બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 67

એકૈકસ્યાસ્ તુ યાત્રાયાઃ ફલં બ્રૂહિ પૃથક્ પૃથક્
યત્ પ્રાપ્નોતિ નરઃ કૃત્વા નારી વા તત્ર સંયતા ॥

પ્રતિયાત્રાફલં વિપ્રાઃ શૃણુધ્વં ગદતો મમ
યત્ પ્રાપ્નોતિ નરઃ કૃત્વા તસ્મિન્ ક્ષેત્રે સુસંયતઃ ॥

ગુડિવાયાં તથોત્થાને ફાલ્ગુન્યાં વિષુવે તથા
યાત્રાં કૃત્વા વિધાનેન દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણં પ્રણમ્ય ચ ॥

સંકર્ષણં સુભદ્રાં ચ લભેત્ સર્વત્ર વૈ ફલમ્
નરો ગચ્છેદ્ વિષ્ણુલોકે યાવદ્ ઇન્દ્રાશ્ ચતુર્દશ ॥

યાવદ્ યાત્રાં જ્યેષ્ઠમાસે કરોતિ વિધિવન્ નરઃ
તાવત્ કલ્પં વિષ્ણુલોકે સુખં ભુઙ્ક્તે ન સંશયઃ ॥

તસ્મિન્ ક્ષેત્રવરે પુણ્યે રમ્યે શ્રીપુરુષોત્તમે
ભુક્તિમુક્તિપ્રદે નૄણાં સર્વસત્ત્વસુખાવહે ॥

જ્યેષ્ઠે યાત્રાં નરઃ કૃત્વા નારી વા સંયતેન્દ્રિયઃ
યથોક્તેન વિધાનેન દશ દ્વે ચ સમાહિતઃ ॥

પ્રતિષ્ઠાં કુરુતે યસ્ તુ શાઠ્યદમ્ભવિવર્જિતઃ
સ ભુક્ત્વા વિવિધાન્ ભોગાન્ મોક્ષં ચાન્તે લભેદ્ ધ્રુવમ્ ॥

શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે દેવ પ્રતિષ્ઠાં વદતસ્ તવ
વિધાનં ચાર્ચનં દાનં ફલં તત્ર જગત્પતેઃ ॥

શૃણુધ્વં મુનિશાર્દૂલાઃ પ્રતિષ્ઠાં વિધિચોદિતામ્
યાં કૃત્વા તુ નરો ભક્ત્યા નારી વા લભતે ફલમ્ ॥

યાત્રા દ્વાદશ સંપૂર્ણા યદા સ્યાત્ તુ દ્વિજોત્તમાઃ
તદા કુર્વીત વિધિવત્ પ્રતિષ્ઠાં પાપનાશિનીમ્ ॥

જ્યેષ્ઠે માસિ સિતે પક્ષે ત્વ્ એકાદશ્યાં સમાહિતઃ
ગત્વા જલાશયં પુણ્યમ્ આચમ્ય પ્રયતઃ શુચિઃ ॥

આવાહ્ય સર્વતીર્થાનિ ધ્યાત્વા નારાયણં તથા
તતઃ સ્નાનં પ્રકુર્વીત વિધિવત્ સુસમાહિતઃ ॥

યસ્ય યો વિધિર્ ઉદ્દિષ્ટ ઋષિભિઃ સ્નાનકર્મણિ
તેનૈવ તુ વિધાનેન સ્નાનં તસ્ય વિધીયતે ॥

સ્નાત્વા સમ્યગ્ વિધાનેન તતો દેવાન્ ઋષીન્ પિતૄન્
સંતર્પયેત્ તથાન્યાંશ્ ચ નામગોત્રવિધાનવિત્ ॥

ઉત્તીર્ય વાસસી ધૌતે નિર્મલે પરિધાય વૈ
ઉપસ્પૃશ્ય વિધાનેન ભાસ્કરાભિમુખસ્ તતઃ ॥

ગાયત્રીં પાવનીં દેવીં મનસા વેદમાતરમ્
સર્વપાપહરાં પુણ્યાં જપેદ્ અષ્ટોત્તરં શતમ્ ॥

પુણ્યાંશ્ ચ સૌરમન્ત્રાંશ્ ચ શ્રદ્ધયા સુસમાહિતઃ
ત્રિઃ પ્રદક્ષિણમ્ આવૃત્ય ભાસ્કરં પ્રણમેત્ તતઃ ॥

વેદોક્તં ત્રિષુ વર્ણેષુ સ્નાનં જાપ્યમ્ ઉદાહૃતમ્
સ્ત્રીશૂદ્રયોઃ સ્નાનજાપ્યં વેદોક્તવિધિવર્જિતમ્ ॥

તતો ગચ્છેદ્ ગૃહં મૌની પૂજયેત્ પુરુષોત્તમમ્
પ્રક્ષાલ્ય હસ્તૌ પાદૌ ચ ઉપસ્પૃશ્ય યથાવિધિ ॥

ઘૃતેન સ્નાપયેદ્ દેવં ક્ષીરેણ તદનન્તરમ્
મધુગન્ધોદકેનૈવ તીર્થચન્દનવારિણા ॥

તતો વસ્ત્રયુગં શ્રેષ્ઠં ભક્ત્યા તં પરિધાપયેત્
ચન્દનાગરુકર્પૂરૈઃ કુઙ્કુમેન વિલેપયેત્ ॥

પૂજયેત્ પરયા ભક્ત્યા પદ્મૈશ્ ચ પુરુષોત્તમમ્
અન્યૈશ્ ચ વૈષ્ણવૈઃ પુષ્પૈર્ અર્ચયેન્ મલ્લિકાદિભિઃ ॥

સંપૂજ્યૈવં જગન્નાથં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં હરિમ્
ધૂપં ચાગુરુસંયુક્તં દહેદ્ દેવસ્ય ચાગ્રતઃ ॥

ગુગ્ગુલં ચ મુનિશ્રેષ્ઠા દહેદ્ ગન્ધસમન્વિતમ્
દીપં પ્રજ્વાલયેદ્ ભક્ત્યા યથાશક્ત્યા ઘૃતેન વૈ ॥

અન્યાંશ્ ચ દીપકાન્ દદ્યાદ્ દ્વાદશૈવ સમાહિતઃ
ઘૃતેન ચ મુનિશ્રેષ્ઠાસ્ તિલતૈલેન વા પુનઃ ॥

નૈવેદ્યે પાયસાપૂપ શષ્કુલીવટકં તથા
મોદકં ફાણિતં વાલ્પં ફલાનિ ચ નિવેદયેત્ ॥

એવં પઞ્ચોપચારેણ સંપૂજ્ય પુરુષોત્તમમ્
નમઃ પુરુષોત્તમાયેતિ જપેદ્ અષ્ટોત્તરં શતમ્ ॥

તતઃ પ્રસાદયેદ્ દેવં ભક્ત્યા તં પુરુષોત્તમમ્
નમસ્ તે સર્વલોકેશ ભક્તાનામ્ અભયપ્રદ ॥

સંસારસાગરે મગ્નં ત્રાહિ માં પુરુષોત્તમ
યાસ્ તે મયા કૃતા યાત્રા દ્વાદશૈવ જગત્પતે ॥

પ્રસાદાત્ તવ ગોવિન્દ સંપૂર્ણાસ્ તા ભવન્તુ મે
એવં પ્રસાદ્ય તં દેવં દણ્ડવત્ પ્રણિપત્ય ચ ॥

તતો ઽર્ચયેદ્ ગુરું ભક્ત્યા પુષ્પવસ્ત્રાનુલેપનૈઃ
નાનયોર્ અન્તરં યસ્માદ્ વિદ્યતે મુનિસત્તમાઃ ॥

દેવસ્યોપરિ કુર્વીત શ્રદ્ધયા સુસમાહિતઃ
નાનાપુષ્પૈર્ મુનિશ્રેષ્ઠા વિચિત્રં પુષ્પમણ્ડપમ્ ॥

કૃત્વાવધારણં પશ્ચાજ્ જાગરં કારયેન્ નિશિ
કથાં ચ વાસુદેવસ્ય ગીતિકાં ચાપિ કારયેત્ ॥

ધ્યાયન્ પઠન્ સ્તુવન્ દેવં પ્રણયેદ્ રજનીં બુધઃ
તતઃ પ્રભાતે વિમલે દ્વાદશ્યાં દ્વાદશૈવ તુ ॥

નિમન્ત્રયેદ્ વ્રતસ્નાતાન્ બ્રાહ્મણાન્ વેદપારગાન્
ઇતિહાસપુરાણજ્ઞાઞ્ શ્રોત્રિયાન્ સંયતેન્દ્રિયાન્ ॥

સ્નાત્વા સમ્યગ્ વિધાનેન ધૌતવાસા જિતેન્દ્રિયઃ
સ્નાપયેત્ પૂર્વવત્ તત્ર પૂજયેત્ પુરુષોત્તમમ્ ॥

ગન્ધૈઃ પુષ્પૈર્ ઉપહારૈર્ નૈવેદ્યૈર્ દીપકૈસ્ તથા
ઉપચારૈર્ બહુવિધૈઃ પ્રણિપાતૈઃ પ્રદક્ષિણૈઃ ॥

જાપ્યૈઃ સ્તુતિનમસ્કારૈર્ ગીતવાદ્યૈર્ મનોહરૈઃ
સંપૂજ્યૈવં જગન્નાથં બ્રાહ્મણાન્ પૂજયેત્ તતઃ ॥

દ્વાદશૈવ તુ ગાસ્ તેભ્યો દત્ત્વા કનકમ્ એવ ચ
છત્ત્રોપાનદ્યુગં ચૈવ શ્રદ્ધાભક્તિસમન્વિતઃ ॥

ભક્ત્યા તુ સધનં તેભ્યો દદ્યાદ્ વસ્ત્રાદિકં દ્વિજાઃ
સદ્ભાવેન તુ ગોવિન્દસ્ તોષ્યતે પૂજિતો યતઃ ॥

આચાર્યાય તતો દદ્યાદ્ ગોવસ્ત્રં કનકં તથા
છત્ત્રોપાનદ્યુગં ચાન્યત્ કાંસ્યપાત્રં ચ ભક્તિતઃ ॥

તતસ્ તાન્ ભોજયેદ્ વિપ્રાન્ ભોજ્યં પાયસપૂર્વકમ્
પક્વાન્નં ભક્ષ્યભોજ્યં ચ ગુડસર્પિઃસમન્વિતમ્ ॥

તતસ્ તાન્ અન્નતૃપ્તાંશ્ ચ બ્રાહ્મણાન્ સ્વસ્થમાનસાન્
દ્વાદશૈવોદકુમ્ભાંશ્ ચ દદ્યાત્ તેભ્યઃ સમોદકાન્ ॥

દક્ષિણાં ચ યથાશક્ત્યા દદ્યાત્ તેભ્યો વિમત્સરઃ
કુમ્ભં ચ દક્ષિણાં ચૈવ આચાર્યાય નિવેદયેત્ ॥

એવં સંપૂજ્ય તાન્ વિપ્રાન્ ગુરું જ્ઞાનપ્રદાયકમ્
પૂજયેત્ પરયા ભક્ત્યા વિષ્ણુતુલ્યં દ્વિજોત્તમાઃ ॥

સુવર્ણવસ્ત્રગોધાન્યૈર્ દ્રવ્યૈશ્ ચાન્યૈર્ વરૈર્ બુધઃ
સંપૂજ્ય તં નમસ્કૃત્ય ઇમં મન્ત્રમ્ ઉદીરયેત્ ॥

સર્વવ્યાપી જગન્નાથઃ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ
અનાદિનિધનો દેવઃ પ્રીયતાં પુરુષોત્તમઃ ॥

ઇત્ય્ ઉચ્ચાર્ય તતો વિપ્રાંસ્ ત્રિઃ કૃત્વા ચ પ્રદક્ષિણામ્
પ્રણમ્ય શિરસા ભક્ત્યા આચાર્યં તુ વિસર્જયેત્ ॥

તતસ્ તાન્ બ્રાહ્મણાન્ ભક્ત્યા ચાસીમાન્તમ્ અનુવ્રજેત્
અનુવ્રજ્ય તુ તાન્ સર્વાન્ નમસ્કૃત્ય નિવર્તયેત્ ॥

બાન્ધવૈઃ સ્વજનૈર્ યુક્તસ્ તતો ભુઞ્જીત વાગ્યતઃ
અન્યૈશ્ ચોપાસકૈર્ દીનૈર્ ભિક્ષુકૈશ્ ચાન્નકાઙ્ક્ષિભિઃ ॥

એવં કૃત્વા નરઃ સમ્યઙ્ નારી વા લભતે ફલમ્
અશ્વમેધસહસ્રાણાં રાજસૂયશતસ્ય ચ ॥

અતીતં શતમ્ આદાય પુરુષાણાં નરોત્તમાઃ
ભવિષ્યં ચ શતં વિપ્રાઃ સ્વર્ગત્યા દિવ્યરૂપધૃક્ ॥

સર્વલક્ષણસંપન્નઃ સર્વાલંકારભૂષિતઃ
સર્વકામસમૃદ્ધાત્મા દેવવદ્ વિગતજ્વરઃ ॥

રૂપયૌવનસંપન્નો ગુણૈઃ સર્વૈર્ અલંકૃતઃ
સ્તૂયમાનો ઽપ્સરોભિશ્ ચ ગન્ધર્વૈઃ સમલંકૃતઃ ॥

વિમાનેનાર્કવર્ણેન કામગેન સ્થિરેણ ચ
પતાકાધ્વજયુક્તેન સર્વરત્નૈર્ અલંકૃતઃ ॥

ઉદ્યોતયન્ દિશઃ સર્વા આકાશે વિગતક્લમઃ
યુવા મહાબલો ધીમાન્ વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ ॥

તત્ર કલ્પશતં યાવદ્ ભુઙ્ક્તે ભોગાન્ યથેપ્સિતાન્
સિદ્ધાપ્સરોભિર્ ગન્ધર્વૈઃ સુરવિદ્યાધરોરગૈઃ ॥

સ્તૂયમાનો મુનિવરૈસ્ તિષ્ઠતે વિગતજ્વરઃ
યથા દેવો જગન્નાથઃ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ ॥

તથાસૌ મુદિતો વિપ્રાઃ કૃત્વા રૂપં ચતુર્ભુજમ્
ભુક્ત્વા તત્ર વરાન્ ભોગાન્ ક્રીડાં કૃત્વા સુરૈઃ સહ ॥

તદન્તે બ્રહ્મસદનમ્ આયાતિ સર્વકામદમ્
સિદ્ધવિદ્યાધરૈશ્ ચાપિ શોભિતં સુરકિંનરૈઃ ॥

કાલં નવતિકલ્પં તુ તત્ર ભુક્ત્વા સુખં નરઃ
તસ્માદ્ આયાતિ વિપ્રેન્દ્રાઃ સર્વકામફલપ્રદમ્ ॥

રુદ્રલોકં સુરગણૈઃ સેવિતં સુખમોક્ષદમ્
અનેકશતસાહસ્રૈર્ વિમાનૈઃ સમલંકૃતમ્ ॥

સિદ્ધવિદ્યાધરૈર્ યક્ષૈર્ ભૂષિતં દૈત્યદાનવૈઃ
અશીતિકલ્પકાલં તુ તત્ર ભુક્ત્વા સુખં નરઃ ॥

તદન્તે યાતિ ગોલોકં સર્વભોગસમન્વિતમ્
સુરસિદ્ધાપ્સરોભિશ્ ચ શોભિતં સુમનોહરમ્ ॥

તત્ર સપ્તતિકલ્પાંસ્ તુ ભુક્ત્વા ભોગમ્ અનુત્તમમ્
દુર્લભં ત્રિષુ લોકેષુ સ્વસ્થચિત્તો યથામરઃ ॥

તસ્માદ્ આગચ્છતે લોકં પ્રાજાપત્યમ્ અનુત્તમમ્
ગન્ધર્વાપ્સરસૈઃ સિદ્ધૈર્ મુનિવિદ્યાધરૈર્ વૃતઃ ॥

ષષ્ટિકલ્પાન્ સુખં તત્ર ભુક્ત્વા નાનાવિધં મુદા
તદન્તે શક્રભવનં નાનાશ્ચર્યસમન્વિતમ્ ॥

ગન્ધર્વૈઃ કિંનરૈઃ સિદ્ધૈઃ સુરવિદ્યાધરોરગૈઃ
ગુહ્યકાપ્સરસૈઃ સાધ્યૈર્ વૃતૈશ્ ચાન્યૈઃ સુરોત્તમૈઃ ॥

આગત્ય તત્ર પઞ્ચાશત્ કલ્પાન્ ભુક્ત્વા સુખં નરઃ
સુરલોકં તતો ગત્વા વિમાનૈઃ સમલંકૃતઃ ॥

ચત્વારિંશત્ તુ કલ્પાંસ્ તુ ભુક્ત્વા ભોગાન્ સુદુર્લભાન્
આગચ્છતે તતો લોકં નક્ષત્રાખ્યં સુદુર્લભમ્ ॥

તતો ભોગાન્ વરાન્ ભુઙ્ક્તે ત્રિંશત્ કલ્પાન્ યથેપ્સિતાન્
તસ્માદ્ આગચ્છતે લોકં શશાઙ્કસ્ય દ્વિજોત્તમાઃ ॥

યત્રાસૌ તિષ્ઠતે સોમઃ સર્વૈર્ દેવૈર્ અલંકૃતઃ
તત્ર વિંશતિકલ્પાંસ્ તુ ભુક્ત્વા ભોગં સુદુર્લભમ્ ॥

આદિત્યસ્ય તતો લોકમ્ આયાતિ સુરપૂજિતમ્
નાનાશ્ચર્યમયં પુણ્યં ગન્ધર્વાપ્સરઃસેવિતમ્ ॥

તત્ર ભુક્ત્વા શુભાન્ ભોગાન્ દશ કલ્પાન્ દ્વિજોત્તમાઃ
તસ્માદ્ આયાતિ ભુવનં ગન્ધર્વાણાં સુદુર્લભમ્ ॥

તત્ર ભોગાન્ સમસ્તાંશ્ ચ કલ્પમ્ એકં યથાસુખમ્
ભુક્ત્વા ચાયાતિ મેદિન્યાં રાજા ભવતિ ધાર્મિકઃ ॥

ચક્રવર્તી મહાવીર્યો ગુણૈઃ સર્વૈર્ અલંકૃતઃ
કૃત્વા રાજ્યં સ્વધર્મેણ યજ્ઞૈર્ ઇષ્ટ્વા સુદક્ષિણૈઃ ॥

તદન્તે યોગિનાં લોકં ગત્વા મોક્ષપ્રદં શિવમ્
તત્ર ભુક્ત્વા વરાન્ ભોગાન્ યાવદ્ આભૂતસંપ્લવમ્ ॥

તસ્માદ્ આગચ્છતે ચાત્ર જાયતે યોગિનાં કુલે
પ્રવરે વૈષ્ણવે વિપ્રા દુર્લભે સાધુસંમતે ॥

ચતુર્વેદી વિપ્રવરો યજ્ઞૈર્ ઇષ્ટ્વાપ્તદક્ષિણૈઃ
વૈષ્ણવં યોગમ્ આસ્થાય તતો મોક્ષમ્ અવાપ્નુયાત્ ॥

એવં યાત્રાફલં વિપ્રા મયા સમ્યગ્ ઉદાહૃતમ્
ભુક્તિમુક્તિપ્રદં નૄણાં કિમ્ અન્યચ્ છ્રોતુમ્ ઇચ્છથ ॥