બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 58

એવં દૃષ્ટ્વા બલં કૃષ્ણં સુભદ્રાં પ્રણિપત્ય ચ
ધર્મં ચાર્થં ચ કામં ચ મોક્ષં ચ લભતે ધ્રુવમ્ ॥

નિષ્ક્રમ્ય દેવતાગારાત્ કૃતકૃત્યો ભવેન્ નરઃ
પ્રણમ્યાયતનં પશ્ચાદ્ વ્રજેત્ તત્ર સમાહિતઃ ॥

ઇન્દ્રનીલમયો વિષ્ણુર્ યત્રાસ્તે વાલુકાવૃતઃ
અન્તર્ધાનગતં નત્વા તતો વિષ્ણુપુરં વ્રજેત્ ॥

સર્વદેવમયો યો ઽસૌ હતવાન્ અસુરોત્તમમ્
સ આસ્તે તત્ર ભો વિપ્રાઃ સિંહાર્ધકૃતવિગ્રહઃ ॥

ભક્ત્યા દૃષ્ટ્વા તુ તં દેવં પ્રણમ્ય નરકેસરીમ્
મુચ્યતે પાતકૈર્ મર્ત્યઃ સમસ્તૈર્ નાત્ર સંશયઃ ॥

નરસિંહસ્ય યે ભક્તા ભવન્તિ ભુવિ માનવાઃ
ન તેષાં દુષ્કૃતં કિંચિત્ ફલં સ્યાદ્ યદ્ યદ્ ઈપ્સિતમ્ ॥

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન નરસિંહં સમાશ્રયેત્
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં ફલં યસ્માત્ પ્રયચ્છતિ ॥

માહાત્મ્યં નરસિંહસ્ય સુખદં ભુવિ દુર્લભમ્
યથા કથયસે દેવ તેન નો વિસ્મયો મહાન્ ॥

પ્રભાવં તસ્ય દેવસ્ય વિસ્તરેણ જગત્પતે
શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે બ્રૂહિ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ ॥

યથા પ્રસીદેદ્ દેવો ઽસૌ નરસિંહો મહાબલઃ
ભક્તાનામ્ ઉપકારાય બ્રૂહિ દેવ નમો ઽસ્તુ તે ॥

પ્રસાદાન્ નરસિંહસ્ય યા ભવન્ત્ય્ અત્ર સિદ્ધયઃ
બ્રૂહિ તાઃ કુરુ ચાસ્માકં પ્રસાદં પ્રપિતામહ ॥

શૃણુધ્વં તસ્ય ભો વિપ્રાઃ પ્રભાવં ગદતો મમ
અજિતસ્યાપ્રમેયસ્ય ભુક્તિમુક્તિપ્રદસ્ય ચ ॥

કઃ શક્નોતિ ગુણાન્ વક્તું સમસ્તાંસ્ તસ્ય ભો દ્વિજાઃ
સિંહાર્ધકૃતદેહસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ સમાસતઃ ॥

યાઃ કાશ્ચિત્ સિદ્ધયશ્ ચાત્ર શ્રૂયન્તે દૈવમાનુષાઃ
પ્રસાદાત્ તસ્ય તાઃ સર્વાઃ સિધ્યન્તિ નાત્ર સંશયઃ ॥

સ્વર્ગે મર્ત્યે ચ પાતાલે દિક્ષુ તોયે પુરે નગે
પ્રસાદાત્ તસ્ય દેવસ્ય ભવત્ય્ અવ્યાહતા ગતિઃ ॥

અસાધ્યં તસ્ય દેવસ્ય નાસ્ત્ય્ અત્ર સચરાચરે
નરસિંહસ્ય ભો વિપ્રાઃ સદા ભક્તાનુકમ્પિનઃ ॥

વિધાનં તસ્ય વક્ષ્યામિ ભક્તાનામ્ ઉપકારકમ્
યેન પ્રસીદેચ્ ચૈવાસૌ સિંહાર્ધકૃતવિગ્રહઃ ॥

શૃણુધ્વં મુનિશાર્દૂલાઃ કલ્પરાજં સનાતનમ્
નરસિંહસ્ય તત્ત્વં ચ યન્ ન જ્ઞાતં સુરાસુરૈઃ ॥

શાકયાવકમૂલૈસ્ તુ ફલપિણ્યાકસક્તુકૈઃ
પયોભક્ષેણ વિપ્રેન્દ્રા વર્તયેત્ સાધકોત્તમઃ ॥

કોશકૌપીનવાસાશ્ ચ ધ્યાનયુક્તો જિતેન્દ્રિયઃ
અરણ્યે વિજને દેશે પર્વતે સિન્ધુસંગમે ॥

ઊષરે સિદ્ધક્ષેત્રે ચ નરસિંહાશ્રમે તથા
પ્રતિષ્ઠાપ્ય સ્વયં વાપિ પૂજાં કૃત્વા વિધાનતઃ ॥

દ્વાદશ્યાં શુક્લપક્ષસ્ય ઉપોષ્ય મુનિપુંગવાઃ
જપેલ્ લક્ષાણિ વૈ વિંશન્ મનસા સંયતેન્દ્રિયઃ ॥

ઉપપાતકયુક્તશ્ ચ મહાપાતકસંયુતઃ
મુક્તો ભવેત્ તતો વિપ્રાઃ સાધકો નાત્ર સંશયઃ ॥

કૃત્વા પ્રદક્ષિણં તત્ર નરસિંહં પ્રપૂજયેત્
પુણ્યગન્ધાદિભિર્ ધૂપૈઃ પ્રણમ્ય શિરસા પ્રભુમ્ ॥

કર્પૂરચન્દનાક્તાનિ જાતીપુષ્પાણિ મસ્તકે
પ્રદદ્યાન્ નરસિંહસ્ય તતઃ સિદ્ધિઃ પ્રજાયતે ॥

ભગવાન્ સર્વકાર્યેષુ ન ક્વચિત્ પ્રતિહન્યતે
તેજઃ સોઢું ન શક્તાઃ સ્યુર્ બ્રહ્મરુદ્રાદયઃ સુરાઃ ॥

કિં પુનર્ દાનવા લોકે સિદ્ધગન્ધર્વમાનુષાઃ
વિદ્યાધરા યક્ષગણાઃ સકિંનરમહોરગાઃ ॥

મન્ત્રં યાન્ આસુરાન્ હન્તું જપન્ત્ય્ એકે ઽન્યસાધકાઃ
તે સર્વે પ્રલયં યાન્તિ દૃષ્ટ્વાદિત્યાગ્નિવર્ચસઃ ॥

સકૃજ્જપ્તં તુ કવચં રક્ષેત્ સર્વમ્ ઉપદ્રવમ્
દ્વિર્જપ્તં કવચં દિવ્યં રક્ષતે દેવદાનવાત્ ॥

ગન્ધર્વાઃ કિંનરા યક્ષા વિદ્યાધરમહોરગાઃ
ભૂતાઃ પિશાચા રક્ષાંસિ યે ચાન્યે પરિપન્થિનઃ ॥

ત્રિર્જપ્તં કવચં દિવ્યમ્ અભેદ્યં ચ સુરાસુરૈઃ
દ્વાદશાભ્યન્તરે ચૈવ યોજનાનાં દ્વિજોત્તમાઃ ॥

રક્ષતે ભગવાન્ દેવો નરસિંહો મહાબલઃ
તતો ગત્વા બિલદ્વારમ્ ઉપોષ્ય રજનીત્રયમ્ ॥

પલાશકાષ્ઠૈઃ પ્રજ્વાલ્ય ભગવન્તં હુતાશનમ્
પલાશસમિધસ્ તત્ર જુહુયાત્ ત્રિમધુપ્લુતાઃ ॥

દ્વે શતે દ્વિજશાર્દૂલા વષટ્કારેણ સાધકઃ
તતો વિવરદ્વારં તુ પ્રકટં જાયતે ક્ષણાત્ ॥

તતો વિશેત્ તુ નિઃશઙ્કં કવચી વિવરં બુધઃ
ગચ્છતઃ સંકટં તસ્ય તમોમોહશ્ ચ નશ્યતિ ॥

રાજમાર્ગઃ સુવિસ્તીર્ણો દૃશ્યતે ભ્રમરાજિતઃ
નરસિંહં સ્મરંસ્ તત્ર પાતાલં વિશતે દ્વિજાઃ ॥

ગત્વા તત્ર જપેત્ તત્ત્વં નરસિંહાખ્યમ્ અવ્યયમ્
તતઃ સ્ત્રીણાં સહસ્રાણિ વીણાવાદનકર્મણામ્ ॥

નિર્ગચ્છન્તિ પુરો વિપ્રાઃ સ્વાગતં તા વદન્તિ ચ
પ્રવેશયન્તિ તા હસ્તે ગૃહીત્વા સાધકેશ્વરમ્ ॥

તતો રસાયનં દિવ્યં પાયયન્તિ દ્વિજોત્તમાઃ
પીતમાત્રે દિવ્યદેહો જાયતે સુમહાબલઃ ॥

ક્રીડતે સહ કન્યાભિર્ યાવદ્ આભૂતસંપ્લવમ્
ભિન્નદેહો વાસુદેવે લીયતે નાત્ર સંશયઃ ॥

યદા ન રોચતે વાસસ્ તસ્માન્ નિર્ગચ્છતે પુનઃ
પટ્ટં શૂલં ચ ખડ્ગં ચ રોચનાં ચ મણિં તથા ॥

રસં રસાયનં ચૈવ પાદુકાઞ્જનમ્ એવ ચ
કૃષ્ણાજિનં મુનિશ્રેષ્ઠા ગુટિકાં ચ મનોહરામ્ ॥

કમણ્ડલું ચાક્ષસૂત્રં યષ્ટિં સંજીવનીં તથા
સિદ્ધવિદ્યાં ચ શાસ્ત્રાણિ ગૃહીત્વા સાધકેશ્વરઃ ॥

જ્વલદ્વહ્નિસ્ફુલિઙ્ગોર્મિ વેષ્ટિતં ત્રિશિખં હૃદિ
સકૃન્ ન્યસ્તં દહેત્ સર્વં વૃજિનં જન્મકોટિજમ્ ॥

વિષે ન્યસ્તં વિષં હન્યાત્ કુષ્ઠં હન્યાત્ તનૌ સ્થિતમ્
સ્વદેહે ભ્રૂણહત્યાદિ કૃત્વા દિવ્યેન શુધ્યતિ ॥

મહાગ્રહગૃહીતેષુ જ્વલમાનં વિચિન્તયેત્
હૃદન્તે વૈ તતઃ શીઘ્રં નશ્યેયુર્ દારુણા ગ્રહાઃ ॥

બાલાનાં કણ્ઠકે બદ્ધં રક્ષા ભવતિ નિત્યશઃ
ગણ્ડપિણ્ડકલૂતાનાં નાશનં કુરુતે ધ્રુવમ્ ॥

વ્યાધિજાતે સમિદ્ભિશ્ ચ ઘૃતક્ષીરેણ હોમયેત્
ત્રિસંધ્યં માસમ્ એકં તુ સર્વરોગાન્ વિનાશયેત્ ॥

અસાધ્યં તુ ન પશ્યામિ ત્રૈલોક્યે સચરાચરે
યાં યાં કામયતે સિદ્ધિં તાં તાં પ્રાપ્નોતિ સ ધ્રુવમ્ ॥

અષ્ટોત્તરશતં ત્વ્ એકે પૂજયિત્વા મૃગાધિપમ્
મૃત્તિકાઃ સપ્ત વલ્મીકે શ્મશાને ચ ચતુષ્પથે ॥

રક્તચન્દનસંમિશ્રા ગવાં ક્ષીરેણ લોડયેત્
સિંહસ્ય પ્રતિમાં કૃત્વા પ્રમાણેન ષડઙ્ગુલામ્ ॥

લિમ્પેત્ તથા ભૂર્જપત્ત્રે રોચનયા સમાલિખેત્
નરસિંહસ્ય કણ્ઠે તુ બદ્ધ્વા ચૈવ હિ મન્ત્રવિત્ ॥

જપેત્ સંખ્યાવિહીનં તુ પૂજયિત્વા જલાશયે
યાવત્ સપ્તાહમાત્રં તુ જપેત્ સંયમિતેન્દ્રિયઃ ॥

જલાકીર્ણા મુહૂર્તેન જાયતે સર્વમેદિની
અથવા શુષ્કવૃક્ષાગ્રે નરસિંહં તુ પૂજયેત્ ॥

જપ્ત્વા ચાષ્ટશતં તત્ત્વં વર્ષન્તં વિનિવારયેત્
તમ્ એવં પિઞ્જકે બદ્ધ્વા ભ્રામયેત્ સાધકોત્તમઃ ॥

મહાવાતો મુહૂર્તેન આગચ્છેન્ નાત્ર સંશયઃ
પુનશ્ ચ ધારયેત્ ક્ષિપ્રં સપ્તસપ્તેન વારિણા ॥

અથ તાં પ્રતિમાં દ્વારિ નિખનેદ્ યસ્ય સાધકઃ
ગોત્રોત્સાદો ભવેત્ તસ્ય ઉદ્ધૃતે ચૈવ શાન્તિદઃ ॥

તસ્માત્ તં મુનિશાર્દૂલા ભક્ત્યા સંપૂજયેત્ સદા
મૃગરાજં મહાવીર્યં સર્વકામફલપ્રદમ્ ॥

વિમુક્તઃ સર્વપાપેભ્યો વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ સ્ત્રિયઃ શૂદ્રાન્ત્યજાતયઃ ॥

સંપૂજ્ય તં સુરશ્રેષ્ઠં ભક્ત્યા સિંહવપુર્ધરમ્
મુચ્યન્તે ચાશુભૈર્ દુઃખૈર્ જન્મકોટિસમુદ્ભવૈઃ ॥

સંપૂજ્ય તં સુરશ્રેષ્ઠં પ્રાપ્નુવન્ત્ય્ અભિવાઞ્છિતમ્
દેવત્વમ્ અમરેશત્વં ગન્ધર્વત્વં ચ ભો દ્વિજાઃ ॥

યક્ષવિદ્યાધરત્વં ચ તથાન્યચ્ ચાભિવાઞ્છિતમ્
દૃષ્ટ્વા સ્તુત્વા નમસ્કૃત્વા સંપૂજ્ય નરકેસરીમ્ ॥

પ્રાપ્નુવન્તિ નરા રાજ્યં સ્વર્ગં મોક્ષં ચ દુર્લભમ્
નરસિંહં નરો દૃષ્ટ્વા લભેદ્ અભિમતં ફલમ્ ॥

નિર્મુક્તઃ સર્વપાપેભ્યો વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ
સકૃદ્ દૃષ્ટ્વા તુ તં દેવં ભક્ત્યા સિંહવપુર્ધરમ્ ॥

મુચ્યતે ચાશુભૈર્ દુઃખૈર્ જન્મકોટિસમુદ્ભવૈઃ
સંગ્રામે સંકટે દુર્ગે ચોરવ્યાઘ્રાદિપીડિતે ॥

કાન્તારે પ્રાણસંદેહે વિષવહ્નિજલેષુ ચ
રાજાદિભ્યઃ સમુદ્રેભ્યો ગ્રહરોગાદિપીડિતે ॥

સ્મૃત્વા તં પુરુષઃ સર્વૈ રાજગ્રામૈર્ વિમુચ્યતે
સૂર્યોદયે યથા નાશં તમો ઽભ્યેતિ મહત્તરમ્ ॥

તથા સંદર્શને તસ્ય વિનાશં યાન્ત્ય્ ઉપદ્રવાઃ
ગુટિકાઞ્જનપાતાલ પાદુકે ચ રસાયનમ્ ॥

નરસિંહે પ્રસન્ને તુ પ્રાપ્નોત્ય્ અન્યાંશ્ ચ વાઞ્છિતાન્
યાન્ યાન્ કામાન્ અભિધ્યાયન્ ભજતે નરકેસરીમ્ ॥

તાંસ્ તાન્ કામાન્ અવાપ્નોતિ નરો નાસ્ત્ય્ અત્ર સંશયઃ
દૃષ્ટ્વા તં દેવદેવેશં ભક્ત્યાપૂજ્ય પ્રણમ્ય ચ ॥

દશાનામ્ અશ્વમેધાનાં ફલં દશગુણં લભેત્
પાપૈઃ સર્વૈર્ વિનિર્મુક્તો ગુણૈઃ સર્વૈર્ અલંકૃતઃ ॥

સર્વકામસમૃદ્ધાત્મા જરામરણવર્જિતઃ
સૌવર્ણેન વિમાનેન કિઙ્કિણીજાલમાલિના ॥

સર્વકામસમૃદ્ધેન કામગેન સુવર્ચસા
તરુણાદિત્યવર્ણેન મુક્તાહારાવલમ્બિના ॥

દિવ્યસ્ત્રીશતયુક્તેન દિવ્યગન્ધર્વનાદિના
કુલૈકવિંશમ્ ઉદ્ધૃત્ય દેવવન્ મુદિતઃ સુખી ॥

સ્તૂયમાનો ઽપ્સરોભિશ્ ચ વિષ્ણુલોકં વ્રજેન્ નરઃ
ભુક્ત્વા તત્ર વરાન્ ભોગાન્ વિષ્ણુલોકે દ્વિજોત્તમાઃ ॥

ગન્ધર્વૈર્ અપ્સરૈર્ યુક્તઃ કૃત્વા રૂપં ચતુર્ભુજમ્
મનોહ્લાદકરં સૌખ્યં યાવદ્ આભૂતસંપ્લવમ્ ॥

પુણ્યક્ષયાદ્ ઇહાયાતઃ પ્રવરે યોગિનાં કુલે
ચતુર્વેદી ભવેદ્ વિપ્રો વેદવેદાઙ્ગપારગઃ
વૈષ્ણવં યોગમ્ આસ્થાય તતો મોક્ષમ્ અવાપ્નુયાત્ ॥