બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 44

તસ્યાં સ નૃપતિઃ પૂર્વં કુર્વન્ રાજ્યમ્ અનુત્તમમ્
પાલયામ્ આસ મતિમાન્ પ્રજાઃ પુત્રાન્ ઇવૌરસાન્ ॥

સત્યવાદી મહાપ્રાજ્ઞઃ શૂરઃ સર્વગુણાકરઃ
મતિમાન્ ધર્મસંપન્નઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ ॥

સત્યવાઞ્ શીલવાન્ દાન્તઃ શ્રીમાન્ પરપુરંજયઃ
આદિત્ય ઇવ તેજોભી રૂપૈર્ આશ્વિનયોર્ ઇવ ॥

વર્ધમાનસુરાશ્ચર્યઃ શક્રતુલ્યપરાક્રમઃ
શારદેન્દુર્ ઇવાભાતિ લક્ષણૈઃ સમલંકૃતઃ ॥

આહર્તા સર્વયજ્ઞાનાં હયમેધાદિકૃત્ તથા
દાનૈર્ યજ્ઞૈસ્ તપોભિશ્ ચ તત્તુલ્યો નાસ્તિ ભૂપતિઃ ॥

સુવર્ણમણિમુક્તાનાં ગજાશ્વાનાં ચ ભૂપતિઃ
પ્રદદૌ વિપ્રમુખ્યેભ્યો યાગે યાગે મહાધનમ્ ॥

હસ્ત્યશ્વરથમુખ્યાનાં કમ્બલાજિનવાસસામ્
રત્નાનાં ધનધાન્યાનામ્ અન્તસ્ તસ્ય ન વિદ્યતે ॥

એવં સર્વધનૈર્ યુક્તો ગુણૈઃ સર્વૈર્ અલંકૃતઃ
સર્વકામસમૃદ્ધાત્મા કુર્વન્ રાજ્યમ્ અકણ્ટકમ્ ॥

તસ્યેયં મતિર્ ઉત્પન્ના સર્વયોગેશ્વરં હરિમ્
કથમ્ આરાધયિષ્યામિ ભુક્તિમુક્તિપ્રદં પ્રભુમ્ ॥

વિચાર્ય સર્વશાસ્ત્રાણિ તન્ત્રાણ્ય્ આગમવિસ્તરમ્
ઇતિહાસપુરાણાનિ વેદાઙ્ગાનિ ચ સર્વશઃ ॥

ધર્મશાસ્ત્રાણિ સર્વાણિ નિયમાન્ ઋષિભાષિતાન્
વેદાઙ્ગાનિ ચ શાસ્ત્રાણિ વિદ્યાસ્થાનાનિ યાનિ ચ ॥

ગુરું સંસેવ્ય યત્નેન બ્રાહ્મણાન્ વેદપારગાન્
આધાય પરમાં કાષ્ઠાં કૃતકૃત્યો ઽભવત્ તદા ॥

સંપ્રાપ્ય પરમં તત્ત્વં વાસુદેવાખ્યમ્ અવ્યયમ્
ભ્રાન્તિજ્ઞાનાદ્ અતીતસ્ તુ મુમુક્ષુઃ સંયતેન્દ્રિયઃ ॥

કથમ્ આરાધયિષ્યામિ દેવદેવં સનાતનમ્
પીતવસ્ત્રં ચતુર્બાહું શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ ॥

વનમાલાવૃતોરસ્કં પદ્મપત્ત્રાયતેક્ષણમ્
શ્રીવત્સોરઃસમાયુક્તં મુકુટાઙ્ગદશોભિતમ્ ॥

સ્વપુરાત્ સ તુ નિષ્ક્રાન્ત ઉજ્જયિન્યાઃ પ્રજાપતિઃ
બલેન મહતા યુક્તઃ સભૃત્યઃ સપુરોહિતઃ ॥

અનુજગ્મુસ્ તુ તં સર્વે રથિનઃ શસ્ત્રપાણયઃ
રથૈર્ વિમાનસંકાશૈઃ પતાકાધ્વજસેવિતૈઃ ॥

સાદિનશ્ ચ તથા સર્વે પ્રાસતોમરપાણયઃ
અશ્વૈઃ પવનસંકાશૈર્ અનુજગ્મુસ્ તુ તં નૃપમ્ ॥

હિમવત્સંભવૈર્ મત્તૈર્ વારણૈઃ પર્વતોપમૈઃ
ઈષાદન્તૈઃ સદા મત્તૈઃ પ્રચણ્ડૈઃ ષષ્ટિહાયનૈઃ ॥

હેમકક્ષૈઃ સપતાકૈર્ ઘણ્ટારવવિભૂષિતૈઃ
અનુજગ્મુશ્ ચ તં સર્વે ગજયુદ્ધવિશારદાઃ ॥

અસંખ્યેયાશ્ ચ પાદાતા ધનુષ્પ્રાસાસિપાણયઃ
દિવ્યમાલ્યામ્બરધરા દિવ્યગન્ધાનુલેપનાઃ ॥

અનુજગ્મુશ્ ચ તં સર્વે યુવાનો મૃષ્ટકુણ્ડલાઃ
સર્વાસ્ત્રકુશલાઃ શૂરાઃ સદા સંગ્રામલાલસાઃ ॥

અન્તઃપુરનિવાસિન્યઃ સ્ત્રિયઃ સર્વાઃ સ્વલંકૃતાઃ
બિમ્બૌષ્ઠચારુદશનાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ ॥

દિવ્યવસ્ત્રધરાઃ સર્વા દિવ્યમાલ્યવિભૂષિતાઃ
દિવ્યગન્ધાનુલિપ્તાઙ્ગાઃ શરચ્ચન્દ્રનિભાનનાઃ ॥

સુમધ્યમાશ્ ચારુવેષાશ્ ચારુકર્ણાલકાઞ્ચિતાઃ
તામ્બૂલરઞ્જિતમુખા રક્ષિભિશ્ ચ સુરક્ષિતાઃ ॥

યાનૈર્ ઉચ્ચાવચૈઃ શુભ્રૈર્ મણિકાઞ્ચનભૂષિતૈઃ
ઉપગીયમાનાસ્ તાઃ સર્વા ગાયનૈઃ સ્તુતિપાઠકૈઃ ॥

વેષ્ટિતાઃ શસ્ત્રહસ્તૈશ્ ચ પદ્મપત્ત્રાયતેક્ષણાઃ
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યા અનુજગ્મુશ્ ચ તં નૃપમ્ ॥

વણિગ્ગ્રામગણાઃ સર્વે નાનાપુરનિવાસિનઃ
ધનૈ રત્નૈઃ સુવર્ણૈશ્ ચ સદારાઃ સપરિચ્છદાઃ ॥

અસ્ત્રવિક્રયકાશ્ ચૈવ તામ્બૂલપણ્યજીવિનઃ
તૃણવિક્રયકાશ્ ચૈવ કાષ્ઠવિક્રયકારકાઃ ॥

રઙ્ગોપજીવિનઃ સર્વે માંસવિક્રયિણસ્ તથા
તૈલવિક્રયકાશ્ ચૈવ વસ્ત્રવિક્રયકાસ્ તથા ॥

ફલવિક્રયિણશ્ ચૈવ પત્ત્રવિક્રયિણસ્ તથા
તથા જવસહારાશ્ ચ રજકાશ્ ચ સહસ્રશઃ ॥

ગોપાલા નાપિતાશ્ ચૈવ તથાન્યે વસ્ત્રસૂચકાઃ
મેષપાલાશ્ ચાજપાલા મૃગપાલાશ્ ચ હંસકાઃ ॥

ધાન્યવિક્રયિણશ્ ચૈવ સક્તુવિક્રયિણશ્ ચ યે
ગુડવિક્રયિકાશ્ ચૈવ તથા લવણજીવિનઃ ॥

ગાયના નર્તકાશ્ ચૈવ તથા મઙ્ગલપાઠકાઃ
શૈલૂષાઃ કથકાશ્ ચૈવ પુરાણાર્થવિશારદાઃ ॥

કવયઃ કાવ્યકર્તારો નાનાકાવ્યવિશારદાઃ
વિષઘ્ના ગારુડાશ્ ચૈવ નાનારત્નપરીક્ષકાઃ ॥

વ્યોકારાસ્ તામ્રકારાશ્ ચ કાંસ્યકારાશ્ ચ રૂઠકાઃ
કૌષકારાશ્ ચિત્રકારાઃ કુન્દકારાશ્ ચ પાવકાઃ ॥

દણ્ડકારાશ્ ચાસિકારાઃ સુરાધૂતોપજીવિનઃ
મલ્લા દૂતાશ્ ચ કાયસ્થા યે ચાન્યે કર્મકારિણઃ ॥

તન્તુવાયા રૂપકારા વાર્તિકાસ્ તૈલપાઠકાઃ
લાવજીવાસ્ તૈત્તિરિકા મૃગપક્ષ્યુપજીવિનઃ ॥

ગજવૈદ્યાશ્ ચ વૈદ્યાશ્ ચ નરવૈદ્યાશ્ ચ યે નરાઃ
વૃક્ષવૈદ્યાશ્ ચ ગોવૈદ્યા યે ચાન્યે છેદદાહકાઃ ॥

એતે નાગરકાઃ સર્વે યે ચાન્યે નાનુકીર્તિતાઃ
અનુજગ્મુસ્ તુ રાજાનં સમસ્તપુરવાસિનઃ ॥

યથા વ્રજન્તં પિતરં ગ્રામાન્તરં સમુત્સુકાઃ
અનુયાન્તિ યથા પુત્રાસ્ તથા તં તે ઽપિ નાગરાઃ ॥

એવં સ નૃપતિઃ શ્રીમાન્ વૃતઃ સર્વૈર્ મહાજનૈઃ
હસ્ત્યશ્વરથપાદાતૈર્ જગામ ચ શનૈઃ શનૈઃ ॥

એવં ગત્વા સ નૃપતિર્ દક્ષિણસ્યોદધેસ્ તટમ્
સર્વૈસ્ તૈર્ દીર્ઘકાલેન બલૈર્ અનુગતઃ પ્રભુઃ ॥

દદર્શ સાગરં રમ્યં નૃત્યન્તમ્ ઇવ ચ સ્થિતમ્
અનેકશતસાહસ્રૈર્ ઊર્મિભિશ્ ચ સમાકુલમ્ ॥

નાનારત્નાલયં પૂર્ણં નાનાપ્રાણિસમાકુલમ્
વીચીતરઙ્ગબહુલં મહાશ્ચર્યસમન્વિતમ્ ॥

તીર્થરાજં મહાશબ્દમ્ અપારં સુભયંકરમ્
મેઘવૃન્દપ્રતીકાશમ્ અગાધં મકરાલયમ્ ॥

મત્સ્યૈઃ કૂર્મૈશ્ ચ શઙ્ખૈશ્ ચ શુક્તિકાનક્રશઙ્કુભિઃ
શિંશુમારૈઃ કર્કટૈશ્ ચ વૃતં સર્પૈર્ મહાવિષૈઃ ॥

લવણોદં હરેઃ સ્થાનં શયનસ્ય નદીપતિમ્
સર્વપાપહરં પુણ્યં સર્વવાઞ્છાફલપ્રદમ્ ॥

અનેકાવર્તગમ્ભીરં દાનવાનાં સમાશ્રયમ્
અમૃતસ્યારણિં દિવ્યં દેવયોનિમ્ અપાં પતિમ્ ॥

વિશિષ્ટં સર્વભૂતાનાં પ્રાણિનાં જીવધારણમ્
સુપવિત્રં પવિત્રાણાં મઙ્ગલાનાં ચ મઙ્ગલમ્ ॥

તીર્થાનામ્ ઉત્તમં તીર્થમ્ અવ્યયં યાદસાં પતિમ્
ચન્દ્રવૃદ્ધિક્ષયસ્યેવ યસ્ય માનં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

અભેદ્યં સર્વભૂતાનાં દેવાનામ્ અમૃતાલયમ્
ઉત્પત્તિસ્થિતિસંહાર હેતુભૂતં સનાતનમ્ ॥

ઉપજીવ્યં ચ સર્વેષાં પુણ્યં નદનદીપતિમ્
દૃષ્ટ્વા તં નૃપતિશ્રેષ્ઠો વિસ્મયં પરમં ગતઃ ॥

નિવાસમ્ અકરોત્ તત્ર વેલામ્ અસાદ્ય સાગરીમ્
પુણ્યે મનોહરે દેશે સર્વભૂમિગુણૈર્ યુતે ॥

વૃતં શાલૈઃ કદમ્બૈશ્ ચ પુંનાગૈઃ સરલદ્રુમૈઃ
પનસૈર્ નારિકેલૈશ્ ચ બકુલૈર્ નાગકેસરૈઃ ॥

તાલૈઃ પિપ્પલૈઃ ખર્જૂરૈર્ નારઙ્ગૈર્ બીજપૂરકૈઃ
શાલૈર્ આમ્રાતકૈર્ લોધ્રૈર્ બકુલૈર્ બહુવારકૈઃ ॥

કપિત્થૈઃ કર્ણિકારૈશ્ ચ પાટલાશોકચમ્પકૈઃ
દાડિમૈશ્ ચ તમાલૈશ્ ચ પારિજાતૈસ્ તથાર્જુનૈઃ ॥

પ્રાચીનામલકૈર્ બિલ્વૈઃ પ્રિયઙ્ગુવટખાદિરૈઃ
ઇઙ્ગુદીસપ્તપર્ણૈશ્ ચ અશ્વત્થાગસ્ત્યજમ્બુકૈઃ ॥

મધુકૈઃ કર્ણિકારૈશ્ ચ બહુવારૈઃ સતિન્દુકૈઃ
પલાશબદરૈર્ નીપૈઃ સિદ્ધનિમ્બશુભાઞ્જનૈઃ ॥

વારકૈઃ કોવિદારૈશ્ ચ ભલ્લાતામલકૈસ્ તથા
ઇતિ હિન્તાલકાઙ્કોલૈઃ કરઞ્જૈઃ સવિભીતકૈઃ ॥

સસર્જમધુકાશ્મર્યૈઃ શાલ્મલીદેવદારુભિઃ
શાખોઠકૈર્ નિમ્બવટૈઃ કુમ્ભીકૌષ્ઠહરીતકૈઃ ॥

ગુગ્ગુલૈશ્ ચન્દનૈર્ વૃક્ષૈસ્ તથૈવાગુરુપાટલૈઃ
જમ્બીરકરુણૈર્ વૃક્ષૈસ્ તિન્તિડીરક્તચન્દનૈઃ ॥

એવં નાનાવિધૈર્ વૃક્ષૈસ્ તથાન્યૈર્ બહુપાદપૈઃ
કલ્પદ્રુમૈર્ નિત્યફલૈઃ સર્વર્તુકુસુમોત્કરૈઃ ॥

નાનાપક્ષિરુતૈર્ દિવ્યૈર્ મત્તકોકિલનાદિતૈઃ
મયૂરવરસંઘુષ્ટૈઃ શુકસારિકસંકુલૈઃ ॥

હારીતૈર્ ભૃઙ્ગરાજૈશ્ ચ ચાતકૈર્ બહુપુત્રકૈઃ
જીવંજીવકકાકોલૈઃ કલવિઙ્કૈઃ કપોતકૈઃ ॥

ખગૈર્ નાનાવિધૈશ્ ચાન્યૈઃ શ્રોત્રરમ્યૈર્ મનોહરૈઃ
પુષ્પિતાગ્રેષુ વૃક્ષેષુ કૂજદ્ભિશ્ ચાર્વધિષ્ઠિતૈઃ ॥

કેતકીવનખણ્ડૈશ્ ચ સદા પુષ્પધરૈઃ સિતૈઃ
મલ્લિકાકુન્દકુસુમૈર્ યૂથિકાતગરૈસ્ તથા ॥

કુટજૈર્ બાણપુષ્પૈશ્ ચ અતિમુક્તૈઃ સકુબ્જકૈઃ
માલતીકરવીરૈશ્ ચ તથા કદલકાઞ્ચનૈઃ ॥

અન્યૈર્ નાનાવિધૈઃ પુષ્પૈઃ સુગન્ધૈશ્ ચારુદર્શનૈઃ
વનોદ્યાનોપવનજૈર્ નાનાવર્ણૈઃ સુગન્ધિભિઃ ॥

વિદ્યાધરગણાકીર્ણૈઃ સિદ્ધચારણસેવિતૈઃ
ગન્ધર્વોરગરક્ષોભિર્ ભૂતાપ્સરસકિંનરૈઃ ॥

મુનિયક્ષગણાકીર્ણૈર્ નાનાસત્ત્વનિષેવિતૈઃ
મૃગૈઃ શાખામૃગૈઃ સિંહૈર્ વરાહમહિષાકુલૈઃ ॥

તથાન્યૈઃ કૃષ્ણસારાદ્યૈર્ મૃગૈઃ સર્વત્ર શોભિતૈઃ
શાર્દૂલૈર્ દીપ્તમાતઙ્ગૈસ્ તથાન્યૈર્ વનચારિભિઃ ॥

એવં નાનાવિધૈર્ વૃક્ષૈર્ ઉદ્યાનૈર્ નન્દનોપમૈઃ
લતાગુલ્મવિતાનૈશ્ ચ વિવિધૈશ્ ચ જલાશયૈઃ ॥

હંસકારણ્ડવાકીર્ણૈઃ પદ્મિનીખણ્ડમણ્ડિતૈઃ
કાદમ્બૈશ્ ચ પ્લવૈર્ હંસૈશ્ ચક્રવાકોપશોભિતૈઃ ॥

કમલૈઃ શતપત્ત્રૈશ્ ચ કહ્લારૈઃ કુમુદોત્પલૈઃ
ખગૈર્ જલચરૈશ્ ચાન્યૈઃ પુષ્પૈર્ જલસમુદ્ભવૈઃ ॥

પર્વતૈર્ દીપ્તશિખરૈશ્ ચારુકન્દરમણ્ડિતૈઃ
નાનાવૃક્ષસમાકીર્ણૈર્ નાનાધાતુવિભૂષિતૈઃ ॥

સર્વાશ્ચર્યમયૈઃ શૃઙ્ગૈઃ સર્વભૂતાલયૈઃ શુભૈઃ
સર્વૌષધિસમાયુક્તૈર્ વિપુલૈશ્ ચિત્રસાનુભિઃ ॥

એવં સર્વૈઃ સમુદિતૈઃ શોભિતં સુમનોહરૈઃ
દદર્શ સ મહીપાલઃ સ્થાનં ત્રૈલોક્યપૂજિતમ્ ॥

દશયોજનવિસ્તીર્ણં પઞ્ચયોજનમ્ આયતમ્
નાનાશ્ચર્યસમાયુક્તં ક્ષેત્રં પરમદુર્લભમ્ ॥