બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 50

સ્તુત્વૈવં મુનિશાર્દૂલાઃ પ્રણમ્ય ચ સનાતનમ્
વાસુદેવં જગન્નાથં સર્વકામફલપ્રદમ્ ॥

ચિન્તાવિષ્ટો મહીપાલઃ કુશાન્ આસ્તીર્ય ભૂતલે
વસ્ત્રં ચ તન્મના ભૂત્વા સુષ્વાપ ધરણીતલે ॥

કથં પ્રત્યક્ષમ્ અભ્યેતિ દેવદેવો જનાર્દનઃ
મમ ચાર્તિહરો દેવસ્ તદાસાવ્ ઇતિ ચિન્તયન્ ॥

સુપ્તસ્ય તસ્ય નૃપતેર્ વાસુદેવો જગદ્ગુરુઃ
આત્માનં દર્શયામ્ આસ શઙ્ખચક્રગદાભૃતમ્ ॥

સ દદર્શ તુ સપ્રેમ દેવદેવં જગદ્ગુરુમ્
શઙ્ખચક્રધરં દેવં ગદાચક્રોગ્રપાણિનમ્ ॥

શાર્ઙ્ગબાણધરં દેવં જ્વલત્તેજોતિમણ્ડલમ્
યુગાન્તાદિત્યવર્ણાભં નીલવૈદૂર્યસંનિભમ્ ॥

સુપર્ણાંસે તમ્ આસીનં ષોડશાર્ધભુજં શુભમ્
સ ચાસ્મૈ પ્રાબ્રવીદ્ ધીરાઃ સાધુ રાજન્ મહામતે ॥

ક્રતુનાનેન દિવ્યેન તથા ભક્ત્યા ચ શ્રદ્ધયા
તુષ્ટો ઽસ્મિ તે મહીપાલ વૃથા કિમ્ અનુશોચસિ ॥

યદ્ અત્ર પ્રતિમા રાજઞ્ જગત્પૂજ્યા સનાતની
યથા સા પ્રાપ્યતે ભૂપ તદુપાયં બ્રવીમિ તે ॥

ગતાયામ્ અદ્ય શર્વર્યાં નિર્મલે ભાસ્કરોદિતે
સાગરસ્ય જલસ્યાન્તે નાનાદ્રુમવિભૂષિતે ॥

જલં તથૈવ વેલાયાં દૃશ્યતે તત્ર વૈ મહત્
લવણસ્યોદધે રાજંસ્ તરઙ્ગૈઃ સમભિપ્લુતમ્ ॥

કૂલાન્તે હિ મહાવૃક્ષઃ સ્થિતઃ સ્થલજલેષુ ચ
વેલાભિર્ હન્યમાનશ્ ચ ન ચાસૌ કમ્પતે દ્રુમઃ ॥

પરશુમ્ આદાય હસ્તેન ઊર્મેર્ અન્તસ્ તતો વ્રજ
એકાકી વિહરન્ રાજન્ સ ત્વં પશ્યસિ પાદપમ્ ॥

ઈદૃક્ ચિહ્નં સમાલોક્ય છેદય ત્વમ્ અશઙ્કિતઃ
છેદ્યમાનં તુ તં વૃક્ષં પ્રાતર્ અદ્ભુતદર્શનમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા તેનૈવ સંચિન્ત્ય તતો ભૂપાલ દર્શનાત્
કુરુ તાં પ્રતિમાં દિવ્યાં જહિ ચિન્તાં વિમોહિનીમ્ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા મહાભાગો જગામાદર્શનં હરિઃ
સ ચાપિ સ્વપ્નમ્ આલોક્ય પરં વિસ્મયમ્ આગતઃ ॥

તાં નિશાં સ સમુદ્વીક્ષ્ય સ્થિતસ્ તદ્ગતમાનસઃ
વ્યાહરન્ વૈષ્ણવાન્ મન્ત્રાન્ સૂક્તં ચૈવ તદાત્મકમ્ ॥

પ્રગતાયાં રજન્યાં તુ ઉત્થિતો નાન્યમાનસઃ
સ સ્નાત્વા સાગરે સમ્યગ્ યથાવદ્ વિધિના તતઃ ॥

દત્ત્વા દાનં ચ વિપ્રેભ્યો ગ્રામાંશ્ ચ નગરાણિ ચ
કૃત્વા પૌર્વાહ્ણિકં કર્મ જગામ સ નૃપોત્તમઃ ॥

ન ચાશ્વો ન પદાતિશ્ ચ ન ગજો ન ચ સારથિઃ
એકાકી સ મહાવેલાં પ્રવિવેશ મહીપતિઃ ॥

તં દદર્શ મહાવૃક્ષં તેજસ્વન્તં મહાદ્રુમમ્
મહાતિગમહારોહં પુણ્યં વિપુલમ્ એવ ચ ॥

મહોત્સેધં મહાકાયં પ્રસુપ્તં ચ જલાન્તિકે
સાન્દ્રમાઞ્જિષ્ઠવર્ણાભં નામજાતિવિવર્જિતમ્ ॥

નરનાથસ્ તદા વિપ્રા દ્રુમં દૃષ્ટ્વા મુદાન્વિતઃ
પરશુના શાતયામ્ આસ નિશિતેન દૃઢેન ચ ॥

દ્વૈધીકર્તુમનાસ્ તત્ર બભૂવેન્દ્રસખઃ સ ચ
નિરીક્ષ્યમાણે કાષ્ઠે તુ બભૂવાદ્ભુતદર્શનમ્ ॥

વિશ્વકર્મા ચ વિષ્ણુશ્ ચ વિપ્રરૂપધરાવ્ ઉભૌ
આજગ્મતુર્ મહાભાગૌ તદા તુલ્યાગ્રજન્મનૌ ॥

જ્વલમાનૌ સ્વતેજોભિર્ દિવ્યસ્રગનુલેપનૌ
અથ તૌ તં સમાગમ્ય નૃપમ્ ઇન્દ્રસખં તદા ॥

તાવ્ ઊચતુર્ મહારાજ કિમ્ અત્ર ત્વં કરિષ્યસિ
કિમર્થં ચ મહાબાહો શાતિતશ્ ચ વનસ્પતિઃ ॥

અસહાયો મહાદુર્ગે નિર્જને ગહને વને
મહાસિન્ધુતટે ચૈવ કથં વૈ શાતિતો દ્રુમઃ ॥

તયોઃ શ્રુત્વા વચો વિપ્રાઃ સ તુ રાજા મુદાન્વિતઃ
બભાષે વચનં તાભ્યાં મૃદુલં મધુરં તથા ॥

દૃષ્ટ્વા તૌ બ્રાહ્મણૌ તત્ર ચન્દ્રસૂર્યાવ્ ઇવાગતૌ
નમસ્કૃત્ય જગન્નાથાવ્ અવાઙ્મુખમ્ અવસ્થિતઃ ॥

દેવદેવમ્ અનાદ્યન્તમ્ અનન્તં જગતાં પતિમ્
આરાધયિતું પ્રતિમાં કરોમીતિ મતિર્ મમ ॥

અહં સ દેવદેવેન પરમેણ મહાત્મના
સ્વપ્નાન્તે ચ સમુદ્દિષ્ટો ભવદ્ભ્યાં શ્રાવિતં મયા ॥

રાજ્ઞસ્ તુ વચનં શ્રુત્વા દેવેન્દ્રપ્રતિમસ્ય ચ
પ્રહસ્ય તસ્મૈ વિશ્વેશસ્ તુષ્ટો વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥

સાધુ સાધુ મહીપાલ યદ્ એતન્ મતમ્ ઉત્તમમ્
સંસારસાગરે ઘોરે કદલીદલસંનિભે ॥

નિઃસારે દુઃખબહુલે કામક્રોધસમાકુલે
ઇન્દ્રિયાવર્તકલિલે દુસ્તરે રોમહર્ષણે ॥

નાનાવ્યાધિશતાવર્તે જલબુદ્બુદસંનિભે
યતસ્ તે મતિર્ ઉત્પન્ના વિષ્ણોર્ આરાધનાય વૈ ॥

ધન્યસ્ ત્વં નૃપશાર્દૂલ ગુણૈઃ સર્વૈર્ અલંકૃતઃ
સપ્રજા પૃથિવી ધન્યા સશૈલવનકાનના ॥

સપુરગ્રામનગરા ચતુર્વર્ણૈર્ અલંકૃતા
યત્ર ત્વં નૃપશાર્દૂલ પ્રજાઃ પાલયિતા પ્રભુઃ ॥

એહ્ય્ એહિ સુમહાભાગ દ્રુમે ઽસ્મિન્ સુખશીતલે
આવાભ્યાં સહ તિષ્ઠ ત્વં કથાભિર્ ધર્મસંશ્રિતઃ ॥

અયં મમ સહાયસ્ તુ આગતઃ શિલ્પિનાં વરઃ
વિશ્વકર્મસમઃ સાક્ષાન્ નિપુણઃ સર્વકર્મસુ
મયોદ્દિષ્ટાં તુ પ્રતિમાં કરોત્ય્ એષ તટં ત્યજ ॥

શ્રુત્વૈવં વચનં તસ્ય તદા રાજા દ્વિજન્મનઃ
સાગરસ્ય તટં ત્યક્ત્વા ગત્વા તસ્ય સમીપતઃ ॥

તસ્થૌ સ નૃપતિશ્રેષ્ઠો વૃક્ષચ્છાયે સુશીતલે
તતસ્ તસ્મૈ સ વિશ્વાત્મા દદાવ્ આજ્ઞાં દ્વિજાકૃતિઃ ॥

શિલ્પિમુખ્યાય વિપ્રેન્દ્રાઃ કુરુષ્વ પ્રતિમા ઇતિ
કૃષ્ણરૂપં પરં શાન્તં પદ્મપત્ત્રાયતેક્ષણમ્ ॥

શ્રીવત્સકૌસ્તુભધરં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્
ગૌરાઙ્ગં ક્ષીરવર્ણાભં દ્વિતીયં સ્વસ્તિકાઙ્કિતમ્ ॥

લાઙ્ગલાસ્ત્રધરં દેવમ્ અનન્તાખ્યં મહાબલમ્
દેવદાનવગન્ધર્વ યક્ષવિદ્યાધરોરગૈઃ ॥

ન વિજ્ઞાતો હિ તસ્યાન્તસ્ તેનાનન્ત ઇતિ સ્મૃતઃ
ભગિનીં વાસુદેવસ્ય રુક્મવર્ણાં સુશોભનામ્ ॥

તૃતીયાં વૈ સુભદ્રાં ચ સર્વલક્ષણલક્ષિતામ્ ॥

શ્રુત્વૈતદ્ વચનં તસ્ય વિશ્વકર્મા સુકર્મકૃત્
તત્ક્ષણાત્ કારયામ્ આસ પ્રતિમાઃ શુભલક્ષણાઃ ॥

પ્રથમં શુક્લવર્ણાભં શારદેન્દુસમપ્રભમ્
આરક્તાક્ષં મહાકાયં સ્ફટાવિકટમસ્તકમ્ ॥

નીલામ્બરધરં ચોગ્રં બલં બલમદોદ્ધતમ્
કુણ્ડલૈકધરં દિવ્યં ગદામુશલધારિણમ્ ॥

દ્વિતીયં પુણ્ડરીકાક્ષં નીલજીમૂતસંનિભમ્
અતસીપુષ્પસંકાશં પદ્મપત્ત્રાયતેક્ષણમ્ ॥

પીતવાસસમ્ અત્યુગ્રં શુભં શ્રીવત્સલક્ષણમ્
ચક્રપૂર્ણકરં દિવ્યં સર્વપાપહરં હરિમ્ ॥

તૃતીયાં સ્વર્ણવર્ણાભાં પદ્મપત્ત્રાયતેક્ષણામ્
વિચિત્રવસ્ત્રસંછન્નાં હારકેયૂરભૂષિતામ્ ॥

વિચિત્રાભરણોપેતાં રત્નહારાવલમ્બિતામ્
પીનોન્નતકુચાં રમ્યાં વિશ્વકર્મા વિનિર્મમે ॥

સ તુ રાજાદ્ભુતં દૃષ્ટ્વા ક્ષણેનૈકેન નિર્મિતાઃ
દિવ્યવસ્ત્રયુગચ્છન્ના નાનારત્નૈર્ અલંકૃતાઃ ॥

સર્વલક્ષણસંપન્નાઃ પ્રતિમાઃ સુમનોહરાઃ
વિસ્મયં પરમં ગત્વા ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥

કિં દેવૌ સમનુપ્રાપ્તૌ દ્વિજરૂપધરાવ્ ઉભૌ
ઉભૌ ચાદ્ભુતકર્માણૌ દેવવૃત્તાવ્ અમાનુષૌ ॥

દેવૌ વા માનુષૌ વાપિ યક્ષવિદ્યાધરૌ યુવામ્
કિં નુ બ્રહ્મહૃષીકેશૌ કિં વસૂ કિમ્ ઉતાશ્વિનૌ ॥

ન વેદ્મિ સત્યસદ્ભાવૌ માયારૂપેણ સંસ્થિતૌ
યુવાં ગતો ઽસ્મિ શરણમ્ આત્મા તુ મે પ્રકાશ્યતામ્ ॥