બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 65

કસ્મિન્ કાલે ભવેત્ સ્નાનં કૃષ્ણસ્ય કમલોદ્ભવ
વિધિના કેન તદ્ બ્રૂહિ તતો વિધિવિદાં વર ॥

શૃણુધ્વં મુનયઃ સ્નાનં કૃષ્ણસ્ય વદતો મમ
રામસ્ય ચ સુભદ્રાયાઃ પુણ્યં સર્વાઘનાશનમ્ ॥

માસિ જ્યેષ્ઠે ચ સંપ્રાપ્તે નક્ષત્રે ચન્દ્રદૈવતે
પૌર્ણમાસ્યાં તદા સ્નાનં સર્વકાલં હરેર્ દ્વિજાઃ ॥

સર્વતીર્થમયઃ કૂપસ્ તત્રાસ્તે નિર્મલઃ શુચિઃ
તદા ભોગવતી તત્ર પ્રત્યક્ષા ભવતિ દ્વિજાઃ ॥

તસ્માજ્ જ્યૈષ્ઠ્યાં સમુદ્ધૃત્ય હૈમાઢ્યૈઃ કલશૈર્ જલમ્
કૃષ્ણરામાભિષેકાર્થં સુભદ્રાયાશ્ ચ ભો દ્વિજાઃ ॥

કૃત્વા સુશોભનં મઞ્ચં પતાકાભિર્ અલંકૃતમ્
સુદૃઢં સુખસંચારં વસ્ત્રૈઃ પુષ્પૈર્ અલંકૃતમ્ ॥

વિસ્તીર્ણં ધૂપિતં ધૂપૈઃ સ્નાનાર્થં રામકૃષ્ણયોઃ
સિતવસ્ત્રપરિચ્છન્નં મુક્તાહારાવલમ્બિતમ્ ॥

તત્ર નાનાવિધૈર્ વાદ્યૈઃ કૃષ્ણં નીલામ્બરં દ્વિજાઃ
મધ્યે સુભદ્રાં ચાસ્થાપ્ય જયમઙ્ગલનિસ્વનૈઃ ॥

બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રિયૈર્ વૈશ્યૈઃ શૂદ્રૈશ્ ચાન્યૈશ્ ચ જાતિભિઃ
અનેકશતસાહસ્રૈર્ વૃતં સ્ત્રીપુરુષૈર્ દ્વિજાઃ ॥

ગૃહસ્થાઃ સ્નાતકાશ્ ચૈવ યતયો બ્રહ્મચારિણઃ
સ્નાપયન્તિ તદા કૃષ્ણં મઞ્ચસ્થં સહલાયુધમ્ ॥

તથા સમસ્તતીર્થાનિ પૂર્વોક્તાનિ દ્વિજોત્તમાઃ
સ્વોદકૈઃ પુષ્પમિશ્રૈશ્ ચ સ્નાપયન્તિ પૃથક્ પૃથક્ ॥

પશ્ચાત્ પટહશઙ્ખાદ્યૈર્ ભેરીમુરજનિસ્વનૈઃ
કાહલૈસ્ તાલશબ્દૈશ્ ચ મૃદઙ્ગૈર્ ઝર્ઝરૈસ્ તથા ॥

અન્યૈશ્ ચ વિવિધૈર્ વાદ્યૈર્ ઘણ્ટાસ્વનવિભૂષિતૈઃ
સ્ત્રીણાં મઙ્ગલશબ્દૈશ્ ચ સ્તુતિશબ્દૈર્ મનોહરૈઃ ॥

જયશબ્દૈસ્ તથા સ્તોત્રૈર્ વીણાવેણુનિનાદિતૈઃ
શ્રૂયતે સુમહાઞ્ શબ્દઃ સાગરસ્યેવ ગર્જતઃ ॥

મુનીનાં વેદશબ્દેન મન્ત્રશબ્દૈસ્ તથાપરૈઃ
નાનાસ્તોત્રરવૈઃ પુણ્યૈઃ સામશબ્દોપબૃંહિતૈઃ ॥

યતિભિઃ સ્નાતકૈશ્ ચૈવ ગૃહસ્થૈર્ બ્રહ્મચારિભિઃ
સ્નાનકાલે સુરશ્રેષ્ઠ સ્તુવન્તિ પરયા મુદા ॥

શ્યામૈર્ વેશ્યાજનૈશ્ ચૈવ કુચભારાવનામિભિઃ
પીતરક્તામ્બરાભિશ્ ચ માલ્યદામાવનામિભિઃ ॥

સરત્નકુણ્ડલૈર્ દિવ્યૈઃ સુવર્ણસ્તબકાન્વિતૈઃ
ચામરૈ રત્નદણ્ડૈશ્ ચ વીજ્યેતે રામકેશવૌ ॥

યક્ષવિદ્યાધરૈઃ સિદ્ધૈઃ કિંનરૈશ્ ચાપ્સરોગણૈઃ
પરિવાર્યામ્બરગતૈર્ દેવગન્ધર્વચારણૈઃ ॥

આદિત્યા વસવો રુદ્રાઃ સાધ્યા વિશ્વે મરુદ્ગણાઃ
લોકપાલાસ્ તથા ચાન્યે સ્તુવન્તિ પુરુષોત્તમમ્ ॥

નમસ્ તે દેવદેવેશ પુરાણ પુરુષોત્તમ
સર્ગસ્થિત્યન્તકૃદ્ દેવ લોકનાથ જગત્પતે ॥

ત્રૈલોક્યધારિણં દેવં બ્રહ્મણ્યં મોક્ષકારણમ્
તં નમસ્યામહે ભક્ત્યા સર્વકામફલપ્રદમ્ ॥

સ્તુત્વૈવં વિબુધાઃ કૃષ્ણં રામં ચૈવ મહાબલમ્
સુભદ્રાં ચ મુનિશ્રેષ્ઠાસ્ તદાકાશે વ્યવસ્થિતાઃ ॥

ગાયન્તિ દેવગન્ધર્વા નૃત્યન્ત્ય્ અપ્સરસસ્ તથા
દેવતૂર્યાણ્ય્ અવાદ્યન્ત વાતા વાન્તિ સુશીતલાઃ ॥

પુષ્પમિશ્રં તદા મેઘા વર્ષન્ત્ય્ આકાશગોચરાઃ
જયશબ્દં ચ કુર્વન્તિ મુનયઃ સિદ્ધચારણાઃ ॥

શક્રાદ્યા વિબુધાઃ સર્વ ઋષયઃ પિતરસ્ તથા
પ્રજાનાં પતયો નાગા યે ચાન્યે સ્વર્ગવાસિનઃ ॥

તતો મઙ્ગલસંભારૈર્ વિધિમન્ત્રપુરસ્કૃતમ્
આભિષેચનિકં દ્રવ્યં ગૃહીત્વા દેવતાગણાઃ ॥

ઇન્દ્રો વિષ્ણુર્ મહાવીર્યઃ સૂર્યાચન્દ્રમસૌ તથા
ધાતા ચૈવ વિધાતા ચ તથા ચૈવાનિલાનલૌ ॥

પૂષા ભગો ઽર્યમા ત્વષ્ટા અંશુનૈવ વિવસ્વતા
પત્નીભ્યાં સહિતો ધીમાન્ મિત્રેણ વરુણેન ચ ॥

રુદ્રૈર્ વસુભિર્ આદિત્યૈર્ અશ્વિભ્યાં ચ વૃતઃ પ્રભુઃ
વિશ્વૈર્ દેવૈર્ મરુદ્ભિશ્ ચ સાધ્યૈશ્ ચ પિતૃભિઃ સહ ॥

ગન્ધર્વૈર્ અપ્સરોભિશ્ ચ યક્ષરાક્ષસપન્નગૈઃ
દેવર્ષિભિર્ અસંખ્યેયૈસ્ તથા બ્રહ્મર્ષિભિર્ વરૈઃ ॥

વૈખાનસૈર્ વાલખિલ્યૈર્ વાય્વાહારૈર્ મરીચિપૈઃ
ભૃગુભિશ્ ચાઙ્ગિરોભિશ્ ચ સર્વવિદ્યાસુનિષ્ઠિતૈઃ ॥

સર્વવિદ્યાધરૈઃ પુણ્યૈર્ યોગસિદ્ધિભિર્ આવૃતઃ
પિતામહઃ પુલસ્ત્યશ્ ચ પુલહશ્ ચ મહાતપાઃ ॥

અઙ્ગિરાઃ કશ્યપો ઽત્રિશ્ ચ મરીચિર્ ભૃગુર્ એવ ચ
ક્રતુર્ હરઃ પ્રચેતાશ્ ચ મનુર્ દક્ષસ્ તથૈવ ચ ॥

ઋતવશ્ ચ ગ્રહાશ્ ચૈવ જ્યોતીંષિ ચ દ્વિજોત્તમાઃ
મૂર્તિમત્યશ્ ચ સરિતો દેવાશ્ ચૈવ સનાતનાઃ ॥

સમુદ્રાશ્ ચ હ્રદાશ્ ચૈવ તીર્થાનિ વિવિધાનિ ચ
પૃથિવી દ્યૌર્ દિશશ્ ચૈવ પાદપાશ્ ચ દ્વિજોત્તમાઃ ॥

અદિતિર્ દેવમાતા ચ હ્રીઃ શ્રીઃ સ્વાહા સરસ્વતી
ઉમા શચી સિનીવાલી તથા ચાનુમતિઃ કુહૂઃ ॥

રાકા ચ ધિષણા ચૈવ પત્ન્યશ્ ચાન્યા દિવૌકસામ્
હિમવાંશ્ ચૈવ વિન્ધ્યશ્ ચ મેરુશ્ ચાનેકશૃઙ્ગવાન્ ॥

ઐરાવતઃ સાનુચરઃ કલાકાષ્ઠાસ્ તથૈવ ચ
માસાર્ધં માસ-ઋતવસ્ તથા રાત્ર્યહની સમાઃ ॥

ઉચ્ચૈઃશ્રવા હયશ્રેષ્ઠો નાગરાજશ્ ચ વામનઃ
અરુણો ગરુડશ્ ચૈવ વૃક્ષાશ્ ચૌષધિભિઃ સહ ॥

ધર્મશ્ ચ ભગવાન્ દેવઃ સમાજગ્મુર્ હિ સંગતાઃ
કાલો યમશ્ ચ મૃત્યુશ્ ચ યમસ્યાનુચરાશ્ ચ યે ॥

બહુલત્વાચ્ ચ નોક્તા યે વિવિધા દેવતાગણાઃ
તે દેવસ્યાભિષેકાર્થં સમાયાન્તિ તતસ્ તતઃ ॥

ગૃહીત્વા તે તદા વિપ્રાઃ સર્વે દેવા દિવૌકસઃ
આભિષેચનિકં દ્રવ્યં મઙ્ગલાનિ ચ સર્વશઃ ॥

દિવ્યસંભારસંયુક્તૈઃ કલશૈઃ કાઞ્ચનૈર્ દ્વિજાઃ
સારસ્વતીભિઃ પુણ્યાભિર્ દિવ્યતોયાભિર્ એવ ચ ॥

તોયેનાકાશગઙ્ગાયાઃ કૃષ્ણં રામેણ સંગતમ્
સપુષ્પૈઃ કાઞ્ચનૈઃ કુમ્ભૈઃ સ્નાપયન્ત્ય્ અવનિસ્થિતાઃ ॥

સંચરન્તિ વિમાનાનિ દેવાનામ્ અમ્બરે તથા
ઉચ્ચાવચાનિ દિવ્યાનિ કામગાનિ સ્થિરાણિ ચ ॥

દિવ્યરત્નવિચિત્રાણિ સેવિતાન્ય્ અપ્સરોગણૈઃ
ગીતૈર્ વાદ્યૈઃ પતાકાભિઃ શોભિતાનિ સમન્તતઃ ॥

એવં તદા મુનિશ્રેષ્ઠાઃ કૃષ્ણં રામેણ સંગતમ્
સ્નાપયિત્વા સુભદ્રાં ચ સંસ્તુવન્તિ મુદાન્વિતાઃ ॥

જય કૃષ્ણ જગન્નાથ જય સંકર્ષણાનુજ
જય પદ્મપલાશાક્ષ જય વાઞ્છાફલપ્રદ ॥

જય માલાવૃતોરસ્ક જય ચક્રગદાધર
જય પદ્માલયાકાન્ત જય વિષ્ણો નમો ઽસ્તુ તે ॥

એવં સ્તુત્વા તદા દેવાઃ શક્રાદ્યા હૃષ્ટમાનસાઃ
સિદ્ધચારણસંઘાશ્ ચ યે ચાન્યે સ્વર્ગવાસિનઃ ॥

મુનયો વાલખિલ્યાશ્ ચ કૃષ્ણં રામેણ સંગતમ્
સુભદ્રાં ચ મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પ્રણિપત્યામ્બરે સ્થિતાઃ ॥

દૃષ્ટ્વા સ્તુત્વા નમસ્કૃત્વા તદા તે ત્રિદિવૌકસઃ
કૃષ્ણં રામં સુભદ્રાં ચ યાન્તિ સ્વં સ્વં નિવેશનમ્ ॥

સંચરન્તિ વિમાનાનિ દેવાનામ્ અમ્બરે તદા
ઉચ્ચાવચાનિ દિવ્યાનિ કામગાનિ સ્થિરાણિ ચ ॥

દિવ્યરત્નવિચિત્રાણિ સેવિતાન્ય્ અપ્સરોગણૈઃ
ગીતૈર્ વાદ્યૈઃ પતાકાભિઃ શોભિતાનિ સમન્તતઃ ॥

તસ્મિન્ કાલે તુ યે મર્ત્યાઃ પશ્યન્તિ પુરુષોત્તમમ્
બલભદ્રં સુભદ્રાં ચ તે યાન્તિ પદમ્ અવ્યયમ્ ॥

સુભદ્રારામસહિતં મઞ્ચસ્થં પુરુષોત્તમમ્
દૃષ્ટ્વા નિરામયં સ્થાનં યાન્તિ નાસ્ત્ય્ અત્ર સંશયઃ ॥

કપિલાશતદાનેન યત્ ફલં પુષ્કરે સ્મૃતમ્
તત્ ફલં કૃષ્ણમ્ આલોક્ય મઞ્ચસ્થં સહલાયુધમ્
સુભદ્રાં ચ મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પ્રાપ્નોતિ શુભકૃન્ નરઃ ॥

કન્યાશતપ્રદાનેન યત્ ફલં સમુદાહૃતમ્
તત્ ફલં કૃષ્ણમ્ આલોક્ય મઞ્ચસ્થં લભતે નરઃ ॥

સુવર્ણશતનિષ્કાણાં દાનેન યત્ ફલં સ્મૃતમ્
તત્ ફલં કૃષ્ણમ્ આલોક્ય મઞ્ચસ્થં લભતે નરઃ ॥

ગોસહસ્રપ્રદાનેન યત્ ફલં પરિકીર્તિતમ્
તત્ ફલં કૃષ્ણમ્ આલોક્ય મઞ્ચસ્થં લભતે નરઃ ॥

ભૂમિદાનેન વિધિવદ્ યત્ ફલં સમુદાહૃતમ્
તત્ ફલં કૃષ્ણમ્ આલોક્ય મઞ્ચસ્થં લભતે નરઃ ॥

યત્ ફલં ચાન્નદાનેન અર્ઘાતિથ્યેન કીર્તિતમ્
તત્ ફલં કૃષ્ણમ્ આલોક્ય મઞ્ચસ્થં લભતે નરઃ ॥

વૃષોત્સર્ગેણ વિધિવદ્ યત્ ફલં સમુદાહૃતમ્
તત્ ફલં કૃષ્ણમ્ આલોક્ય મઞ્ચસ્થં લભતે નરઃ ॥

યત્ ફલં તોયદાનેન ગ્રીષ્મે વાન્યત્ર કીર્તિતમ્
તત્ ફલં કૃષ્ણમ્ આલોક્ય મઞ્ચસ્થં લભતે નરઃ ॥

તિલધેનુપ્રદાનેન યત્ ફલં સંપ્રકીર્તિતમ્
તત્ ફલં કૃષ્ણમ્ આલોક્ય મઞ્ચસ્થં લભતે નરઃ ॥

ગજાશ્વરથદાનેન યત્ ફલં સમુદાહૃતમ્
તત્ ફલં કૃષ્ણમ્ આલોક્ય મઞ્ચસ્થં લભતે નરઃ ॥

સુવર્ણશૃઙ્ગીદાનેન યત્ ફલં સમુદાહૃતમ્
તત્ ફલં કૃષ્ણમ્ આલોક્ય મઞ્ચસ્થં લભતે નરઃ ॥

જલધેનુપ્રદાનેન યત્ ફલં સમુદાહૃતમ્
તત્ ફલં કૃષ્ણમ્ આલોક્ય મઞ્ચસ્થં લભતે નરઃ ॥

દાનેન ઘૃતધેન્વાશ્ ચ ફલં યત્ સમુદાહૃતમ્
તત્ ફલં કૃષ્ણમ્ આલોક્ય મઞ્ચસ્થં લભતે નરઃ ॥

ચાન્દ્રાયણેન ચીર્ણેન યત્ ફલં સમુદાહૃતમ્
તત્ ફલં કૃષ્ણમ્ આલોક્ય મઞ્ચસ્થં લભતે નરઃ ॥

માસોપવાસૈર્ વિધિવદ્ યત્ ફલં સમુદાહૃતમ્
તત્ ફલં કૃષ્ણમ્ આલોક્ય મઞ્ચસ્થં લભતે નરઃ ॥

અથ કિં બહુનોક્તેન ભાષિતેન પુનઃ પુનઃ
તસ્ય દેવસ્ય માહાત્મ્યં મઞ્ચસ્થસ્ય દ્વિજોત્તમાઃ ॥

યત્ ફલં સર્વતીર્થેષુ વ્રતૈર્ દાનૈશ્ ચ કીર્તિતમ્
તત્ ફલં કૃષ્ણમ્ આલોક્ય મઞ્ચસ્થં સહલાયુધમ્ ॥

સુભદ્રાં ચ મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પ્રાપ્નોતિ શુભકૃન્ નરઃ
તસ્માન્ નરો ઽથવા નારી પશ્યેત્ તં પુરુષોત્તમમ્ ॥

તતઃ સમસ્તતીર્થાનાં લભેત્ સ્નાનાદિકં ફલમ્
સ્નાનશેષેણ કૃષ્ણસ્ય તોયેનાત્માભિષિચ્યતે ॥

વન્ધ્યા મૃતપ્રજા યા તુ દુર્ભગા ગ્રહપીડિતા
રાક્ષસાદ્યૈર્ ગૃહીતા વા તથા રોગૈશ્ ચ સંહતાઃ ॥

સદ્યસ્ તાઃ સ્નાનશેષેણ ઉદકેનાભિષેચિતાઃ
પ્રાપ્નુવન્તીપ્સિતાન્ કામાન્ યાન્ યાન્ વાઞ્છન્તિ ચેપ્સિતાન્ ॥

પુત્રાર્થિની લભેત્ પુત્રાન્ સૌભાગ્યં ચ સુખાર્થિની
રોગાર્તા મુચ્યતે રોગાદ્ ધનં ચ ધનકાઙ્ક્ષિણી ॥

પુણ્યાનિ યાનિ તોયાનિ તિષ્ઠન્તિ ધરણીતલે
તાનિ સ્નાનાવશેષસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ॥

તસ્માત્ સ્નાનાવશેષં યત્ કૃષ્ણસ્ય સલિલં દ્વિજાઃ
તેનાભિષિઞ્ચેદ્ ગાત્રાણિ સર્વકામપ્રદં હિ તત્ ॥

સ્નાતં પશ્યન્તિ યે કૃષ્ણં વ્રજન્તં દક્ષિણામુખમ્
બ્રહ્મહત્યાદિભિઃ પાપૈર્ મુચ્યન્તે તે ન સંશયઃ ॥

શાસ્ત્રેષુ યત્ ફલં પ્રોક્તં પૃથિવ્-યસ્ ત્રિપ્રદક્ષિણૈઃ
દૃષ્ટ્વા નરો લભેત્ કૃષ્ણં વ્રજન્તં દક્ષિણામુખમ્ ॥

તીર્થયાત્રાફલં યત્ તુ પૃથિવ્યાં સમુદાહૃતમ્
દૃષ્ટ્વા નરો લભેત્ કૃષ્ણં તત્ ફલં દક્ષિણામુખમ્ ॥

બદર્યાં યત્ ફલં પ્રોક્તં દૃષ્ટ્વા નારાયણં નરમ્
દૃષ્ટ્વા નરો લભેત્ કૃષ્ણં તત્ ફલં દક્ષિણામુખમ્ ॥

ગઙ્ગાદ્વારે કુરુક્ષેત્રે સ્નાનદાનેન યત્ ફલમ્
દૃષ્ટ્વા નરો લભેત્ કૃષ્ણં તત્ ફલં દક્ષિણામુખમ્ ॥

પ્રયાગે ચ મહામાઘ્યાં યત્ ફલં સમુદાહૃતમ્
દૃષ્ટ્વા નરો લભેત્ કૃષ્ણં તત્ ફલં દક્ષિણામુખમ્ ॥

શાલગ્રામે મહાચૈત્ર્યાં સ્નાનદાનેન યત્ ફલમ્
દૃષ્ટ્વા નરો લભેત્ કૃષ્ણં તત્ ફલં દક્ષિણામુખમ્ ॥

મહાભિધાનકાર્ત્તિક્યાં પુષ્કરે યત્ ફલં સ્મૃતમ્
દૃષ્ટ્વા નરો લભેત્ કૃષ્ણં તત્ ફલં દક્ષિણામુખમ્ ॥

યત્ ફલં સ્નાનદાનેન ગઙ્ગાસાગરસંગમે
દૃષ્ટ્વા નરો લભેત્ કૃષ્ણં તત્ ફલં દક્ષિણામુખમ્ ॥

ગ્રસ્તે સૂર્યે કુરુક્ષેત્રે સ્નાનદાનેન યત્ ફલમ્
દૃષ્ટ્વા નરો લભેત્ કૃષ્ણં તત્ ફલં દક્ષિણામુખમ્ ॥

ગઙ્ગાયાં સર્વતીર્થેષુ યામુનેષુ ચ ભો દ્વિજાઃ
સારસ્વતેષુ તીર્થેષુ તથાન્યેષુ સરઃસુ ચ ॥

યત્ ફલં સ્નાનદાનેન વિધિવત્ સમુદાહૃતમ્
દૃષ્ટ્વા નરો લભેત્ કૃષ્ણં તત્ ફલં દક્ષિણામુખમ્ ॥

પુષ્કરે ચાથ તીર્થેષુ ગયે ચામરકણ્ટકે
નૈમિષાદિષુ તીર્થેષુ ક્ષેત્રેષ્વ્ આયતનેષુ ચ ॥

યત્ ફલં સ્નાનદાનેન રાહુગ્રસ્તે દિવાકરે
દૃષ્ટ્વા નરો લભેત્ કૃષ્ણં તત્ ફલં દક્ષિણામુખમ્ ॥

અથ કિં પુનર્ ઉક્તેન ભાષિતેન પુનઃ પુનઃ
યત્ કિંચિત્ કથિતં ચાત્ર ફલં પુણ્યસ્ય કર્મણઃ ॥

વેદશાસ્ત્રે પુરાણે ચ ભારતે ચ દ્વિજોત્તમાઃ
ધર્મશાસ્ત્રેષુ સર્વેષુ તથાન્યત્ર મનીષિભિઃ ॥

દૃષ્ટ્વા નરો લભેત્ કૃષ્ણં તત્ ફલં સહલાયુધમ્
સકલં ભદ્રયા સાર્ધં વ્રજન્તં દક્ષિણામુખમ્ ॥