બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 35

તતસ્ તામ્ અબ્રુવન્ દેવાસ્ તદા ગત્વા તુ સુન્દરીમ્
દેવિ શીઘ્રેણ કાલેન ધૂર્જટિર્ નીલલોહિતઃ ॥

સ ભર્તા તવ દેવેશો ભવિતા મા તપઃ કૃથાઃ
તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય દેવા વિપ્રા ગિરેઃ સુતામ્ ॥

જગ્મુશ્ ચાદર્શનં તસ્યાઃ સા ચાપિ વિરરામ હ
સા દેવી સૂક્તમ્ ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્ત્વા સ્વસ્યાશ્રમે શુભે ॥

દ્વારિ જાતમ્ અશોકં ચ સમુપાશ્રિત્ય ચાસ્થિતા
અથાગાચ્ ચન્દ્રતિલકસ્ ત્રિદશાર્તિહરો હરઃ ॥

વિકૃતં રૂપમ્ આસ્થાય હ્રસ્વો બાહુક એવ ચ
વિભગ્નનાસિકો ભૂત્વા કુબ્જઃ કેશાન્તપિઙ્ગલઃ ॥

ઉવાચ વિકૃતાસ્યશ્ ચ દેવિ ત્વાં વરયામ્ય્ અહમ્
અથોમા યોગસંસિદ્ધા જ્ઞાત્વા શંકરમ્ આગતમ્ ॥

અન્તર્ભાવવિશુદ્ધાત્મા કૃપાનુષ્ઠાનલિપ્સયા
તમ્ ઉવાચાર્ઘપાદ્યાભ્યાં મધુપર્કેણ ચૈવ હ ॥

સંપૂજ્ય સુમનોભિસ્ તં બ્રાહ્મણં બ્રાહ્મણપ્રિયા ॥

ભગવન્ ન સ્વતન્ત્રાહં પિતા મે ત્વ્ અગ્રણીર્ ગૃહે
સ પ્રભુર્ મમ દાને વૈ કન્યાહં દ્વિજપુંગવ ॥

ગત્વા યાચસ્વ પિતરં મમ શૈલેન્દ્રમ્ અવ્યયમ્
સ ચેદ્ દદાતિ માં વિપ્ર તુભ્યં તદ્ ઉચિતં મમ ॥

તતઃ સ ભગવાન્ દેવસ્ તથૈવ વિકૃતઃ પ્રભુઃ
ઉવાચ શૈલરાજાનં સુતાં મે યચ્છ શૈલરાટ્ ॥

સ તં વિકૃતરૂપેણ જ્ઞાત્વા રુદ્રમ્ અથાવ્યયમ્
ભીતઃ શાપાચ્ ચ વિમના ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥

ભગવન્ નાવમન્યે ઽહં બ્રાહ્મણાન્ ભુવિ દેવતાઃ
મનીષિતં તુ યત્ પૂર્વં તચ્ છૃણુષ્વ મહામતે ॥

સ્વયંવરો મે દુહિતુર્ ભવિતા વિપ્રપૂજિતઃ
વરયેદ્ યં સ્વયં તત્ર સ ભર્તાસ્યા ભવિષ્યતિ ॥

તચ્ છ્રુત્વા શૈલવચનં ભગવાન્ વૃષભધ્વજઃ
દેવ્યાઃ સમીપમ્ આગત્ય ઇદમ્ આહ મહામનાઃ ॥

દેવિ પિત્રા ત્વ્ અનુજ્ઞાતઃ સ્વયંવર ઇતિ શ્રુતિઃ
તત્ર ત્વં વરયિત્રી યં સ તે ભર્તા ભવેદ્ ઇતિ ॥

તદ્ આપૃચ્છ્ય ગમિષ્યામિ દુર્લભાં ત્વાં વરાનને
રૂપવન્તં સમુત્સૃજ્ય વૃણોષ્ય્ અસદૃશં કથમ્ ॥

તેનોક્તા સા તદા તત્ર ભાવયન્તી તદીરિતમ્
ભાવં ચ રુદ્રનિહિતં પ્રસાદં મનસસ્ તથા ॥

સંપ્રાપ્યોવાચ દેવેશં મા તે ઽભૂદ્ બુદ્ધિર્ અન્યથા
અહં ત્વાં વરયિષ્યામિ નાદ્ભુતં તુ કથંચન ॥

અથવા તે ઽસ્તિ સંદેહો મયિ વિપ્ર કથંચન
ઇહૈવ ત્વાં મહાભાગ વરયામિ મનોગતમ્ ॥

ગૃહીત્વા સ્તબકં સા તુ હસ્તાભ્યાં તત્ર સંસ્થિતા
સ્કન્ધે શંભોઃ સમાધાય દેવી પ્રાહ વૃતો ઽસિ મે ॥

તતઃ સ ભગવાન્ દેવસ્ તયા દેવ્યા વૃતસ્ તદા
ઉવાચ તમ્ અશોકં વૈ વાચા સંજીવયન્ન્ ઇવ ॥

યસ્માત્ તવ સુપુણ્યેન સ્તબકેન વૃતો ઽસ્મ્ય્ અહમ્
તસ્માત્ ત્વં જરયા ત્યક્તસ્ ત્વ્ અમરઃ સંભવિષ્યસિ ॥

કામરૂપી કામપુષ્પઃ કામદો દયિતો મમ
સર્વાભરણપુષ્પાઢ્યઃ સર્વપુષ્પફલોપગઃ ॥

સર્વાન્નભક્ષકશ્ ચૈવ અમૃતસ્વાદ એવ ચ
સર્વગન્ધશ્ ચ દેવાનાં ભવિષ્યસિ દૃઢપ્રિયઃ ॥

નિર્ભયઃ સર્વલોકેષુ ભવિષ્યસિ સુનિર્વૃતઃ
આશ્રમં વેદમ્ અત્યર્થં ચિત્રકૂટેતિ વિશ્રુતમ્ ॥

યો હિ યાસ્યતિ પુણ્યાર્થી સો ઽશ્વમેધમ્ અવાપ્સ્યતિ
યસ્ તુ તત્ર મૃતશ્ ચાપિ બ્રહ્મલોકં સ ગચ્છતિ ॥

યશ્ ચાત્ર નિયમૈર્ યુક્તઃ પ્રાણાન્ સમ્યક્ પરિત્યજેત્
સ દેવ્યાસ્ તપસા યુક્તો મહાગણપતિર્ ભવેત્ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા તદા દેવ આપૃચ્છ્ય હિમવત્સુતામ્
અન્તર્દધે જગત્સ્રષ્ટા સર્વભૂતપ ઈશ્વરઃ ॥

સાપિ દેવી ગતે તસ્મિન્ ભગવત્ય્ અમિતાત્મનિ
તત એવોન્મુખી ભૂત્વા શિલાયાં સંબભૂવ હ ॥

ઉન્મુખી સા ભવે તસ્મિન્ મહેશે જગતાં પ્રભૌ
નિશેવ ચન્દ્રરહિતા ન બભૌ વિમનાસ્ તદા ॥

અથ શુશ્રાવ શબ્દં ચ બાલસ્યાર્તસ્ય શૈલજા
સરસ્ય્ ઉદકસંપૂર્ણે સમીપે ચાશ્રમસ્ય ચ ॥

સ કૃત્વા બાલરૂપં તુ દેવદેવઃ સ્વયં શિવઃ
ક્રીડાહેતોઃ સરોમધ્યે ગ્રાહગ્રસ્તો ઽભવત્ તદા ॥

યોગમાયાં સમાસ્થાય પ્રપઞ્ચોદ્ભવકારણમ્
તદ્ રૂપં સરસો મધ્યે કૃત્વૈવં સમભાષત ॥

ત્રાતુ માં કશ્ચિદ્ ઇત્ય્ આહ ગ્રાહેણ હૃતચેતસમ્
ધિક્ કષ્ટં બાલ એવાહમ્ અપ્રાપ્તાર્થમનોરથઃ ॥

પ્રયામિ નિધનં વક્ત્રે ગ્રાહસ્યાસ્ય દુરાત્મનઃ
શોચામિ ન સ્વકં દેહં ગ્રાહગ્રસ્તઃ સુદુઃખિતઃ ॥

યથા શોચામિ પિતરં માતરં ચ તપસ્વિનીમ્
ગ્રાહગૃહીતં માં શ્રુત્વા પ્રાપ્તં નિધનમ્ ઉત્સુકૌ ॥

પ્રિયપુત્રાવ્ એકપુત્રૌ પ્રાણાન્ નૂનં ત્યજિષ્યતઃ
અહો બત સુકષ્ટં વૈ યો ઽહં બાલો ઽકૃતાશ્રમઃ
અન્તર્ગ્રાહેણ ગ્રસ્તસ્ તુ યાસ્યામિ નિધનં કિલ ॥

શ્રુત્વા તુ દેવી તં નાદં વિપ્રસ્યાર્તસ્ય શોભના
ઉત્થાય પ્રસ્થિતા તત્ર યત્ર તિષ્ઠત્ય્ અસૌ દ્વિજઃ ॥

સાપશ્યદ્ ઇન્દુવદના બાલકં ચારુરૂપિણમ્
ગ્રાહસ્ય મુખમ્ આપન્નં વેપમાનમ્ અવસ્થિતમ્ ॥

સો ઽપિ ગ્રાહવરઃ શ્રીમાન્ દૃષ્ટ્વા દેવીમ્ ઉપાગતામ્
તં ગૃહીત્વા દ્રુતં યાતો મધ્યં સરસ એવ હિ ॥

સ કૃષ્યમાણસ્ તેજસ્વી નાદમ્ આર્તં તદાકરોત્
અથાહ દેવી દુઃખાર્તા બાલં દૃષ્ટ્વા ગ્રહાવૃતમ્ ॥

ગ્રાહરાજ મહાસત્ત્વ બાલકં હ્ય્ એકપુત્રકમ્
વિમુઞ્ચેમં મહાદંષ્ટ્ર ક્ષિપ્રં ભીમપરાક્રમ ॥

યો દેવિ દિવસે ષષ્ઠે પ્રથમં સમુપૈતિ મામ્
સ આહારો મમ પુરા વિહિતો લોકકર્તૃભિઃ ॥

સો ઽયં મમ મહાભાગે ષષ્ઠે ઽહનિ ગિરીન્દ્રજે
બ્રહ્મણા પ્રેરિતો નૂનં નૈનં મોક્ષ્યે કથંચન ॥

યન્ મયા હિમવચ્છૃઙ્ગે ચરિતં તપ ઉત્તમમ્
તેન બાલમ્ ઇમં મુઞ્ચ ગ્રાહરાજ નમો ઽસ્તુ તે ॥

મા વ્યયસ્ તપસો દેવિ ભૃશં બાલે શુભાનને
યદ્ બ્રવીમિ કુરુ શ્રેષ્ઠે તથા મોક્ષમ્ અવાપ્સ્યતિ ॥

ગ્રાહાધિપ વદસ્વાશુ યત્ સતામ્ અવિગર્હિતમ્
તત્ કૃતં નાત્ર સંદેહો યતો મે બ્રાહ્મણાઃ પ્રિયાઃ ॥

યત્ કૃતં વૈ તપઃ કિંચિદ્ ભવત્યા સ્વલ્પમ્ ઉત્તમમ્
તત્ સર્વં મે પ્રયચ્છાશુ તતો મોક્ષમ્ અવાપ્સ્યતિ ॥

જન્મપ્રભૃતિ યત્ પુણ્યં મહાગ્રાહ કૃતં મયા
તત્ તે સર્વં મયા દત્તં બાલં મુઞ્ચ મહાગ્રહ ॥

પ્રજજ્વાલ તતો ગ્રાહસ્ તપસા તેન ભૂષિતઃ
આદિત્ય ઇવ મધ્યાહ્ને દુર્નિરીક્ષસ્ તદાભવત્
ઉવાચ ચૈવં તુષ્ટાત્મા દેવીં લોકસ્ય ધારિણીમ્ ॥

દેવિ કિં કૃત્યમ્ એતત્ તે સુનિશ્ચિત્ય મહાવ્રતે
તપસો ઽપ્ય્ અર્જનં દુઃખં તસ્ય ત્યાગો ન શસ્યતે ॥

ગૃહાણ તપ એવ ત્વં બાલં ચેમં સુમધ્યમે
તુષ્ટો ઽસ્મિ તે વિપ્રભક્ત્યા વરં તસ્માદ્ દદામિ તે
સા ત્વ્ એવમ્ ઉક્તા ગ્રાહેણ ઉવાચેદં મહાવ્રતા ॥

દેહેનાપિ મયા ગ્રાહ રક્ષ્યો વિપ્રઃ પ્રયત્નતઃ
તપઃ પુનર્ મયા પ્રાપ્યં ન પ્રાપ્યો બ્રાહ્મણઃ પુનઃ ॥

સુનિશ્ચિત્ય મહાગ્રાહ કૃતં બાલસ્ય મોક્ષણમ્
ન વિપ્રેભ્યસ્ તપઃ શ્રેષ્ઠં શ્રેષ્ઠા મે બ્રાહ્મણા મતાઃ ॥

દત્ત્વા ચાહં ન ગૃહ્ણામિ ગ્રાહેન્દ્ર વિહિતં હિ તે
નહિ કશ્ચિન્ નરો ગ્રાહ પ્રદત્તં પુનર્ આહરેત્ ॥

દત્તમ્ એતન્ મયા તુભ્યં નાદદાનિ હિ તત્ પુનઃ
ત્વય્ય્ એવ રમતામ્ એતદ્ બાલશ્ ચાયં વિમુચ્યતામ્ ॥

તથોક્તસ્ તાં પ્રશસ્યાથ મુક્ત્વા બાલં નમસ્ય ચ
દેવીમ્ આદિત્યાવભાસસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત ॥

બાલો ઽપિ સરસસ્ તીરે મુક્તો ગ્રાહેણ વૈ તદા
સ્વપ્નલબ્ધ ઇવાર્થૌઘસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત ॥

તપસો ઽપચયં મત્વા દેવી હિમગિરીન્દ્રજા
ભૂય એવ તપઃ કર્તુમ્ આરેભે નિયમસ્થિતા ॥

કર્તુકામાં તપો ભૂયો જ્ઞાત્વા તાં શંકરઃ સ્વયમ્
પ્રોવાચ વચનં વિપ્રા મા કૃથાસ્ તપ ઇત્ય્ ઉત ॥

મહ્યમ્ એતત્ તપો દેવિ ત્વયા દત્તં મહાવ્રતે
તત્ તેનૈવાક્ષયં તુભ્યં ભવિષ્યતિ સહસ્રધા ॥

ઇતિ લબ્ધ્વા વરં દેવી તપસો ઽક્ષયમ્ ઉત્તમમ્
સ્વયંવરમ્ ઉદીક્ષન્તી તસ્થૌ પ્રીતા મુદા યુતા ॥

ઇદં પઠેદ્ યો હિ નરઃ સદૈવ બાલાનુભાવાચરણં હિ શંભોઃ
સ દેહભેદં સમવાપ્ય પૂતો ભવેદ્ ગણેશસ્ તુ કુમારતુલ્યઃ