બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 61

દેવાન્ પિતૄંસ્ તથા ચાન્યાન્ સંતર્પ્યાચમ્ય વાગ્યતઃ
હસ્તમાત્રં ચતુષ્કોણં ચતુર્દ્વારં સુશોભનમ્ ॥

પુરં વિલિખ્ય ભો વિપ્રાસ્ તીરે તસ્ય મહોદધેઃ
મધ્યે તત્ર લિખેત્ પદ્મમ્ અષ્ટપત્ત્રં સકર્ણિકમ્ ॥

એવં મણ્ડલમ્ આલિખ્ય પૂજયેત્ તત્ર ભો દ્વિજાઃ
અષ્ટાક્ષરવિધાનેન નારાયણમ્ અજં વિભુમ્ ॥

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ કાયશોધનમ્ ઉત્તમમ્
અકારં હૃદયે ધ્યાત્વા ચક્રરેખાસમન્વિતમ્ ॥

જ્વલન્તં ત્રિશિખં ચૈવ દહન્તં પાપનાશનમ્
ચન્દ્રમણ્ડલમધ્યસ્થં રાકારં મૂર્ધ્નિ ચિન્તયેત્ ॥

શુક્લવર્ણં પ્રવર્ષન્તમ્ અમૃતં પ્લાવયન્ મહીમ્
એવં નિર્ધૂતપાપસ્ તુ દિવ્યદેહસ્ તતો ભવેત્ ॥

અષ્ટાક્ષરં તતો મન્ત્રં ન્યસેદ્ એવાત્મનો બુધઃ
વામપાદં સમારભ્ય ક્રમશશ્ ચૈવ વિન્યસેત્ ॥

પઞ્ચાઙ્ગં વૈષ્ણવં ચૈવ ચતુર્વ્યૂહં તથૈવ ચ
કરશુદ્ધિં પ્રકુર્વીત મૂલમન્ત્રેણ સાધકઃ ॥

એકૈકં ચૈવ વર્ણં તુ અઙ્ગુલીષુ પૃથક્ પૃથક્
ઓંકારં પૃથિવીં શુક્લાં વામપાદે તુ વિન્યસેત્ ॥

નકારઃ શાંભવઃ શ્યામો દક્ષિણે તુ વ્યવસ્થિતઃ
મોકારં કાલમ્ એવાહુર્ વામકટ્યાં નિધાપયેત્ ॥

નાકારઃ સર્વબીજં તુ દક્ષિણસ્યાં વ્યવસ્થિતઃ
રાકારસ્ તેજ ઇત્ય્ આહુર્ નાભિદેશે વ્યવસ્થિતઃ ॥

વાયવ્યો ઽયં યકારસ્ તુ વામસ્કન્ધે સમાશ્રિતઃ
ણાકારઃ સર્વગો જ્ઞેયો દક્ષિણાંસે વ્યવસ્થિતઃ
યકારો ઽયં શિરસ્થશ્ ચ યત્ર લોકાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥

મમાગ્રે ઽવસ્થિતો વિષ્ણુઃ પૃષ્ઠતશ્ ચાપિ કેશવઃ
ગોવિન્દો દક્ષિણે પાર્શ્વે વામે તુ મધુસૂદનઃ ॥

ઉપરિષ્ટાત્ તુ વૈકુણ્ઠો વારાહઃ પૃથિવીતલે
અવાન્તરદિશો યાસ્ તુ તાસુ સર્વાસુ માધવઃ ॥

ગચ્છતસ્ તિષ્ઠતો વાપિ જાગ્રતઃ સ્વપતો ઽપિ વા
નરસિંહકૃતા ગુપ્તિર્ વાસુદેવમયો હ્ય્ અહમ્ ॥

એવં વિષ્ણુમયો ભૂત્વા તતઃ કર્મ સમારભેત્
યથા દેહે તથા દેવે સર્વતત્ત્વાનિ યોજયેત્ ॥

તતશ્ ચૈવ પ્રકુર્વીત પ્રોક્ષણં પ્રણવેન તુ
ફટ્કારાન્તં સમુદ્દિષ્ટં સર્વવિઘ્નહરં શુભમ્ ॥

તત્રાર્કચન્દ્રવહ્નીનાં મણ્ડલાનિ વિચિન્તયેત્
પદ્મમધ્યે ન્યસેદ્ વિષ્ણું પવનસ્યામ્બરસ્ય ચ ॥

તતો વિચિન્ત્ય હૃદય ઓંકારં જ્યોતીરૂપિણમ્
કર્ણિકાયાં સમાસીનં જ્યોતીરૂપં સનાતનમ્ ॥

અષ્ટાક્ષરં તતો મન્ત્રં વિન્યસેચ્ ચ યથાક્રમમ્
તેન વ્યસ્તસમસ્તેન પૂજનં પરમં સ્મૃતમ્ ॥

દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રેણ યજેદ્ દેવં સનાતનમ્
તતો ઽવધાર્ય હૃદયે કર્ણિકાયાં બહિર્ ન્યસેત્ ॥

ચતુર્ભુજં મહાસત્ત્વં સૂર્યકોટિસમપ્રભમ્
ચિન્તયિત્વા મહાયોગં જ્યોતીરૂપં સનાતનમ્
તતશ્ ચાવાહયેન્ મન્ત્રં ક્રમેણાચિન્ત્ય માનસે ॥

કર્ણિકાયાં સુપીઠે ઽત્ર પદ્મકલ્પિતમ્ આસનમ્
સર્વસત્ત્વહિતાર્થાય તિષ્ઠ ત્વં મધુસૂદન ॥

ઓં પાદ્યં પાદયોર્ દેવ પદ્મનાભ સનાતન
વિષ્ણો કમલપત્ત્રાક્ષ ગૃહાણ મધુસૂદન ॥

મધુપર્કં મહાદેવ બ્રહ્માદ્યૈઃ કલ્પિતં તવ
મયા નિવેદિતં ભક્ત્યા ગૃહાણ પુરુષોત્તમ ॥

મન્દાકિન્યાઃ સિતં વારિ સર્વપાપહરં શિવમ્
ગૃહાણાચમનીયં ત્વં મયા ભક્ત્યા નિવેદિતમ્ ॥

ત્વમ્ આપઃ પૃથિવી ચૈવ જ્યોતિસ્ ત્વં વાયુર્ એવ ચ
લોકેશ વૃત્તિમાત્રેણ વારિણા સ્નાપયામ્ય્ અહમ્ ॥

દેવતત્ત્વસમાયુક્ત યજ્ઞવર્ણસમન્વિત
સ્વર્ણવર્ણપ્રભે દેવ વાસસી તવ કેશવ ॥

શરીરં તે ન જાનામિ ચેષ્ટાં ચૈવ ચ કેશવ
મયા નિવેદિતો ગન્ધઃ પ્રતિગૃહ્ય વિલિપ્યતામ્ ॥

ઋગ્યજુઃસામમન્ત્રેણ ત્રિવૃતં પદ્મયોનિના
સાવિત્રીગ્રન્થિસંયુક્તમ્ ઉપવીતં તવાર્પયે ॥

દિવ્યરત્નસમાયુક્ત વહ્નિભાનુસમપ્રભ
ગાત્રાણિ તવ શોભન્તુ સાલંકારાણિ માધવ ॥

ઓં નમ ઇતિ પ્રત્યક્ષરં સમસ્તેન મૂલમન્ત્રેણ વા પૂજયેત્ ॥

વનસ્પતિરસો દિવ્યો ગન્ધાઢ્યઃ સુરભિશ્ ચ તે
મયા નિવેદિતો ભક્ત્યા ધૂપો ઽયં પ્રતિગૃહ્યતામ્ ॥

સૂર્યચન્દ્રસમો જ્યોતિર્ વિદ્યુદગ્ન્યોસ્ તથૈવ ચ
ત્વમ્ એવ જ્યોતિષાં દેવ દીપો ઽયં પ્રતિગૃહ્યતામ્ ॥

અન્નં ચતુર્વિધં ચૈવ રસૈઃ ષડ્ભિઃ સમન્વિતમ્
મયા નિવેદિતં ભક્ત્યા નૈવેદ્યં તવ કેશવ ॥

પૂર્વે દલે વાસુદેવં યામ્યે સંકર્ષણં ન્યસેત્
પ્રદ્યુમ્નં પશ્ચિમે કુર્યાદ્ અનિરુદ્ધં તથોત્તરે ॥

વારાહં ચ તથાગ્નેયે નરસિંહં ચ નૈરૃતે
વાયવ્યે માધવં ચૈવ તથૈશાને ત્રિવિક્રમમ્ ॥

તથાષ્ટાક્ષરદેવસ્ય ગરુડં પુરતો ન્યસેત્
વામપાર્શ્વે તથા ચક્રં શઙ્ખં દક્ષિણતો ન્યસેત્ ॥

તથા મહાગદાં ચૈવ ન્યસેદ્ દેવસ્ય દક્ષિણે
તતઃ શાર્ઙ્ગં ધનુર્ વિદ્વાન્ ન્યસેદ્ દેવસ્ય વામતઃ ॥

દક્ષિણેનેષુધી દિવ્યે ખડ્ગં વામે ચ વિન્યસેત્
શ્રિયં દક્ષિણતઃ સ્થાપ્ય પુષ્ટિમ્ ઉત્તરતો ન્યસેત્ ॥

વનમાલાં ચ પુરતસ્ તતઃ શ્રીવત્સકૌસ્તુભૌ
વિન્યસેદ્ ધૃદયાદીનિ પૂર્વાદિષુ ચતુર્દિશમ્ ॥

તતો ઽસ્ત્રં દેવદેવસ્ય કોણે ચૈવ તુ વિન્યસેત્
ઇન્દ્રમ્ અગ્નિં યમં ચૈવ નૈરૃતં વરુણં તથા ॥

વાયું ધનદમ્ ઈશાનમ્ અનન્તં બ્રહ્મણા સહ
પૂજયેત્ તાન્ત્રિકૈર્ મન્ત્રૈર્ અધશ્ ચોર્ધ્વં તથૈવ ચ ॥

એવં સંપૂજ્ય દેવેશં મણ્ડલસ્થં જનાર્દનમ્
લભેદ્ અભિમતાન્ કામાન્ નરો નાસ્ત્ય્ અત્ર સંશયઃ ॥

અનેનૈવ વિધાનેન મણ્ડલસ્થં જનાર્દનમ્
પૂજિતં યઃ સંપશ્યેત સ વિશેદ્ વિષ્ણુમ્ અવ્યયમ્ ॥

સકૃદ્ અપ્ય્ અર્ચિતો યેન વિધિનાનેન કેશવઃ
જન્મમૃત્યુજરાં તીર્ત્વા સ વિષ્ણોઃ પદમ્ આપ્નુયાત્ ॥

યઃ સ્મરેત્ સતતં ભક્ત્યા નારાયણમ્ અતન્દ્રિતઃ
અન્વહં તસ્ય વાસાય શ્વેતદ્વીપઃ પ્રકલ્પિતઃ ॥

ઓંકારાદિસમાયુક્તં નમઃકારાન્તદીપિતમ્
તન્નામ સર્વતત્ત્વાનાં મન્ત્ર ઇત્ય્ અભિધીયતે ॥

અનેનૈવ વિધાનેન ગન્ધપુષ્પં નિવેદયેત્
એકૈકસ્ય પ્રકુર્વીત યથોદ્દિષ્ટં ક્રમેણ તુ ॥

મુદ્રાસ્ તતો નિબધ્નીયાદ્ યથોક્તક્રમચોદિતાઃ
જપં ચૈવ પ્રકુર્વીત મૂલમન્ત્રેણ મન્ત્રવિત્ ॥

અષ્ટાવિંશતિમ્ અષ્ટૌ વા શતમ્ અષ્ટોત્તરં તથા
કામેષુ ચ યથાપ્રોક્તં યથાશક્તિ સમાહિતઃ ॥

પદ્મં શઙ્ખશ્ ચ શ્રીવત્સો ગદા ગરુડ એવ ચ
ચક્રં ખડ્ગશ્ ચ શાર્ઙ્ગં ચ અષ્ટૌ મુદ્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥

ગચ્છ ગચ્છ પરં સ્થાનં પુરાણપુરુષોત્તમ
યત્ર બ્રહ્માદયો દેવા વિન્દન્તિ પરમં પદમ્ ॥

અર્ચનં યે ન જાનન્તિ હરેર્ મન્ત્રૈર્ યથોદિતમ્
તે તત્ર મૂલમન્ત્રેણ પૂજયન્ત્વ્ અચ્યુતં સદા ॥