્રીમાઞ્ શિષ્યાન્ ઇદમ્ ઉવાચ હ ॥

યથા કથંચિદ્ યત્ કિંચિદ્ યત્ર ક્વાપિ યથા તથા
આનીયતાં કિંતુ ભક્ષ્યં ભોજ્યં વા મા વિલમ્બ્યતામ્
ઇદાનીમ્ એવ ગન્તવ્યમ્ આનેતવ્યં ક્ષણેન તુ ॥

ઋષેસ્ તદ્ વચનાચ્ છિષ્યાઃ ક્ષુધિતાસ્ ત્વરયા યયુઃ
અટમાના ઇતશ્ ચેતો મૃતં દદૃશિરે શુનમ્ ॥

તમ્ આદાય ત્વરાયુક્તા આચાર્યાય ન્યવેદયન્
સો ઽપિ તં ભદ્રમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રતિજગ્રાહ પાણિના ॥

વિશસધ્વં શ્વમાંસં ચ ક્ષાલયધ્વં ચ વારિણા
પચધ્વં મન્ત્રવચ્ ચાપિ હુત્વાગ્નૌ તુ યથાવિધિ ॥

દેવાન્ ઋષીન્ પિતૄન્ અન્યાંસ્ તર્પયિત્વાતિથીન્ ગુરૂન્
સર્વે ભોક્ષ્યામહે શેષમ્ ઇત્ય્ ઉવાચ સ કૌશિકઃ ॥

વિશ્વામિત્રવચઃ શ્રુત્વા શિષ્યાશ્ ચક્રુસ્ તથૈવ તત્
પચ્યમાને શ્વમાંસે તુ દેવદૂતો ઽગ્નિર્ અભ્યગાત્
દેવાનાં સદને સર્વં દેવેભ્યસ્ તન્ ન્યવેદયત્ ॥

દેવૈઃ શ્વમાંસં ભોક્તવ્યમ્ આપન્નમ્ ઋષિકલ્પિતમ્ ॥

અગ્નેસ્ તદ્વચનાદ્ ઇન્દ્રઃ શ્યેનો ભૂત્વા વિહાયસિ
સ્થાલીમ્ અથાહરત્ પૂર્ણાં માંસેન પિહિતાં તદા ॥

તત્ કર્મ દૃષ્ટ્વા શિષ્યાસ્ તે ઋષેઃ શ્યેનં ન્યવેદયન્
હૃતા સ્થાલી મુનિશ્રેષ્ઠ શ્યેનેનાકૃતબુદ્ધિના ॥

તતશ્ ચુકોપ ભગવાઞ્ શપ્તુકામસ્ તદા હરિમ્
તતો જ્ઞાત્વા સુરપતિઃ સ્થાલીં ચક્રે મધુપ્લુતામ્ ॥

પુનર્ નિવેશયામ્ આસ ઉલ્કાસ્વ્ એવ ખગો હરિઃ
મધુના તુ સમાયુક્તાં વિશ્વામિત્રશ્ ચુકોપ હ
સ્થાલીં વીક્ષ્ય તતઃ કોપાદ્ ઇદમ્ આહ સ કૌશિકઃ ॥

શ્વમાંસમ્ એવ નો દેહિ ત્વં હરામૃતમ્ ઉત્તમમ્
નો ચેત્ ત્વાં ભસ્મસાત્ કુર્યામ્ ઇન્દ્રો ભીતસ્ તદાબ્રવીત્ ॥

મધુ હુત્વા યથાન્યાયં પિબ પુત્રૈઃ સમન્વિતઃ
કિમ્ અનેન શ્વમાંસેન અમેધ્યેન મહામુને ॥

વિશ્વામિત્રો ઽપિ નેત્ય્ આહ ભુક્તેનૈકેન કિં ફલમ્
પ્રજાઃ સર્વાશ્ ચ સીદન્તિ કિં તેન મધુના હરે ॥

સર્વેષામ્ અમૃતં ચેત્ સ્યાદ્ ભોક્ષ્યે ઽહમ્ અમૃતં શુચિ
અથવા દેવપિતરો ભોક્ષ્યન્તીદં શ્વમાંસકમ્ ॥

પશ્ચાદ્ અહં તચ્ ચ માંસં ભોક્ષ્યે નાનૃતમ્ અસ્તિ મે
તતો ભીતઃ સહસ્રાક્ષો મેઘાન્ આહૂય તત્ક્ષણાત્ ॥

વવર્ષ ચામૃતં વારિ હ્ય્ અમૃતેનાર્પિતાઃ પ્રજાઃ
પશ્ચાત્ તદ્ અમૃતં પુણ્યં હરિદત્તં યથાવિધિ ॥

તર્પયિત્વા સુરાન્ આદૌ તર્પયિત્વા જગત્ત્રયમ્
વિપ્રઃ સંભુક્તવાઞ્ શિષ્યૈર્ વિશ્વામિત્રઃ સ્વભાર્યયા ॥

તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થમ્ આખ્યાતં ચાતિપુણ્યદમ્
યત્રાગતઃ સુરપતિર્ લોકાનામ્ અમૃતાર્પણમ્ ॥

સંજાતં માંસવર્જં તુ તત્ તીર્થં પુણ્યદં નૃણામ્
તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચ સર્વક્રતુફલપ્રદમ્ ॥

તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં વિશ્વામિત્રમ્ ઇતિ સ્મૃતમ્
મધુતીર્થમ્ અથૈન્દ્રં ચ શ્યેનં પર્જન્યમ્ એવ ચ ॥