બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 88

તસ્માદ્ અપ્ય્ અપરં તીર્થં જનસ્થાનમ્ ઇતિ શ્રુતમ્
ચતુર્યોજનવિસ્તીર્ણં સ્મરણાન્ મુક્તિદં નૃણામ્ ॥

વૈવસ્વતાન્વયે જાતો રાજાભૂજ્ જનકઃ પુરા
સો ઽપાંપતેસ્ તુ તનુજામ્ ઉપયેમે ગુણાર્ણવામ્ ॥

ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં જનકાં જનકો નૃપઃ
અનુરૂપગુણત્વાચ્ ચ તસ્ય ભાર્યા ગુણાર્ણવા ॥

યાજ્ઞવલ્ક્યશ્ ચ વિપ્રેન્દ્રસ્ તસ્ય રાજ્ઞઃ પુરોહિતઃ
તમ્ અપૃચ્છન્ નૃપશ્રેષ્ઠો યાજ્ઞવલ્ક્યં પુરોહિતમ્ ॥

ભુક્તિમુક્તી ઉભે શ્રેષ્ઠે નિર્ણીતે મુનિસત્તમૈઃ
દાસીદાસેભતુરગ રથાદ્યૈર્ ભુક્તિર્ ઉત્તમા ॥

કિંત્વ્ અન્તવિરસા ભુક્તિર્ મુક્તિર્ એકા નિરત્યયા
ભુક્તેર્ મુક્તિઃ શ્રેષ્ઠતમા ભુક્ત્યા મુક્તિં કથં વ્રજેત્ ॥

સર્વસઙ્ગપરિત્યાગાન્ મુક્તિપ્રાપ્તિઃ સુદુઃખતઃ
તદ્ બ્રૂહિ દ્વિજશાર્દૂલ સુખાન્ મુક્તિઃ કથં ભવેત્ ॥

અપાંપતિસ્ તવ ગુરુઃ શ્વશુરઃ પ્રિયકૃત્ તથા
તં ગત્વા પૃચ્છ નૃપતે ઉપદેક્ષ્યતિ તે હિતમ્ ॥

યાજ્ઞવલ્ક્યશ્ ચ જનકો રાજાનં વરુણં તદા
ગત્વા ચોચતુર્ અવ્યગ્રૌ મુક્તિમાર્ગં યથાક્રમમ્ ॥

દ્વિધા તુ સંસ્થિતા મુક્તિઃ કર્મદ્વારે ઽપ્ય્ અકર્મણિ
વેદે ચ નિશ્ચિતો માર્ગઃ કર્મ જ્યાયો હ્ય્ અકર્મણઃ ॥

સર્વં ચ કર્મણા બદ્ધં પુરુષાર્થચતુષ્ટયમ્
અકર્મણૈવાપ્યત ઇતિ મુક્તિમાર્ગો મૃષોચ્યતે ॥

કર્મણા સર્વધાન્યાનિ સેત્સ્યન્તિ નૃપસત્તમ
તસ્માત્ સર્વાત્મના કર્મ કર્તવ્યં વૈદિકં નૃભિઃ ॥

તેન ભુક્તિં ચ મુક્તિં ચ પ્રાપ્નુવન્તીહ માનવાઃ
અકર્મણઃ કર્મ પુણ્યં કર્મ ચાપ્ય્ આશ્રમેષુ ચ ॥

જાત્યાશ્રિતં ચ રાજેન્દ્ર તત્રાપિ શૃણુ ધર્મવિત્
આશ્રમાણિ ચ ચત્વારિ કર્મદ્વારાણિ માનદ ॥

ચતુર્ણામ્ આશ્રમાણાં ચ ગાર્હસ્થ્યં પુણ્યદં સ્મૃતમ્
તસ્માદ્ ભુક્તિશ્ ચ મુક્તિશ્ ચ ભવતીતિ મતિર્ મમ ॥

એતચ્ છ્રુત્વા તુ જનકો યાજ્ઞવલ્ક્યશ્ ચ બુદ્ધિમાન્
વરુણં પૂજયિત્વા તુ પુનર્ વચનમ્ ઊચતુઃ ॥

કો દેશઃ કિં ચ તીર્થં સ્યાદ્ ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્
તદ્ વદસ્વ સુરશ્રેષ્ઠ સર્વજ્ઞો ઽસિ નમો ઽસ્તુ તે ॥

પૃથિવ્યાં ભારતં વર્ષં દણ્ડકં તત્ર પુણ્યદમ્
તસ્મિન્ ક્ષેત્રે કૃતં કર્મ ભુક્તિમુક્તિપ્રદં નૃણામ્ ॥

તીર્થાનાં ગૌતમી ગઙ્ગા શ્રેષ્ઠા મુક્તિપ્રદા નૃણામ્
તત્ર યજ્ઞેન દાનેન ભોગાન્ મુક્તિમ્ અવાપ્સ્યતિ ॥

યાજ્ઞવલ્ક્યશ્ ચ જનકો વાચં શ્રુત્વા હ્ય્ અપાંપતેઃ
વરુણેન હ્ય્ અનુજ્ઞાતૌ સ્વપુરીં જગ્મતુસ્ તદા ॥

અશ્વમેધાદિકં કર્મ ચકાર જનકો નૃપઃ
યાજયામ્ આસ વિપ્રેન્દ્રો યાજ્ઞવલ્ક્યશ્ ચ તં નૃપમ્ ॥

ગઙ્ગાતીરં સમાશ્રિત્ય યજ્ઞાન્ મુક્તિમ્ અવાપ રાટ્
તથા જનકરાજાનો બહવસ્ તત્ર કર્મણા ॥

મુક્તિં પ્રાપુર્ મહાભાગા ગૌતમ્યાશ્ ચ પ્રસાદતઃ
તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં જનસ્થાનેતિ વિશ્રુતમ્ ॥

જનકાનાં યજ્ઞસદો જનસ્થાનં પ્રકીર્તિતમ્
ચતુર્યોજનવિસ્તીર્ણં સ્મરણાત્ સર્વપાપનુત્ ॥

તત્ર સ્નાનેન દાનેન પિતૄણાં તર્પણેન તુ
તીર્થસ્ય સ્મરણાદ્ વાપિ ગમનાદ્ ભક્તિસેવનાત્ ॥

સર્વાન્ કામાન્ અવાપ્નોતિ મુક્તિં ચ સમવાપ્નુયાત્ ॥