બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 87

અહલ્યાસંગમં ચેહ તીર્થં ત્રૈલોક્યપાવનમ્
શૃણુ સમ્યઙ્ મુનિશ્રેષ્ઠ તત્ર વૃત્તમ્ ઇદં યથા ॥

કૌતુકેનાતિમહતા મયા પૂર્વં મુનીશ્વર
સૃષ્ટા કન્યા બહુવિધા રૂપવત્યો ગુણાન્વિતાઃ ॥

તાસામ્ એકાં શ્રેષ્ઠતમાં નિર્મમે શુભલક્ષણામ્
તાં બાલાં ચારુસર્વાઙ્ગીં દૃષ્ટ્વા રૂપગુણાન્વિતામ્ ॥

કો વાસ્યાઃ પોષણે શક્ત ઇતિ મે બુદ્ધિર્ આવિશત્
ન દૈત્યાનાં સુરાણાં ચ ન મુનીનાં તથૈવ ચ ॥

નાસ્ત્ય્ અસ્યાઃ પોષણે શક્તિર્ ઇતિ મે બુદ્ધિર્ અન્વભૂત્
ગુણજ્યેષ્ઠાય વિપ્રાય તપોયુક્તાય ધીમતે ॥

સર્વલક્ષણયુક્તાય વેદવેદાઙ્ગવેદિને
ગૌતમાય મહાપ્રાજ્ઞામ્ અદદાં પોષણાય તામ્ ॥

પાલયસ્વ મુનિશ્રેષ્ઠ યાવદ્ આપ્સ્યતિ યૌવનમ્
યૌવનસ્થાં પુનઃ સાધ્વીમ્ આનયેથા મમાન્તિકમ્ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા ગૌતમાય પ્રાદાં કન્યાં સુમધ્યમામ્
તામ્ આદાય મુનિશ્રેષ્ઠ તપસા હતકલ્મષઃ ॥

તાં પોષયિત્વા વિધિવદ્ અલંકૃત્ય મમાન્તિકમ્
નિર્વિકારો મુનિશ્રેષ્ઠો હ્ય્ અહલ્યામ્ આનયત્ તદા ॥

તાં દૃષ્ટ્વા વિબુધાઃ સર્વે શક્રાગ્નિવરુણાદયઃ
મમ દેયા સુરેશાન ઇત્ય્ ઊચુસ્ તે પૃથક્ પૃથક્ ॥

તથૈવ મુનયઃ સાધ્યા દાનવા યક્ષરાક્ષસાઃ
તાન્ સર્વાન્ આગતાન્ દૃષ્ટ્વા કન્યાર્થમ્ અથ સંગતાન્ ॥

ઇન્દ્રસ્ય તુ વિશેષેણ મહાંશ્ ચાભૂત્ તદા ગ્રહઃ
ગૌતમસ્ય તુ માહાત્મ્યં ગામ્ભીર્યં ધૈર્યમ્ એવ ચ ॥

સ્મૃત્વા સુવિસ્મિતો ભૂત્વા મમૈવમ્ અભવત્ સુધીઃ
દેયેયં ગૌતમાયૈવ નાન્યયોગ્યા શુભાનના ॥

તસ્માઐ એવ તુ તાં દાસ્યે તથાપ્ય્ એવમ્ અચિન્તયમ્
સર્વેષાં ચ મતિર્ ધૈર્યં મથિતં બાલયાનયા ॥

અહલ્યેતિ સુરૈઃ પ્રોક્તં મયા ચ ઋષિભિસ્ તદા
દેવાન્ ઋષીંસ્ તદા વીક્ષ્ય મયા તત્રોક્તમ્ ઉચ્ચકૈઃ ॥

તસ્મૈ સા દીયતે સુભ્રૂર્ યઃ પૃથિવ્યાઃ પ્રદક્ષિણામ્
કૃત્વોપતિષ્ઠતે પૂર્વં ન ચાન્યસ્મૈ પુનઃ પુનઃ ॥

તતઃ સર્વે સુરગણાઃ શ્રુત્વા વાક્યં મયેરિતમ્
અહલ્યાર્થં સુરા જગ્મુઃ પૃથિવ્યાશ્ ચ પ્રદક્ષિણે ॥

ગતેષુ સુરસંઘેષુ ગૌતમો ઽપિ મુનીશ્વર
પ્રયત્નમ્ અકરોત્ કિંચિદ્ અહલ્યાર્થમ્ ઇમં તથા ॥

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે બ્રહ્મન્ સુરભિઃ સર્વકામધુક્
અર્ધપ્રસૂતા હ્ય્ અભવત્ તાં દદર્શ સ ગૌતમઃ ॥

તસ્યાઃ પ્રદક્ષિણં ચક્રે ઇયમ્ ઉર્વીતિ સંસ્મરન્
લિઙ્ગસ્ય ચ સુરેશસ્ય પ્રદક્ષિણમ્ અથાકરોત્ ॥

તયોઃ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા ગૌતમો મુનિસત્તમઃ
સર્વેષાં ચૈવ દેવાનામ્ એકં ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્ ॥

નૈવાભવદ્ ભુવો ગન્તુઃ સંજાતં દ્વિતયં મમ
એવં નિશ્ચિત્ય સ મુનિર્ મમાન્તિકમ્ અથાભ્યગાત્ ॥

નમસ્કૃત્વાબ્રવીદ્ વાક્યં ગૌતમો માં મહામતિઃ
કમલાસન વિશ્વાત્મન્ નમસ્ તે ઽસ્તુ પુનઃ પુનઃ ॥

પ્રદક્ષિણીકૃતા બ્રહ્મન્ મયેયં વસુધાખિલા
યદ્ અત્ર યુક્તં દેવેશ જાનીતે તદ્ ભવાન્ સ્વયમ્ ॥

મયા તુ ધ્યાનયોગેન જ્ઞાત્વા ગૌતમમ્ અબ્રવમ્
તવૈવ દીયતે સુભ્રૂઃ પ્રદક્ષિણમ્ ઇદં કૃતમ્ ॥

ધર્મં જાનીહિ વિપ્રર્ષે દુર્જ્ઞેયં નિગમૈર્ અપિ
અર્ધપ્રસૂતા સુરભિઃ સપ્તદ્વીપવતી મહી ॥

કૃતા પ્રદક્ષિણા તસ્યાઃ પૃથિવ્યાઃ સા કૃતા ભવેત્
લિઙ્ગં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય તદ્ એવ ફલમ્ આપ્નુયાત્ ॥

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન મુને ગૌતમ સુવ્રત
તુષ્ટો ઽહં તવ ધૈર્યેણ જ્ઞાનેન તપસા તથા ॥

દત્તેયમ્ ઋષિશાર્દૂલ કન્યા લોકવરા મયા
ઇત્ય્ ઉક્ત્વાહં ગૌતમાય અહલ્યામ્ અદદાં મુને ॥

જાતે વિવાહે તે દેવાઃ કૃત્વેલાયાઃ પ્રદક્ષિણમ્
શનૈઃ શનૈર્ અથાગત્ય દદૃશુઃ સર્વ એવ તે ॥

તં ગૌતમમ્ અહલ્યાં ચ દાંપત્યં પ્રીતિવર્ધનમ્
તે ચાગત્યાથ પશ્યન્તો વિસ્મિતાશ્ ચાભવન્ સુરાઃ ॥

અતિક્રાન્તે વિવાહે તુ સુરાઃ સર્વે દિવં યયુઃ
સમત્સરઃ શચીભર્તા તામ્ ઈક્ષ્ય ચ દિવં યયૌ ॥

તતઃ પ્રીતમનાસ્ તસ્મૈ ગૌતમાય મહાત્મને
પ્રાદાં બ્રહ્મગિરિં પુણ્યં સર્વકામપ્રદં શુભમ્ ॥

અહલ્યાયાં મુનિશ્રેષ્ઠો રેમે તત્ર સ ગૌતમઃ
ગૌતમસ્ય કથાં પુણ્યાં શ્રુત્વા શક્રસ્ ત્રિવિષ્ટપે ॥

તમ્ આશ્રમં તં ચ મુનિં તસ્ય ભાર્યામ્ અનિન્દિતામ્
ભૂત્વા બ્રાહ્મણવેષેણ દ્રષ્ટુમ્ આગાચ્ છતક્રતુઃ ॥

સ દૃષ્ટ્વા ભવનં તસ્ય ભાર્યાં ચ વિભવં તથા
પાપીયસીં મતિં કૃત્વા અહલ્યાં સમુદૈક્ષત ॥

નાત્માનં ન પરં દેશં કાલં શાપાદ્ ઋષેર્ ભયમ્
ન બુબોધ તદા વત્સ કામાકૃષ્ટઃ શતક્રતુઃ ॥

તદ્ધ્યાનપરમો નિત્યં સુરરાજ્યેન ગર્વિતઃ
સંતપ્તાઙ્ગઃ કથં કુર્યાં પ્રવેશો મે કથં ભવેત્ ॥

એવં વસન્ વિપ્રરૂપો નાન્તરં ત્વ્ અધ્યગચ્છત
સ કદાચિન્ મહાપ્રાજ્ઞઃ કૃત્વા પૌર્વાહ્ણિકીં ક્રિયામ્ ॥

સહિતો ગૌતમઃ શિષ્યૈર્ નિર્ગતશ્ ચાશ્રમાદ્ બહિઃ
આશ્રમં ગૌતમીં વિપ્રાન્ ધાન્યાનિ વિવિધાનિ ચ ॥

દ્રષ્ટું ગતો મુનિવર ઇન્દ્રસ્ તં સમુદૈક્ષત
ઇદમ્ અન્તરમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ચક્રે કાર્યં મનઃપ્રિયમ્ ॥

રૂપં કૃત્વા ગૌતમસ્ય પ્રિયેપ્સુઃ સ શતક્રતુઃ
તાં દૃષ્ટ્વા ચારુસર્વાઙ્ગીમ્ અહલ્યાં વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥

આકૃષ્ટો ઽહં તવ ગુણૈ રૂપં સ્મૃત્વા સ્ખલત્પદઃ
ઇતિ બ્રુવન્ હસન્ હસ્તમ્ આદાયાન્તઃ સમાવિશત્ ॥

ન બુબોધ ત્વ્ અહલ્યા તં જારં મેને તુ ગૌતમમ્
રમમાણા યથાસૌખ્યં પ્રાગાચ્ છિષ્યૈઃ સ ગૌતમઃ ॥

આગચ્છન્તં નિત્યમ્ એવ અહલ્યા પ્રિયવાદિની
પ્રતિયાતિ પ્રિયં વક્તિ તોષયન્તી ચ તં ગુણૈઃ ॥

તામ્ અદૃષ્ટ્વા મહાપ્રાજ્ઞો મેને તન્ મહદ્ અદ્ભુતમ્
દ્વારસ્થિતં મુનિશ્રેષ્ઠં સર્વે પશ્યન્તિ નારદ ॥

અગ્નિહોત્રસ્ય શાલાયા રક્ષિણો ગૃહકર્મિણઃ
ઊચુર્ મુનિવરં ભીતા ગૌતમં વિસ્મયાન્વિતાઃ ॥

ભગવન્ કિમ્ ઇદં ચિત્રં બહિર્ અન્તશ્ ચ દૃશ્યસે
પ્રિયયાન્તઃ પ્રવિષ્ટો ઽસિ તથૈવ ચ બહિર્ ભવાન્
અહો તપઃપ્રભાવો ઽયં નાનારૂપધરો ભવાન્ ॥

તચ્ છ્રુત્વા વિસ્મિતસ્ ત્વ્ અન્તઃ પ્રવિષ્ટઃ કો નુ તિષ્ઠતિ
પ્રિયે અહલ્યે ભવતિ કિં માં ન પ્રતિભાષસે
ઇત્ય્ ઋષેર્ વચનં શ્રુત્વા અહલ્યા જારમ્ અબ્રવીત્ ॥

કો ભવાન્ મુનિરૂપેણ પાપં ત્વં કૃતવાન્ અસિ
ઇતિ બ્રુવતી શયનાદ્ ઉત્થિતા સત્વરં ભયાત્ ॥

સ ચાપિ પાપકૃચ્ છક્રો બિડાલો ઽભૂન્ મુનેર્ ભયાત્
ત્રસ્તાં ચ વિકૃતાં દૃષ્ટ્વા સ્વપ્રિયાં દૂષિતાં તદા ॥

ઉવાચ સ મુનિઃ કોપાત્ કિમ્ ઇદં સાહસં કૃતમ્
ઇતિ બ્રુવન્તં ભર્તારં સાપિ નોવાચ લજ્જિતા ॥

અન્વેષયંસ્ તુ તં જારં બિડાલં દદૃશે મુનિઃ
કો ભવાન્ ઇતિ તં પ્રાહ ભસ્મીકુર્યાં મૃષાવદન્ ॥

કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા ચૈવમ્ આહ શચીપતિઃ
શચીભર્તા પુરાં ભેત્તા તપોધન પુરુષ્ટુતઃ ॥

મમેદં પાપમ્ આપન્નં સત્યમ્ ઉક્તં મયાનઘ
મહદ્વિગર્હિતં કર્મ કૃતવાન્ અસ્મ્ય્ અહં મુને ॥

સ્મરસાયકનિર્ભિન્ન હૃદયાઃ કિં ન કુર્વતે
બ્રહ્મન્ મયિ મહાપાપે ક્ષમસ્વ કરુણાનિધે ॥

સન્તઃ કૃતાપરાધે ઽપિ ન રૌક્ષ્યં જાતુ કુર્વતે
નિશમ્ય તદ્ વચો વિપ્રો હરિમ્ આહ રુષાન્વિતઃ ॥

ભગભક્ત્યા કૃતં પાપં સહસ્રભગવાન્ ભવ
તામ્ અપ્ય્ આહ મુનિઃ કોપાત્ ત્વં ચ શુષ્કનદી ભવ ॥

તતઃ પ્રસાદયામ્ આસ કથયન્તી તદાકૃતિમ્ ॥

મનસાપ્ય્ અન્યપુરુષં પાપિષ્ઠાઃ કામયન્તિ યાઃ
અક્ષયાન્ યાન્તિ નરકાંસ્ તાસાં સર્વે ઽપિ પૂર્વજાઃ ॥

ભૂત્વા પ્રસન્નો ભગવન્ન્ અવધારય મદ્વચઃ
તવ રૂપેણ ચાગત્ય મામ્ અગાત્ સાક્ષિણસ્ ત્વ્ ઇમે ॥

તથેતિ રક્ષિણઃ પ્રોચુર્ અહલ્યા સત્યવાદિની
ધ્યાનેનાપિ મુનિર્ જ્ઞાત્વા શાન્તઃ પ્રાહ પતિવ્રતામ્ ॥

યદા તુ સંગતા ભદ્રે ગૌતમ્યા સરિદીશયા
નદી ભૂત્વા પુના રૂપં પ્રાપ્સ્યસે પ્રિયકૃન્ મમ ॥

ઇત્ય્ ઋષેર્ વચનં શ્રુત્વા તથા ચક્રે પતિવ્રતા
તયા તુ સંગતા દેવ્યા અહલ્યા ગૌતમપ્રિયા ॥

પુનસ્ તદ્ રૂપમ્ અભવદ્ યન્ મયા નિર્મિતં પુરા
તતઃ કૃતાઞ્જલિપુટઃ સુરરાટ્ પ્રાહ ગૌતમમ્ ॥

માં પાહિ મુનિશાર્દૂલ પાપિષ્ઠં ગૃહમ્ આગતમ્
પાદયોઃ પતિતં દૃષ્ટ્વા કૃપયા પ્રાહ ગૌતમઃ ॥

ગૌતમીં ગચ્છ ભદ્રં તે સ્નાનં કુરુ પુરંદર
ક્ષણાન્ નિર્ધૂતપાપસ્ ત્વં સહસ્રાક્ષો ભવિષ્યસિ ॥

ઉભયં વિસ્મયકરં દૃષ્ટવાન્ અસ્મિ નારદ
અહલ્યાયાઃ પુનર્ભાવં શચીભર્તા સહસ્રદૃક્ ॥

તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થમ્ અહલ્યાસંગમં શુભમ્
ઇન્દ્રતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં સર્વકામપ્રદં નૃણામ્ ॥