બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 68

શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે દેવ વિષ્ણુલોકમ્ અનામયમ્
લોકાનન્દકરં કાન્તં સર્વાશ્ચર્યસમન્વિતમ્ ॥

પ્રમાણં તસ્ય લોકસ્ય ભોગં કાન્તિં બલં પ્રભો
કર્મણા કેન ગચ્છન્તિ તત્ર ધર્મપરાયણાઃ ॥

દર્શનાત્ સ્પર્શનાદ્ વાપિ તીર્થસ્નાનાદિનાપિ વા
વિસ્તરાદ્ બ્રૂહિ તત્ત્વેન પરં કૌતૂહલં હિ નઃ ॥

શૃણુધ્વં મુનયઃ સર્વે યત્ પરં પરમં પદમ્
ભક્તાનામ્ ઈહિતં ધન્યં પુણ્યં સંસારનાશનમ્ ॥

પ્રવરં સર્વલોકાનાં વિષ્ણ્વાખ્યં વદતો મમ
સર્વાશ્ચર્યમયં પુણ્યં સ્થાનં ત્રૈલોક્યપૂજિતમ્ ॥

અશોકૈઃ પારિજાતૈશ્ ચ મન્દારૈશ્ ચમ્પકદ્રુમૈઃ
માલતીમલ્લિકાકુન્દૈર્ બકુલૈર્ નાગકેસરૈઃ ॥

પુંનાગૈર્ અતિમુક્તૈશ્ ચ પ્રિયઙ્ગુતગરાર્જુનૈઃ
પાટલાચૂતખદિરૈઃ કર્ણિકારવનોજ્જ્વલૈઃ ॥

નારઙ્ગૈઃ પનસૈર્ લોધ્રૈર્ નિમ્બદાડિમસર્જકૈઃ
દ્રાક્ષાલકુચખર્જૂરૈર્ મધુકેન્દ્રફલૈર્ દ્રુમૈઃ ॥

કપિત્થૈર્ નારિકેરૈશ્ ચ તાલૈઃ શ્રીફલસંભવૈઃ
કલ્પવૃક્ષૈર્ અસંખ્યૈશ્ ચ વન્યૈર્ અન્યૈઃ સુશોભનૈઃ ॥

સરલૈશ્ ચન્દનૈર્ નીપૈર્ દેવદારુશુભાઞ્જનૈઃ
જાતીલવઙ્ગકઙ્કોલૈઃ કર્પૂરામોદવાસિભિઃ ॥

તામ્બૂલપત્ત્રનિચયૈસ્ તથા પૂગીફલદ્રુમૈઃ
અન્યૈશ્ ચ વિવિધૈર્ વૃક્ષૈઃ સર્વર્તુફલશોભિતૈઃ ॥

પુષ્પૈર્ નાનાવિધૈશ્ ચૈવ લતાગુચ્છસમુદ્ભવૈઃ
નાનાજલાશયૈઃ પુણ્યૈર્ નાનાપક્ષિરુતૈર્ વરૈઃ ॥

દીર્ઘિકાશતસંઘાતૈસ્ તોયપૂર્ણૈર્ મનોહરૈઃ
કુમુદૈઃ શતપત્ત્રૈશ્ ચ પુષ્પૈઃ કોકનદૈર્ વરૈઃ ॥

રક્તનીલોત્પલૈઃ કાન્તૈઃ કહ્લારૈશ્ ચ સુગન્ધિભિઃ
અન્યૈશ્ ચ જલજૈઃ પુષ્પૈર્ નાનાવર્ણૈઃ સુશોભનૈઃ ॥

હંસકારણ્ડવાકીર્ણૈશ્ ચક્રવાકોપશોભિતૈઃ
કોયષ્ટિકૈશ્ ચ દાત્યૂહૈઃ કારણ્ડવરવાકુલૈઃ ॥

ચાતકૈઃ પ્રિયપુત્રૈશ્ ચ જીવંજીવકજાતિભિઃ
અન્યૈર્ દિવ્યૈર્ જલચરૈર્ વિહારમધુરસ્વનૈઃ ॥

એવં નાનાવિધૈર્ દિવ્યૈર્ નાનાશ્ચર્યસમન્વિતૈઃ
વૃક્ષૈર્ જલાશયૈઃ પુણ્યૈર્ ભૂષિતં સુમનોહરૈઃ ॥

તત્ર દિવ્યૈર્ વિમાનૈશ્ ચ નાનારત્નવિભૂષિતૈઃ
કામગૈઃ કાઞ્ચનૈઃ શુભ્રૈર્ દિવ્યગન્ધર્વનાદિતૈઃ ॥

તરુણાદિત્યસંકાશૈર્ અપ્સરોભિર્ અલંકૃતૈઃ
હેમશય્યાસનયુતૈર્ નાનાભોગસમન્વિતૈઃ ॥

ખેચરૈઃ સપતાકૈશ્ ચ મુક્તાહારાવલમ્બિભિઃ
નાનાવર્ણૈર્ અસંખ્યાતૈર્ જાતરૂપપરિચ્છદૈઃ ॥

નાનાકુસુમગન્ધાઢ્યૈશ્ ચન્દનાગુરુભૂષિતૈઃ
સુખપ્રચારબહુલૈર્ નાનાવાદિત્રનિઃસ્વનૈઃ ॥

મનોમારુતતુલ્યૈશ્ ચ કિઙ્કિણીસ્તબકાકુલૈઃ
વિહરન્તિ પુરે તસ્મિન્ વૈષ્ણવે લોકપૂજિતે ॥

નાનાઙ્ગનાભિઃ સતતં ગન્ધર્વાપ્સરસાદિભિઃ
ચન્દ્રાનનાભિઃ કાન્તાભિર્ યોષિદ્ભિઃ સુમનોહરૈઃ ॥

પીનોન્નતકુચાગ્રાભિઃ સુમધ્યાભિઃ સમન્તતઃ
શ્યામાવદાતવર્ણાભિર્ મત્તમાતઙ્ગગામિભિઃ ॥

પરિવાર્ય નરશ્રેષ્ઠં વીજયન્તિ સ્મ તાઃ સ્ત્રિયઃ
ચામરૈ રુક્મદણ્ડૈશ્ ચ નાનારત્નવિભૂષિતૈઃ ॥

ગીતનૃત્યૈસ્ તથા વાદ્યૈર્ મોદમાનૈર્ મદાલસૈઃ
યક્ષવિદ્યાધરૈઃ સિદ્ધૈર્ ગન્ધર્વૈર્ અપ્સરોગણૈઃ ॥

સુરસંઘૈશ્ ચ ઋષિભિઃ શુશુભે ભુવનોત્તમમ્
તત્ર પ્રાપ્ય મહાભોગાન્ પ્રાપ્નુવન્તિ મનીષિણઃ ॥

વટરાજસમીપે તુ દક્ષિણસ્યોદધેસ્ તટે
દૃષ્ટો યૈર્ ભગવાન્ કૃષ્ણઃ પુષ્કરાક્ષો જગત્પતિઃ ॥

ક્રીડન્ત્ય્ અપ્સરસૈઃ સાર્ધં યાવદ્ દ્યૌશ્ ચન્દ્રતારકમ્
પ્રતપ્તહેમસંકાશા જરામરણવર્જિતાઃ ॥

સર્વદુઃખવિહીનાશ્ ચ તૃષ્ણાગ્લાનિવિવર્જિતાઃ
ચતુર્ભુજા મહાવીર્યા વનમાલાવિભૂષિતાઃ ॥

શ્રીવત્સલાઞ્છનૈર્ યુક્તાઃ શઙ્ખચક્રગદાધરાઃ
કેચિન્ નીલોત્પલશ્યામાઃ કેચિત્ કાઞ્ચનસંનિભાઃ ॥

કેચિન્ મરકતપ્રખ્યાઃ કેચિદ્ વૈદૂર્યસંનિભાઃ
શ્યામવર્ણાઃ કુણ્ડલિનસ્ તથાન્યે વજ્રસંનિભાઃ ॥

ન તાદૃક્ સર્વદેવાનાં ભાન્તિ લોકા દ્વિજોત્તમાઃ
યાદૃગ્ ભાતિ હરેર્ લોકઃ સર્વાશ્ચર્યસમન્વિતઃ ॥

ન તત્ર પુનરાવૃત્તિર્ ગમનાજ્ જાયતે દ્વિજાઃ
પ્રભાવાત્ તસ્ય દેવસ્ય યાવદ્ આભૂતસંપ્લવમ્ ॥

વિચરન્તિ પુરે દિવ્યે રૂપયૌવનગર્વિતાઃ
કૃષ્ણં રામં સુભદ્રાં ચ પશ્યન્તિ પુરુષોત્તમે ॥

પ્રતપ્તહેમસંકાશં તરુણાદિત્યસંનિભમ્
પુરમધ્યે હરેર્ ભાતિ મન્દિરં રત્નભૂષિતમ્ ॥

અનેકશતસાહસ્રૈઃ પતાકૈઃ સમલંકૃતમ્
યોજનાયુતવિસ્તીર્ણં હેમપ્રાકારવેષ્ટિતમ્ ॥

નાનાવર્ણૈર્ ધ્વજૈશ્ ચિત્રૈઃ કલ્પિતૈઃ સુમનોહરૈઃ
વિભાતિ શારદો યદ્વન્ નક્ષત્રૈઃ સહ ચન્દ્રમાઃ ॥

ચતુર્દ્વારં સુવિસ્તીર્ણં કઞ્ચુકિભિઃ સુરક્ષિતમ્
પુરસપ્તકસંયુક્તં મહોત્સેકં મનોહરમ્ ॥

પ્રથમં કાઞ્ચનં તત્ર દ્વિતીયં મરકતૈર્ યુતમ્
ઇન્દ્રનીલં તૃતીયં તુ મહાનીલં તતઃ પરમ્ ॥

પુરં તુ પઞ્ચમં દીપ્તં પદ્મરાગમયં પુરમ્
ષષ્ઠં વજ્રમયં વિપ્રા વૈદૂર્યં સપ્તમં પુરમ્ ॥

નાનારત્નમયૈર્ હેમ પ્રવાલાઙ્કુરભૂષિતૈઃ
સ્તમ્ભૈર્ અદ્ભુતસંકાશૈર્ ભાતિ તદ્ ભવનં મહત્ ॥

દૃશ્યન્તે તત્ર સિદ્ધાશ્ ચ ભાસયન્તિ દિશો દશ
પૌર્ણમાસ્યાં સનક્ષત્રો યથા ભાતિ નિશાકરઃ ॥

આરૂઢસ્ તત્ર ભગવાન્ સલક્ષ્મીકો જનાર્દનઃ
પીતામ્બરધરઃ શ્યામઃ શ્રીવત્સલક્ષ્મસંયુતઃ ॥

જ્વલત્ સુદર્શનં ચક્રં ઘોરં સર્વાસ્ત્રનાયકમ્
દધાર દક્ષિણે હસ્તે સર્વતેજોમયં હરિઃ ॥

કુન્દેન્દુરજતપ્રખ્યં હારગોક્ષીરસંનિભમ્
આદાય તં મુનિશ્રેષ્ઠાઃ સવ્યહસ્તેન કેશવઃ ॥

યસ્ય શબ્દેન સકલં સંક્ષોભં જાયતે જગત્
વિશ્રુતં પાઞ્ચજન્યેતિ સહસ્રાવર્તભૂષિતમ્ ॥

દુષ્કૃતાન્તકરીં રૌદ્રાં દૈત્યદાનવનાશિનીમ્
જ્વલદ્વહ્નિશિખાકારાં દુઃસહાં ત્રિદશૈર્ અપિ ॥

કૌમોદકીં ગદાં ચાસૌ ધૃતવાન્ દક્ષિણે કરે
વામે વિસ્ફુરતિ હ્ય્ અસ્ય શાર્ઙ્ગં સૂર્યસમપ્રભમ્ ॥

શરૈર્ આદિત્યસંકાશૈર્ જ્વાલામાલાકુલૈર્ વરૈઃ
યો ઽસૌ સંહરતે દેવસ્ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥

સર્વાનન્દકરઃ શ્રીમાન્ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ
સર્વલોકગુરુર્ દેવઃ સર્વૈર્ દેવૈર્ નમસ્કૃતઃ ॥

સહસ્રમૂર્ધા દેવેશઃ સહસ્રચરણેક્ષણઃ
સહસ્રાખ્યઃ સહસ્રાઙ્ગઃ સહસ્રભુજવાન્ પ્રભુઃ ॥

સિંહાસનગતો દેવઃ પદ્મપત્ત્રાયતેક્ષણઃ
વિદ્યુદ્વિસ્પષ્ટસંકાશો જગન્નાથો જગદ્ગુરુઃ ॥

પરીતઃ સુરસિદ્ધૈશ્ ચ ગન્ધર્વાપ્સરસાં ગણૈઃ
યક્ષવિદ્યાધરૈર્ નાગૈર્ મુનિસિદ્ધૈઃ સચારણૈઃ ॥

સુપર્ણૈર્ દાનવૈર્ દૈત્યૈ રાક્ષસૈર્ ગુહ્યકિંનરૈઃ
અન્યૈર્ દેવગણૈર્ દિવ્યૈઃ સ્તૂયમાનો વિરાજતે ॥

તત્રસ્થા સતતં કીર્તિઃ પ્રજ્ઞા મેધા સરસ્વતી
બુદ્ધિર્ મતિસ્ તથા ક્ષાન્તિઃ સિદ્ધિમૂર્તિસ્ તથા દ્યુતિઃ ॥

ગાયત્રી ચૈવ સાવિત્રી મઙ્ગલા સર્વમઙ્ગલા
પ્રભા મતિસ્ તથા કાન્તિસ્ તત્ર નારાયણી સ્થિતા ॥

શ્રદ્ધા ચ કૌશિકી દેવી વિદ્યુત્ સૌદામિની તથા
નિદ્રા રાત્રિસ્ તથા માયા તથાન્યામરયોષિતઃ ॥

વાસુદેવસ્ય સર્વાસ્ તા ભવને સંપ્રતિષ્ઠિતાઃ
અથ કિં બહુનોક્તેન સર્વં તત્ર પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

ઘૃતાચી મેનકા રમ્ભા સહજન્યા તિલોત્તમા
ઉર્વશી ચૈવ નિમ્લોચા તથાન્યા વામના પરા ॥

મન્દોદરી ચ સુભગા વિશ્વાચી વિપુલાનના
ભદ્રાઙ્ગી ચિત્રસેના ચ પ્રમ્લોચા સુમનોહરા ॥

મુનિસંમોહિની રામા ચન્દ્રમધ્યા શુભાનના
સુકેશી નીલકેશા ચ તથા મન્મથદીપિની ॥

અલમ્બુષા મિશ્રકેશી તથાન્યા મુઞ્જિકસ્થલા
ક્રતુસ્થલા વરાઙ્ગી ચ પૂર્વચિત્તિસ્ તથા પરા ॥

પરાવતી મહારૂપા શશિલેખા શુભાનના
હંસલીલાનુગામિન્યો મત્તવારણગામિની ॥

બિમ્બૌષ્ઠી નવગર્ભા ચ વિખ્યાતાઃ સુરયોષિતઃ
એતાશ્ ચાન્યા અપ્સરસો રૂપયૌવનગર્વિતાઃ ॥

સુમધ્યાશ્ ચારુવદનાઃ સર્વાલંકારભૂષિતાઃ
ગીતમાધુર્યસંયુક્તાઃ સર્વલક્ષણસંયુતાઃ ॥

ગીતવાદ્યે ચ કુશલાઃ સુરગન્ધર્વયોષિતઃ
નૃત્યન્ત્ય્ અનુદિનં તત્ર યત્રાસૌ પુરુષોત્તમઃ ॥

ન તત્ર રોગો નો ગ્લાનિર્ ન મૃત્યુર્ ન હિમાતપૌ
ન ક્ષુત્ પિપાસા ન જરા ન વૈરૂપ્યં ન ચાસુખમ્ ॥

પરમાનન્દજનનં સર્વકામફલપ્રદમ્
વિષ્ણુલોકાત્ પરં લોકં નાત્ર પશ્યામિ ભો દ્વિજાઃ ॥

યે લોકાઃ સ્વર્ગલોકે તુ શ્રૂયન્તે પુણ્યકર્મણામ્
વિષ્ણુલોકસ્ય તે વિપ્રાઃ કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ॥

એવં હરેઃ પુરસ્થાનં સર્વભોગગુણાન્વિતમ્
સર્વસૌખ્યકરં પુણ્યં સર્વાશ્ચર્યમયં દ્વિજાઃ ॥

ન તત્ર નાસ્તિકા યાન્તિ પુરુષા વિષયાત્મકાઃ
ન કૃતઘ્ના ન પિશુના નો સ્તેના નાજિતેન્દ્રિયાઃ ॥

યે ઽર્ચયન્તિ સદા ભક્ત્યા વાસુદેવં જગદ્ગુરુમ્
તે તત્ર વૈષ્ણવા યાન્તિ વિષ્ણુલોકં ન સંશયઃ ॥

દક્ષિણસ્યોદધેસ્ તીરે ક્ષેત્રે પરમદુર્લભે
દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણં ચ રામં ચ સુભદ્રાં ચ દ્વિજોત્તમાઃ ॥

કલ્પવૃક્ષસમીપે તુ યે ત્યજન્તિ કલેવરમ્
તે તત્ર મનુજા યાન્તિ મૃતા યે પુરુષોત્તમે ॥

વટસાગરયોર્ મધ્યે યઃ સ્મરેત્ પુરુષોત્તમમ્
તે ઽપિ તત્ર નરા યાન્તિ યે મૃતાઃ પુરુષોત્તમે ॥

તે ઽપિ તત્ર પરં સ્થાનં યાન્તિ નાસ્ત્ય્ અત્ર સંશયઃ
એવં મયા મુનિશ્રેષ્ઠા વિષ્ણુલોકઃ સનાતનઃ
સર્વાનન્દકરઃ પ્રોક્તો ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદઃ ॥