બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 49

વાસુદેવ નમસ્ તે ઽસ્તુ નમસ્ તે મોક્ષકારણ
ત્રાહિ માં સર્વલોકેશ જન્મસંસારસાગરાત્ ॥

નિર્મલામ્બરસંકાશ નમસ્ તે પુરુષોત્તમ
સંકર્ષણ નમસ્ તે ઽસ્તુ ત્રાહિ માં ધરણીધર ॥

નમસ્ તે હેમગર્ભાભ નમસ્ તે મકરધ્વજ
રતિકાન્ત નમસ્ તે ઽસ્તુ ત્રાહિ માં સંવરાન્તક ॥

નમસ્ તે ઽઞ્જનસંકાશ નમસ્ તે ભક્તવત્સલ
અનિરુદ્ધ નમસ્ તે ઽસ્તુ ત્રાહિ માં વરદો ભવ ॥

નમસ્ તે વિબુધાવાસ નમસ્ તે વિબુધપ્રિય
નારાયણ નમસ્ તે ઽસ્તુ ત્રાહિ માં શરણાગતમ્ ॥

નમસ્ તે બલિનાં શ્રેષ્ઠ નમસ્ તે લાઙ્ગલાયુધ
ચતુર્મુખ જગદ્ધામ ત્રાહિ માં પ્રપિતામહ ॥

નમસ્ તે નીલમેઘાભ નમસ્ તે ત્રિદશાર્ચિત
ત્રાહિ વિષ્ણો જગન્નાથ મગ્નં માં ભવસાગરે ॥

પ્રલયાનલસંકાશ નમસ્ તે દિતિજાન્તક
નરસિંહ મહાવીર્ય ત્રાહિ માં દીપ્તલોચન ॥

યથા રસાતલાદ્ ઉર્વી ત્વયા દંષ્ટ્રોદ્ધૃતા પુરા
તથા મહાવરાહસ્ ત્વં ત્રાહિ માં દુઃખસાગરાત્ ॥

તવૈતા મૂર્તયઃ કૃષ્ણ વરદાઃ સંસ્તુતા મયા
તવેમે બલદેવાદ્યાઃ પૃથગ્રૂપેણ સંસ્થિતાઃ ॥

અઙ્ગાનિ તવ દેવેશ ગરુત્માદ્યાસ્ તથા પ્રભો
દિક્પાલાઃ સાયુધાશ્ ચૈવ કેશવાદ્યાસ્ તથાચ્યુત ॥

યે ચાન્યે તવ દેવેશ ભેદાઃ પ્રોક્તા મનીષિભિઃ
તે ઽપિ સર્વે જગન્નાથ પ્રસન્નાયતલોચન ॥

મયાર્ચિતાઃ સ્તુતાઃ સર્વે તથા યૂયં નમસ્કૃતાઃ
પ્રયચ્છત વરં મહ્યં ધર્મકામાર્થમોક્ષદમ્ ॥

ભેદાસ્ તે કીર્તિતા યે તુ હરે સંકર્ષણાદયઃ
તવ પૂજાર્થસંભૂતાસ્ તતસ્ ત્વયિ સમાશ્રિતાઃ ॥

ન ભેદસ્ તવ દેવેશ વિદ્યતે પરમાર્થતઃ
વિવિધં તવ યદ્ રૂપમ્ ઉક્તં તદ્ ઉપચારતઃ ॥

અદ્વૈતં ત્વાં કથં દ્વૈતં વક્તું શક્નોતિ માનવઃ
એકસ્ ત્વં હિ હરે વ્યાપી ચિત્સ્વભાવો નિરઞ્જનઃ ॥

પરમં તવ યદ્ રૂપં ભાવાભાવવિવર્જિતમ્
નિર્લેપં નિર્ગુણં શ્રેષ્ઠં કૂટસ્થમ્ અચલં ધ્રુવમ્ ॥

સર્વોપાધિવિનિર્મુક્તં સત્તામાત્રવ્યવસ્થિતમ્
તદ્ દેવાશ્ ચ ન જાનન્તિ કથં જાનામ્ય્ અહં પ્રભો ॥

અપરં તવ યદ્ રૂપં પીતવસ્ત્રં ચતુર્ભુજમ્
શઙ્ખચક્રગદાપાણિ મુકુટાઙ્ગદધારિણમ્ ॥

શ્રીવત્સોરસ્કસંયુક્તં વનમાલાવિભૂષિતમ્
તદ્ અર્ચયન્તિ વિબુધા યે ચાન્યે તવ સંશ્રયાઃ ॥

દેવદેવ સુરશ્રેષ્ઠ ભક્તાનામ્ અભયપ્રદ
ત્રાહિ માં પદ્મપત્ત્રાક્ષ મગ્નં વિષયસાગરે ॥

નાન્યં પશ્યામિ લોકેશ યસ્યાહં શરણં વ્રજે
ત્વામ્ ઋતે કમલાકાન્ત પ્રસીદ મધુસૂદન ॥

જરાવ્યાધિશતૈર્ યુક્તો નાનાદુઃખૈર્ નિપીડિતઃ
હર્ષશોકાન્વિતો મૂઢઃ કર્મપાશૈઃ સુયન્ત્રિતઃ ॥

પતિતો ઽહં મહારૌદ્રે ઘોરે સંસારસાગરે
વિષમોદકદુષ્પારે રાગદ્વેષઝષાકુલે ॥

ઇન્દ્રિયાવર્તગમ્ભીરે તૃષ્ણાશોકોર્મિસંકુલે
નિરાશ્રયે નિરાલમ્બે નિઃસારે ઽત્યન્તચઞ્ચલે ॥

માયયા મોહિતસ્ તત્ર ભ્રમામિ સુચિરં પ્રભો
નાનાજાતિસહસ્રેષુ જાયમાનઃ પુનઃ પુનઃ ॥

મયા જન્માન્ય્ અનેકાનિ સહસ્રાણ્ય્ અયુતાનિ ચ
વિવિધાન્ય્ અનુભૂતાનિ સંસારે ઽસ્મિઞ્ જનાર્દન ॥

વેદાઃ સાઙ્ગા મયાધીતાઃ શાસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ
ઇતિહાસપુરાણાનિ તથા શિલ્પાન્ય્ અનેકશઃ ॥

અસંતોષાશ્ ચ સંતોષાઃ સંચયાપચયા વ્યયાઃ
મયા પ્રાપ્તા જગન્નાથ ક્ષયવૃદ્ધ્યક્ષયેતરાઃ ॥

ભાર્યારિમિત્રબન્ધૂનાં વિયોગાઃ સંગમાસ્ તથા
પિતરો વિવિધા દૃષ્ટા માતરશ્ ચ તથા મયા ॥

દુઃખાનિ ચાનુભૂતાનિ યાનિ સૌખ્યાન્ય્ અનેકશઃ
પ્રાપ્તાશ્ ચ બાન્ધવાઃ પુત્રા ભ્રાતરો જ્ઞાતયસ્ તથા ॥

મયોષિતં તથા સ્ત્રીણાં કોષ્ઠે વિણ્મૂત્રપિચ્છલે
ગર્ભવાસે મહાદુઃખમ્ અનુભૂતં તથા પ્રભો ॥

દુઃખાનિ યાન્ય્ અનેકાનિ બાલ્યયૌવનગોચરે
વાર્ધકે ચ હૃષીકેશ તાનિ પ્રાપ્તાનિ વૈ મયા ॥

મરણે યાનિ દુઃખાનિ યમમાર્ગે યમાલયે
મયા તાન્ય્ અનુભૂતાનિ નરકે યાતનાસ્ તથા ॥

કૃમિકીટદ્રુમાણાં ચ હસ્ત્યશ્વમૃગપક્ષિણામ્
મહિષોષ્ટ્રગવાં ચૈવ તથાન્યેષાં વનૌકસામ્ ॥

દ્વિજાતીનાં ચ સર્વેષાં શૂદ્રાણાં ચૈવ યોનિષુ
ધનિનાં ક્ષત્રિયાણાં ચ દરિદ્રાણાં તપસ્વિનામ્ ॥

નૃપાણાં નૃપભૃત્યાનાં તથાન્યેષાં ચ દેહિનામ્
ગૃહેષુ તેષામ્ ઉત્પન્નો દેવ ચાહં પુનઃ પુનઃ ॥

ગતો ઽસ્મિ દાસતાં નાથ ભૃત્યાનાં બહુશો નૃણામ્
દરિદ્રત્વં ચેશ્વરત્વં સ્વામિત્વં ચ તથા ગતઃ ॥

હતો મયા હતાશ્ ચાન્યે ઘાતિતો ઘાતિતાસ્ તથા
દત્તં મમાન્યૈર્ અન્યેભ્યો મયા દત્તમ્ અનેકશઃ ॥

પિતૃમાતૃસુહૃદ્ભ્રાતૃ કલત્રાણાં કૃતેન ચ
ધનિનાં શ્રોત્રિયાણાં ચ દરિદ્રાણાં તપસ્વિનામ્ ॥

ઉક્તં દૈન્યં ચ વિવિધં ત્યક્ત્વા લજ્જાં જનાર્દન
દેવતિર્યઙ્મનુષ્યેષુ સ્થાવરેષુ ચરેષુ ચ ॥

ન વિદ્યતે તથા સ્થાનં યત્રાહં ન ગતઃ પ્રભો
કદા મે નરકે વાસઃ કદા સ્વર્ગે જગત્પતે ॥

કદા મનુષ્યલોકેષુ કદા તિર્યગ્ગતેષુ ચ
જલયન્ત્રે યથા ચક્રે ઘટી રજ્જુનિબન્ધના ॥

યાતિ ચોર્ધ્વમ્ અધશ્ ચૈવ કદા મધ્યે ચ તિષ્ઠતિ
તથા ચાહં સુરશ્રેષ્ઠ કર્મરજ્જુસમાવૃતઃ ॥

અધશ્ ચોર્ધ્વં તથા મધ્યે ભ્રમન્ ગચ્છામિ યોગતઃ
એવં સંસારચક્રે ઽસ્મિન્ ભૈરવે રોમહર્ષણે ॥

ભ્રમામિ સુચિરં કાલં નાન્તં પશ્યામિ કર્હિચિત્
ન જાને કિં કરોમ્ય્ અદ્ય હરે વ્યાકુલિતેન્દ્રિયઃ ॥

શોકતૃષ્ણાભિભૂતો ઽહં કાંદિશીકો વિચેતનઃ
ઇદાનીં ત્વામ્ અહં દેવ વિહ્વલઃ શરણં ગતઃ ॥

ત્રાહિ માં દુઃખિતં કૃષ્ણ મગ્નં સંસારસાગરે
કૃપાં કુરુ જગન્નાથ ભક્તં માં યદિ મન્યસે ॥

ત્વદૃતે નાસ્તિ મે બન્ધુર્ યો ઽસૌ ચિન્તાં કરિષ્યતિ
દેવ ત્વાં નાથમ્ આસાદ્ય ન ભયં મે ઽસ્તિ કુત્રચિત્ ॥

જીવિતે મરણે ચૈવ યોગક્ષેમે ઽથવા પ્રભો
યે તુ ત્વાં વિધિવદ્ દેવ નાર્ચયન્તિ નરાધમાઃ ॥

સુગતિસ્ તુ કથં તેષાં ભવેત્ સંસારબન્ધનાત્
કિં તેષાં કુલશીલેન વિદ્યયા જીવિતેન ચ ॥

યેષાં ન જાયતે ભક્તિર્ જગદ્ધાતરિ કેશવે
પ્રકૃતિં ત્વ્ આસુરીં પ્રાપ્ય યે ત્વાં નિન્દન્તિ મોહિતાઃ ॥

પતન્તિ નરકે ઘોરે જાયમાનાઃ પુનઃ પુનઃ
ન તેષાં નિષ્કૃતિસ્ તસ્માદ્ વિદ્યતે નરકાર્ણવાત્ ॥

યે દૂષયન્તિ દુર્વૃત્તાસ્ ત્વાં દેવ પુરુષાધમાઃ
યત્ર યત્ર ભવેજ્ જન્મ મમ કર્મનિબન્ધનાત્ ॥

તત્ર તત્ર હરે ભક્તિસ્ ત્વયિ ચાસ્તુ દૃઢા સદા
આરાધ્ય ત્વાં સુરા દૈત્યા નરાશ્ ચાન્યે ઽપિ સંયતાઃ ॥

અવાપુઃ પરમાં સિદ્ધિં કસ્ ત્વાં દેવ ન પૂજયેત્
ન શક્નુવન્તિ બ્રહ્માદ્યાઃ સ્તોતું ત્વાં ત્રિદશા હરે ॥

કથં માનુષબુદ્ધ્યાહં સ્તૌમિ ત્વાં પ્રકૃતેઃ પરમ્
તથા ચાજ્ઞાનભાવેન સંસ્તુતો ઽસિ મયા પ્રભો ॥

તત્ ક્ષમસ્વાપરાધં મે યદિ તે ઽસ્તિ દયા મયિ
કૃતાપરાધે ઽપિ હરે ક્ષમાં કુર્વન્તિ સાધવઃ ॥

તસ્માત્ પ્રસીદ દેવેશ ભક્તસ્નેહં સમાશ્રિતઃ
સ્તુતો ઽસિ યન્ મયા દેવ ભક્તિભાવેન ચેતસા
સાઙ્ગં ભવતુ તત્ સર્વં વાસુદેવ નમો ઽસ્તુ તે ॥

ઇત્થં સ્તુતસ્ તદા તેન પ્રસન્નો ગરુડધ્વજઃ
દદૌ તસ્મૈ મુનિશ્રેષ્ઠાઃ સકલં મનસેપ્સિતમ્ ॥

યઃ સંપૂજ્ય જગન્નાથં પ્રત્યહં સ્તૌતિ માનવઃ
સ્તોત્રેણાનેન મતિમાન્ સ મોક્ષં લભતે ધ્રુવમ્ ॥

ત્રિસંધ્યં યો જપેદ્ વિદ્વાન્ ઇદં સ્તોત્રવરં શુચિઃ
ધર્મં ચાર્થં ચ કામં ચ મોક્ષં ચ લભતે નરઃ ॥

યઃ પઠેચ્ છૃણુયાદ્ વાપિ શ્રાવયેદ્ વા સમાહિતઃ
સ લોકં શાશ્વતં વિષ્ણોર્ યાતિ નિર્ધૂતકલ્મષઃ ॥

ધન્યં પાપહરં ચેદં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં શિવમ્
ગુહ્યં સુદુર્લભં પુણ્યં ન દેયં યસ્ય કસ્યચિત્ ॥

ન નાસ્તિકાય મૂર્ખાય ન કૃતઘ્નાય માનિને
ન દુષ્ટમતયે દદ્યાન્ નાભક્તાય કદાચન ॥

દાતવ્યં ભક્તિયુક્તાય ગુણશીલાન્વિતાય ચ
વિષ્ણુભક્તાય શાન્તાય શ્રદ્ધાનુષ્ઠાનશાલિને ॥

ઇદં સમસ્તાઘવિનાશહેતુઃ કારુણ્યસંજ્ઞં સુખમોક્ષદં ચ
અશેષવાઞ્છાફલદં વરિષ્ઠં સ્તોત્રં મયોક્તં પુરુષોત્તમસ્ય

યે તં સુસૂક્ષ્મં વિમલા મુરારિં ધ્યાયન્તિ નિત્યં પુરુષં પુરાણમ્
તે મુક્તિભાજઃ પ્રવિશન્તિ વિષ્ણું મન્ત્રૈર્ યથાજ્યં હુતમ્ અધ્વરાગ્નૌ

એકઃ સ દેવો ભવદુઃખહન્તા પરઃ પરેષાં ન તતો ઽસ્તિ ચાન્યત્
દ્રષ્ટા સ પાતા સ તુ નાશકર્તા વિષ્ણુઃ સમસ્તાખિલસારભૂતઃ

કિં વિદ્યયા કિં સ્વગુણૈશ્ ચ તેષાં યજ્ઞૈશ્ ચ દાનૈશ્ ચ તપોભિર્ ઉગ્રૈઃ
યેષાં ન ભક્તિર્ ભવતીહ કૃષ્ણે જગદ્ગુરૌ મોક્ષસુખપ્રદે ચ

લોકે સ ધન્યઃ સ શુચિઃ સ વિદ્વાન્ મખૈસ્ તપોભિઃ સ ગુણૈર્ વરિષ્ઠઃ
જ્ઞાતા સ દાતા સ તુ સત્યવક્તા યસ્યાસ્તિ ભક્તિઃ પુરુષોત્તમાખ્યે