બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 51

નાહં દેવો ન યક્ષો વા ન દૈત્યો ન ચ દેવરાટ્
ન બ્રહ્મા ન ચ રુદ્રો ઽહં વિદ્ધિ માં પુરુષોત્તમમ્ ॥

અર્તિહા સર્વલોકાનામ્ અનન્તબલપૌરુષઃ
આરાધનીયો ભૂતાનામ્ અન્તો યસ્ય ન વિદ્યતે ॥

પઠ્યતે સર્વશાસ્ત્રેષુ વેદાન્તેષુ નિગદ્યતે
યમ્ આહુર્ જ્ઞાનગમ્યેતિ વાસુદેવેતિ યોગિનઃ ॥

અહમ્ એવ સ્વયં બ્રહ્મા અહં વિષ્ણુઃ શિવો ઽપ્ય્ અહમ્
ઇન્દ્રો ઽહં દેવરાજશ્ ચ જગત્સંયમનો યમઃ ॥

પૃથિવ્યાદીનિ ભૂતાનિ ત્રેતાગ્નિર્ હુતભુઙ્ નૃપ
વરુણો ઽપાં પતિશ્ ચાહં ધરિત્રી ચ મહીધરઃ ॥

યત્ કિંચિદ્ વાઙ્મયં લોકે જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્
ચરાચરં ચ યદ્ વિશ્વં મદન્યન્ નાસ્તિ કિંચન ॥

પ્રીતો ઽહં તે નૃપશ્રેષ્ઠ વરં વરય સુવ્રત
યદ્ ઇષ્ટં તત્ પ્રયચ્છામિ હૃદિ યત્ તે વ્યવસ્થિતમ્ ॥

મદ્દર્શનમ્ અપુણ્યાનાં સ્વપ્નાન્તે ઽપિ ન જાયતે
ત્વં પુનર્ દૃઢભક્તિત્વાત્ પ્રત્યક્ષં દૃષ્ટવાન્ અસિ ॥

શ્રુત્વૈવં વાસુદેવસ્ય વચનં તસ્ય ભો દ્વિજાઃ
રોમાઞ્ચિતતનુર્ ભૂત્વા ઇદં સ્તોત્રં જગૌ નૃપઃ ॥

શ્રિયઃ કાન્ત નમસ્ તે ઽસ્તુ શ્રીપતે પીતવાસસે
શ્રીદ શ્રીશ શ્રીનિવાસ નમસ્ તે શ્રીનિકેતન ॥

આદ્યં પુરુષમ્ ઈશાનં સર્વેશં સર્વતોમુખમ્
નિષ્કલં પરમં દેવં પ્રણતો ઽસ્મિ સનાતનમ્ ॥

શબ્દાતીતં ગુણાતીતં ભાવાભાવવિવર્જિતમ્
નિર્લેપં નિર્ગુણં સૂક્ષ્મં સર્વજ્ઞં સર્વભાવનમ્ ॥

પ્રાવૃણ્મેઘપ્રતીકાશં ગોબ્રાહ્મણહિતે રતમ્
સર્વેષામ્ એવ ગોપ્તારં વ્યાપિનં સર્વભાવિનમ્ ॥

શઙ્ખચક્રધરં દેવં ગદામુશલધારિણમ્
નમસ્યે વરદં દેવં નીલોત્પલદલચ્છવિમ્ ॥

નાગપર્યઙ્કશયનં ક્ષીરોદાર્ણવશાયિનમ્
નમસ્યે ઽહં હૃષીકેશં સર્વપાપહરં હરિમ્ ॥

પુનસ્ ત્વાં દેવદેવેશં નમસ્યે વરદં વિભુમ્
સર્વલોકેશ્વરં વિષ્ણું મોક્ષકારણમ્ અવ્યયમ્ ॥

એવં સ્તુત્વા તુ તં દેવં પ્રણિપત્ય કૃતાઞ્જલિઃ
ઉવાચ પ્રણતો ભૂત્વા નિપત્ય ધરણીતલે ॥

પ્રીતો ઽસિ યદિ મે નાથ વૃણોમિ વરમ્ ઉત્તમમ્
દેવાસુરાઃ સગન્ધર્વા યક્ષરક્ષોમહોરગાઃ ॥

સિદ્ધવિદ્યાધરાઃ સાધ્યાઃ કિંનરા ગુહ્યકાસ્ તથા
ઋષયો યે મહાભાગા નાનાશાસ્ત્રવિશારદાઃ ॥

પરિવ્રાડ્યોગયુક્તાશ્ ચ વેદતત્ત્વાર્થચિન્તકાઃ
મોક્ષમાર્ગવિદો યે ઽન્યે ધ્યાયન્તિ પરમં પદમ્ ॥

નિર્ગુણં નિર્મલં શાન્તં યત્ પશ્યન્તિ મનીષિનઃ
તત્ પદં ગન્તુમ્ ઇચ્છામિ ત્વત્પ્રસાદાત્ સુદુર્લભમ્ ॥

સર્વં ભવતુ ભદ્રં તે યથેષ્ટં સર્વમ્ આપ્નુહિ
ભવિષ્યતિ યથાકામં મત્પ્રસાદાન્ ન સંશયઃ ॥

દશ વર્ષસહસ્રાણિ તથા નવ શતાનિ ચ
અવિચ્છિન્નં મહારાજ્યં કુરુ ત્વં નૃપસત્તમ ॥

પ્રયાસ્યસિ પદં દિવ્યં દુર્લભં યત્ સુરાસુરૈઃ
પૂર્ણમનોરથં શાન્તં ગુહ્યમ્ અવ્યક્તમ્ અવ્યયમ્ ॥

પરાત્ પરતરં સૂક્ષ્મં નિર્લેપં નિષ્કલં ધ્રુવમ્
ચિન્તાશોકવિનિર્મુક્તં ક્રિયાકારણવર્જિતમ્ ॥

તદ્ અહં દર્શયિષ્યામિ જ્ઞેયાખ્યં પરમં પદમ્
યં પ્રાપ્ય પરમાનન્દં પ્રાપ્સ્યસિ પરમાં ગતિમ્ ॥

કીર્તિશ્ ચ તવ રાજેન્દ્ર ભવત્ય્ અત્ર મહીતલે
યાવદ્ ઘના નભો યાવદ્ યાવચ્ ચન્દ્રાર્કતારકમ્ ॥

યાવત્ સમુદ્રાઃ સપ્તૈવ યાવન્ મેર્વાદિપર્વતાઃ
તિષ્ઠન્તિ દિવિ દેવાશ્ ચ તાવત્ સર્વત્ર ચાવ્યયા ॥

ઇન્દ્રદ્યુમ્નસરો નામ તીર્થં યજ્ઞાઙ્ગસંભવમ્
યત્ર સ્નાત્વા સકૃલ્ લોકઃ શક્રલોકમ્ અવાપ્નુયાત્ ॥

દાપયિષ્યતિ યઃ પિણ્ડાંસ્ તટે ઽસ્મિન્ સરસઃ શુભે
કુલૈકવિંશમ્ ઉદ્ધૃત્ય શક્રલોકં ગમિષ્યતિ ॥

પૂજ્યમાનો ઽપ્સરોભિશ્ ચ ગન્ધર્વૈર્ ગીતનિસ્વનૈઃ
વિમાનેન વસેત્ તત્ર યાવદ્ ઇન્દ્રાશ્ ચતુર્દશ ॥

સરસો દક્ષિણે ભાગે નૈરૃત્યાં તુ સમાશ્રિતે
ન્યગ્રોધસ્ તિષ્ઠતે તત્ર તત્સમીપે તુ મણ્ડપઃ ॥

કેતકીવનસંછન્નો નાનાપાદપસંકુલઃ
નારિકેલૈર્ અસંખ્યેયૈશ્ ચમ્પકૈર્ બકુલાવૃતૈઃ ॥

અશોકૈઃ કર્ણિકારૈશ્ ચ પુંનાગૈર્ નાગકેસરૈઃ
પાટલામ્રાતસરલૈશ્ ચન્દનૈર્ દેવદારુભિઃ ॥

ન્યગ્રોધાશ્વત્થખદિરૈઃ પારિજાતૈઃ સહાર્જુનૈઃ
હિન્તાલૈશ્ ચૈવ તાલૈશ્ ચ શિંશપૈર્ બદરૈસ્ તથા ॥

કરઞ્જૈર્ લકુચૈઃ પ્લક્ષૈઃ પનસૈર્ બિલ્વધાતુકૈઃ
અન્યૈર્ બહુવિધૈર્ વૃક્ષૈઃ શોભિતઃ સમલંકૃતઃ ॥

આષાઢસ્ય સિતે પક્ષે પઞ્ચમ્યાં પિતૃદૈવતે
ઋક્ષે નેષ્યન્તિ નસ્ તત્ર નીત્વા સપ્ત દિનાનિ વૈ ॥

મણ્ડપે સ્થાપયિષ્યન્તિ સુવેશ્યાભિઃ સુશોભનૈઃ
ક્રીડાવિશેષબહુલૈર્ નૃત્યગીતમનોહરૈઃ ॥

ચામરૈઃ સ્વર્ણદણ્ડૈશ્ ચ વ્યજનૈ રત્નભૂષણૈઃ
વીજયન્તસ્ તથાસ્મભ્યં સ્થાપયિષ્યન્તિ મઙ્ગલાઃ ॥

બ્રહ્મચારી યતિશ્ ચૈવ સ્નાતકાશ્ ચ દ્વિજોત્તમાઃ
વાનપ્રસ્થા ગૃહસ્થાશ્ ચ સિદ્ધાશ્ ચાન્યે ચ બ્રાહ્મણાઃ ॥

નાનાવર્ણપદૈઃ સ્તોત્રૈર્ ઋગ્યજુઃસામનિસ્વનૈઃ
કરિષ્યન્તિ સ્તુતિં રાજન્ રામકેશવયોઃ પુનઃ ॥

તતઃ સ્તુત્વા ચ દૃષ્ટ્વા ચ સંપ્રણમ્ય ચ ભક્તિતઃ
નરો વર્ષાયુતં દિવ્યં શ્રીમદ્ધરિપુરે વસેત્ ॥

પૂજ્યમાનો ઽપ્સરોભિશ્ ચ ગન્ધર્વૈર્ ગીતનિસ્વનૈઃ
હરેર્ અનુચરસ્ તત્ર ક્રીડતે કેશવેન વૈ ॥

વિમાનેનાર્કવર્ણેન રત્નહારેણ ભ્રાજતા
સર્વકામૈર્ મહાભોગૈસ્ તિષ્ઠતે ભુવનોત્તમે ॥

તપઃક્ષયાદિહાગત્ય મનુષ્યો બ્રાહ્મણો ભવેત્
કોટીધનપતિઃ શ્રીમાંશ્ ચતુર્વેદી ભવેદ્ ધ્રુવમ્ ॥

એવં તસ્મૈ વરં દત્ત્વા કૃત્વા ચ સમયં હરિઃ
જગામાદર્શનં વિપ્રાઃ સહિતો વિશ્વકર્મણા ॥

સ તુ રાજા તદા હૃષ્ટો રોમાઞ્ચિતતનૂરુહઃ
કૃતકૃત્યમ્ ઇવાત્માનં મેને સંદર્શનાદ્ ધરેઃ ॥

તતઃ કૃષ્ણં ચ રામં ચ સુભદ્રાં ચ વરપ્રદામ્
રથૈર્ વિમાનસંકાશૈર્ મણિકાઞ્ચનચિત્રિતૈઃ ॥

સંવાહ્ય તાસ્ તદા રાજા મહામઙ્ગલનિઃસ્વનૈઃ
આનયામ્ આસ મતિમાન્ સામાત્યઃ સપુરોહિતઃ ॥

નાનાવાદિત્રનિર્ઘોષૈર્ નાનાવેદસ્વનૈઃ શુભૈઃ
સંસ્થાપ્ય ચ શુભે દેશે પવિત્રે સુમનોહરે ॥

તતઃ શુભતિથૌ કાલે નક્ષત્રે શુભલક્ષણે
પ્રતિષ્ઠાં કારયામ્ આસ સુમુહૂર્તે દ્વિજૈઃ સહ ॥

યથોક્તેન વિધાનેન વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા
આચાર્યાનુમતેનૈવ સર્વં કૃત્વા મહીપતિઃ ॥

આચાર્યાય તદા દત્ત્વા દક્ષિણાં વિધિવત્ પ્રભુઃ
ઋત્વિગ્ભ્યશ્ ચ વિધાનેન તથાન્યેભ્યો ધનં દદૌ ॥

કૃત્વા પ્રતિષ્ઠાં વિધિવત્ પ્રાસાદે ભવનોત્તમે
સ્થાપયામ્ આસ તાન્ સર્વાન્ વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ॥

તતઃ સંપૂજ્ય વિધિના નાનાપુષ્પૈઃ સુગન્ધિભિઃ
સુવર્ણમણિમુક્તાદ્યૈર્ નાનાવસ્ત્રૈઃ સુશોભનૈઃ ॥

રત્નૈશ્ ચ વિવિધૈર્ દિવ્યૈર્ આસનૈર્ ગ્રામપત્તનૈઃ
દદૌ ચાન્યાન્ સ વિષયાન્ પુરાણિ નગરાણિ ચ ॥

એવં બહુવિધં દત્ત્વા રાજ્યં કૃત્વા યથોચિતમ્
ઇષ્ટ્વા ચ વિવિધૈર્ યજ્ઞૈર્ દત્ત્વા દાનાન્ય્ અનેકશઃ ॥

કૃતકૃત્યસ્ તતો રાજા ત્યક્તસર્વપરિગ્રહઃ
જગામ પરમં સ્થાનં તદ્ વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ॥

એવં મયા મુનિશ્રેષ્ઠાઃ કથિતો વો નૃપોત્તમઃ
ક્ષેત્રસ્ય ચૈવ માહાત્મ્યં કિમ્ અન્યચ્ છ્રોતુમ્ ઇચ્છથ ॥

શ્રુત્વૈવં વચનં તસ્ય બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ
આશ્ચર્યં મેનિરે વિપ્રાઃ પપ્રચ્છુશ્ ચ પુનર્ મુદા ॥

કસ્મિન્ કાલે સુરશ્રેષ્ઠ ગન્તવ્યં પુરુષોત્તમમ્
વિધિના કેન કર્તવ્યં પઞ્ચતીર્થમ્ ઇતિ પ્રભો ॥

એકૈકસ્ય ચ તીર્થસ્ય સ્નાનદાનસ્ય યત્ ફલમ્
દેવતાપ્રેક્ષણે ચૈવ બ્રૂહિ સર્વં પૃથક્ પૃથક્ ॥

નિરાહારઃ કુરુક્ષેત્રે પાદેનૈકેન યસ્ તપેત્
જિતેન્દ્રિયો જિતક્રોધઃ સપ્તસંવત્સરાયુતમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા સદા જ્યેષ્ઠશુક્લ દ્વાદશ્યાં પુરુષોત્તમમ્
કૃતોપવાસઃ પ્રાપ્નોતિ તતો ઽધિકતરં ફલમ્ ॥

તસ્માજ્ જ્યેષ્ઠે મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પ્રયત્નેન સુસંયતૈઃ
સ્વર્ગલોકેપ્સુવિપ્રાદ્યૈર્ દ્રષ્ટવ્યઃ પુરુષોત્તમઃ ॥

પઞ્ચતીર્થં તુ વિધિવત્ કૃત્વા જ્યેષ્ઠે નરોત્તમઃ
શુક્લપક્ષસ્ય દ્વાદશ્યાં પશ્યેત્ તં પુરુષોત્તમમ્ ॥

યે પશ્યન્ત્ય્ અવ્યયં દેવં દ્વાદશ્યાં પુરુષોત્તમમ્
તે વિષ્ણુલોકમ્ આસાદ્ય ન ચ્યવન્તે કદાચન ॥

તસ્માજ્ જ્યેષ્ઠે પ્રયત્નેન ગન્તવ્યં ભો દ્વિજોત્તમાઃ
કૃત્વા તસ્મિન્ પઞ્ચતીર્થં દ્રષ્ટવ્યઃ પુરુષોત્તમઃ ॥

સુદૂરસ્થો ઽપિ યો ભક્ત્યા કીર્તયેત્ પુરુષોત્તમમ્
અહન્ય્ અહનિ શુદ્ધાત્મા સો ઽપિ વિષ્ણુપુરં વ્રજેત્ ॥

યાત્રાં કરોતિ કૃષ્ણસ્ય શ્રદ્ધયા યઃ સમાહિતઃ
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકં વ્રજેન્ નરઃ ॥

ચક્રં દૃષ્ટ્વા હરેર્ દૂરાત્ પ્રાસાદોપરિ સંસ્થિતમ્
સહસા મુચ્યતે પાપાન્ નરો ભક્ત્યા પ્રણમ્ય તત્ ॥