બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 9

પિતા સોમસ્ય ભો વિપ્રા જજ્ઞે ઽત્રિર્ ભગવાન્ ઋષિઃ
બ્રહ્મણો માનસાત્ પૂર્વં પ્રજાસર્ગં વિધિત્સતઃ ॥

અનુત્તરં નામ તપો યેન તપ્તં હિ તત્ પુરા
ત્રીણિ વર્ષસહસ્રાણિ દિવ્યાનીતિ હિ નઃ શ્રુતમ્ ॥

ઊર્ધ્વમ્ આચક્રમે તસ્ય રેતઃ સોમત્વમ્ ઈયિવત્
નેત્રાભ્યાં વારિ સુસ્રાવ દશધા દ્યોતયન્ દિશઃ ॥

તં ગર્ભં વિધિનાદિષ્ટા દશ દેવ્યો દધુસ્ તતઃ
સમેત્ય ધારયામ્ આસુર્ ન ચ તાઃ સમશક્નુવન્ ॥

યદા ન ધારણે શક્તાસ્ તસ્ય ગર્ભસ્ય તા દિશઃ
તતસ્ તાભિઃ સ ત્યક્તસ્ તુ નિપપાત વસુંધરામ્ ॥

પતિતં સોમમ્ આલોક્ય બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ
રથમ્ આરોપયામ્ આસ લોકાનાં હિતકામ્યયા ॥

તસ્મિન્ નિપતિતે દેવાઃ પુત્રે ઽત્રેઃ પરમાત્મનિ
તુષ્ટુવુર્ બ્રહ્મણઃ પુત્રાસ્ તથાન્યે મુનિસત્તમાઃ ॥

તસ્ય સંસ્તૂયમાનસ્ય તેજઃ સોમસ્ય ભાસ્વતઃ
આપ્યાયનાય લોકાનાં ભાવયામ્ આસ સર્વતઃ ॥

સ તેન રથમુખ્યેન સાગરાન્તાં વસુંધરામ્
ત્રિઃસપ્તકૃત્વો ઽતિયશાશ્ ચકારાભિપ્રદક્ષિણામ્ ॥

તસ્ય યચ્ ચરિતં તેજઃ પૃથિવીમ્ અન્વપદ્યત
ઓષધ્યસ્ તાઃ સમુદ્ભૂતા યાભિઃ સંધાર્યતે જગત્ ॥

સ લબ્ધતેજા ભગવાન્ સંસ્તવૈશ્ ચ સ્વકર્મભિઃ
તપસ્ તેપે મહાભાગઃ પદ્માનાં દર્શનાય સઃ ॥

તતસ્ તસ્મૈ દદૌ રાજ્યં બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાં વરઃ
બીજૌષધીનાં વિપ્રાણામ્ અપાં ચ મુનિસત્તમાઃ ॥

સ તત્ પ્રાપ્ય મહારાજ્યં સોમઃ સૌમ્યવતાં વરઃ
સમાજહ્રે રાજસૂયં સહસ્રશતદક્ષિણમ્ ॥

દક્ષિણામ્ અદદાત્ સોમસ્ ત્રીંલ્ લોકાન્ ઇતિ નઃ શ્રુતમ્
તેભ્યો બ્રહ્મર્ષિમુખ્યેભ્યઃ સદસ્યેભ્યશ્ ચ ભો દ્વિજાઃ ॥

હિરણ્યગર્ભો બ્રહ્માત્રિર્ ભૃગુશ્ ચ ઋત્વિજો ઽભવત્
સદસ્યો ઽભૂદ્ ધરિસ્ તત્ર મુનિભિર્ બહુભિર્ વૃતઃ ॥

તં સિનીશ્ ચ કુહૂશ્ ચૈવ દ્યુતિઃ પુષ્ટિઃ પ્રભા વસુઃ
કીર્તિર્ ધૃતિશ્ ચ લક્ષ્મીશ્ ચ નવ દેવ્યઃ સિષેવિરે ॥

પ્રાપ્યાવભૃથમ્ અપ્ય્ અગ્ર્યં સર્વદેવર્ષિપૂજિતઃ
વિરરાજાધિરાજેન્દ્રો દશધા ભાસયન્ દિશઃ ॥

તસ્ય તત્ પ્રાપ્ય દુષ્પ્રાપ્યમ્ ઐશ્વર્યમ્ ઋષિસત્કૃતમ્
વિબભ્રામ મતિસ્ તાતા વિનયાદ્ અનયાહૃતા ॥

બૃહસ્પતેઃ સ વૈ ભાર્યામ્ ઐશ્વર્યમદમોહિતઃ
જહાર તરસા સોમો વિમત્યાઙ્ગિરસઃ સુતમ્ ॥

સ યાચ્યમાનો દેવૈશ્ ચ તથા દેવર્ષિભિર્ મુહુઃ
નૈવ વ્યસર્જયત્ તારાં તસ્માય્ અઙ્ગિરસે તદા ॥

ઉશના તસ્ય જગ્રાહ પાર્ષ્ણિમ્ અઙ્ગિરસસ્ તદા
રુદ્રશ્ ચ પાર્ષ્ણિં જગ્રાહ ગૃહીત્વાજગવં ધનુઃ ॥

તેન બ્રહ્મશિરો નામ પરમાસ્ત્રં મહાત્મના
ઉદ્દિશ્ય દેવાન્ ઉત્સૃષ્ટં યેનૈષાં નાશિતં યશઃ ॥

તત્ર તદ્ યુદ્ધમ્ અભવત્ પ્રખ્યાતં તારકામયમ્
દેવાનાં દાનવાનાં ચ લોકક્ષયકરં મહત્ ॥

તત્ર શિષ્ટાસ્ તુ યે દેવાસ્ તુષિતાશ્ ચૈવ યે દ્વિજાઃ
બ્રહ્માણં શરણં જગ્મુર્ આદિદેવં સનાતનમ્ ॥

તદા નિવાર્યોશનસં તં વૈ રુદ્રં ચ શંકરમ્
દદાવ્ અઙ્ગિરસે તારાં સ્વયમ્ એવ પિતામહઃ ॥

તામ્ અન્તઃપ્રસવાં દૃષ્ટ્વા ક્રુદ્ધઃ પ્રાહ બૃહસ્પતિઃ
મદીયાયાં ન તે યોનૌ ગર્ભો ધાર્યઃ કથંચન ॥

ઇષીકાસ્તમ્બમ્ આસાદ્ય ગર્ભં સા ચોત્સસર્જ હ
જાતમાત્રઃ સ ભગવાન્ દેવાનામ્ આક્ષિપદ્ વપુઃ ॥

તતઃ સંશયમ્ આપન્નાસ્ તારામ્ ઊચુઃ સુરોત્તમાઃ
સત્યં બ્રૂહિ સુતઃ કસ્ય સોમસ્યાથ બૃહસ્પતેઃ ॥

પૃચ્છ્યમાના યદા દેવૈર્ નાહ સા વિબુધાન્ કિલ
તદા તાં શપ્તુમ્ આરબ્ધઃ કુમારો દસ્યુહન્તમઃ ॥

તં નિવાર્ય તતો બ્રહ્મા તારાં પપ્રચ્છ સંશયમ્
યદ્ અત્ર તથ્યં તદ્ બ્રૂહિ તારે કસ્ય સુતસ્ ત્વ્ અયમ્ ॥

ઉવાચ પ્રાઞ્જલિઃ સા તં સોમસ્યેતિ પિતામહમ્
તદા તં મૂર્ધ્નિ ચાઘ્રાય સોમો રાજા સુતં પ્રતિ ॥

બુધ ઇત્ય્ અકરોન્ નામ તસ્ય બાલસ્ય ધીમતઃ
પ્રતિકૂલં ચ ગગને સમભ્યુત્તિષ્ઠતે બુધઃ ॥

ઉત્પાદયામ્ આસ તદા પુત્રં વૈરાજપુત્રિકમ્
તસ્યાપત્યં મહાતેજા બભૂવૈલઃ પુરૂરવાઃ ॥

ઉર્વશ્યાં જજ્ઞિરે યસ્ય પુત્રાઃ સપ્ત મહાત્મનઃ
એતત્ સોમસ્ય વો જન્મ કીર્તિતં કીર્તિવર્ધનમ્ ॥

વંશમ્ અસ્ય મુનિશ્રેષ્ઠાઃ કીર્ત્યમાનં નિબોધત
ધન્યમ્ આયુષ્યમ્ આરોગ્યં પુણ્યં સંકલ્પસાધનમ્ ॥

સોમસ્ય જન્મ શ્રુત્વૈવ પાપેભ્યો વિપ્રમુચ્યતે ॥