બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 27

શૃણુધ્વં મુનયઃ સર્વે યદ્ વો વક્ષ્યામિ સાંપ્રતમ્
પુરાણં વેદસંબદ્ધં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં શુભમ્ ॥

પૃથિવ્યાં ભારતં વર્ષં કર્મભૂમિર્ ઉદાહૃતા
કર્મણઃ ફલભૂમિશ્ ચ સ્વર્ગં ચ નરકં તથા ॥

તસ્મિન્ વર્ષે નરઃ પાપં કૃત્વા ધર્મં ચ ભો દ્વિજાઃ
અવશ્યં ફલમ્ આપ્નોતિ અશુભસ્ય શુભસ્ય ચ ॥

બ્રાહ્મણાદ્યાઃ સ્વકં કર્મ કૃત્વા સમ્યક્ સુસંયતાઃ
પ્રાપ્નુવન્તિ પરાં સિદ્ધિં તસ્મિન્ વર્ષે ન સંશયઃ ॥

ધર્મં ચાર્થં ચ કામં ચ મોક્ષં ચ દ્વિજસત્તમાઃ
પ્રાપ્નોતિ પુરુષઃ સર્વં તસ્મિન્ વર્ષે સુસંયતઃ ॥

ઇન્દ્રાદ્યાશ્ ચ સુરાઃ સર્વે તસ્મિન્ વર્ષે દ્વિજોત્તમાઃ
કૃત્વા સુશોભનં કર્મ દેવત્વં પ્રતિપેદિરે ॥

અન્યે ઽપિ લેભિરે મોક્ષં પુરુષાઃ સંયતેન્દ્રિયાઃ
તસ્મિન્ વર્ષે બુધાઃ શાન્તા વીતરાગા વિમત્સરાઃ ॥

યે ચાપિ સ્વર્ગે તિષ્ઠન્તિ વિમાનેન ગતજ્વરાઃ
તે ઽપિ કૃત્વા શુભં કર્મ તસ્મિન્ વર્ષે દિવં ગતાઃ ॥

નિવાસં ભારતે વર્ષ આકાઙ્ક્ષન્તિ સદા સુરાઃ
સ્વર્ગાપવર્ગફલદે તત્ પશ્યામઃ કદા વયમ્ ॥

યદ્ એતદ્ ભવતા પ્રોક્તં કર્મ નાન્યત્ર પુણ્યદમ્
પાપાય વા સુરશ્રેષ્ઠ વર્જયિત્વા ચ ભારતમ્ ॥

તતઃ સ્વર્ગશ્ ચ મોક્ષશ્ ચ મધ્યમં તચ્ ચ ગમ્યતે
ન ખલ્વ્ અન્યત્ર મર્ત્યાનાં ભૂમૌ કર્મ વિધીયતે ॥

તસ્માદ્ વિસ્તરતો બ્રહ્મન્ન્ અસ્માકં ભારતં વદ
યદિ તે ઽસ્તિ દયાસ્માસુ યથાવસ્થિતિર્ એવ ચ ॥

તસ્માદ્ વર્ષમ્ ઇદં નાથ યે વાસ્મિન્ વર્ષપર્વતાઃ
ભેદાશ્ ચ તસ્ય વર્ષસ્ય બ્રૂહિ સર્વાન્ અશેષતઃ ॥

શૃણુધ્વં ભારતં વર્ષં નવભેદેન ભો દ્વિજાઃ
સમુદ્રાન્તરિતા જ્ઞેયાસ્ તે સમાશ્ ચ પરસ્પરમ્ ॥

ઇન્દ્રદ્વીપઃ કશેરુશ્ ચ તામ્રવર્ણો ગભસ્તિમાન્
નાગદ્વીપસ્ તથા સૌમ્યો ગાન્ધર્વો વારુણસ્ તથા ॥

અયં તુ નવમસ્ તેષાં દ્વીપઃ સાગરસંવૃતઃ
યોજનાનાં સહસ્રં વૈ દ્વીપો ઽયં દક્ષિણોત્તરઃ ॥

પૂર્વે કિરાતા યસ્યાસન્ પશ્ચિમે યવનાસ્ તથા
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ ચાન્તે સ્થિતા દ્વિજાઃ ॥

ઇજ્યાયુદ્ધવણિજ્યાદ્યૈઃ કર્મભિઃ કૃતપાવનાઃ
તેષાં સંવ્યવહારશ્ ચ એભિઃ કર્મભિર્ ઇષ્યતે ॥

સ્વર્ગાપવર્ગહેતુશ્ ચ પુણ્યં પાપં ચ વૈ તથા
મહેન્દ્રો મલયઃ સહ્યઃ શુક્તિમાન્ ઋક્ષપર્વતઃ ॥

વિન્ધ્યશ્ ચ પારિયાત્રશ્ ચ સપ્તૈવાત્ર કુલાચલાઃ
તેષાં સહસ્રશશ્ ચાન્યે ભૂધરા યે સમીપગાઃ ॥

વિસ્તારોચ્છ્રયિણો રમ્યા વિપુલાશ્ ચિત્રસાનવઃ
કોલાહલઃ સ વૈભ્રાજો મન્દરો દર્દલાચલઃ ॥

વાતંધયો વૈદ્યુતશ્ ચ મૈનાકઃ સુરસસ્ તથા
તુઙ્ગપ્રસ્થો નાગગિરિર્ ગોધનઃ પાણ્ડરાચલઃ ॥

પુષ્પગિરિર્ વૈજયન્તો રૈવતો ઽર્બુદ એવ ચ
ઋષ્યમૂકઃ સ ગોમન્થઃ કૃતશૈલઃ કૃતાચલઃ ॥

શ્રીપાર્વતશ્ ચકોરશ્ ચ શતશો ઽન્યે ચ પર્વતાઃ
તૈર્ વિમિશ્રા જનપદા મ્લેચ્છાદ્યાશ્ ચૈવ ભાગશઃ ॥

તૈઃ પીયન્તે સરિચ્છ્રેષ્ઠાસ્ તા બુધ્યધ્વં દ્વિજોત્તમાઃ
ગઙ્ગા સરસ્વતી સિન્ધુશ્ ચન્દ્રભાગા તથાપરા ॥

યમુના શતદ્રુર્ વિપાશા વિતસ્તૈરાવતી કુહૂઃ
ગોમતી ધૂતપાપા ચ બાહુદા ચ દૃષદ્વતી ॥

વિપાશા દેવિકા ચક્ષુર્ નિષ્ઠીવા ગણ્ડકી તથા
કૌશિકી ચાપગા ચૈવ હિમવત્પાદનિઃસૃતાઃ ॥

દેવસ્મૃતિર્ દેવવતી વાતઘ્ની સિન્ધુર્ એવ ચ
વેણ્યા તુ ચન્દના ચૈવ સદાનીરા મહી તથા ॥

ચર્મણ્વતી વૃષી ચૈવ વિદિશા વેદવત્ય્ અપિ
સિપ્રા હ્ય્ અવન્તી ચ તથા પારિયાત્રાનુગાઃ સ્મૃતાઃ ॥

શોણા મહાનદી ચૈવ નર્મદા સુરથા ક્રિયા
મન્દાકિની દશાર્ણા ચ ચિત્રકૂટા તથાપરા ॥

ચિત્રોત્પલા વેત્રવતી કરમોદા પિશાચિકા
તથાન્યાતિલઘુશ્રોણી વિપાપ્મા શૈવલા નદી ॥

સધેરુજા શક્તિમતી શકુની ત્રિદિવા ક્રમુઃ
ઋક્ષપાદપ્રસૂતા વૈ તથાન્યા વેગવાહિની ॥

સિપ્રા પયોષ્ણી નિર્વિન્ધ્યા તાપી ચૈવ સરિદ્વરા
વેણા વૈતરણી ચૈવ સિનીવાલી કુમુદ્વતી ॥

તોયા ચૈવ મહાગૌરી દુર્ગા ચાન્તઃશિલા તથા
વિન્ધ્યપાદપ્રસૂતાસ્ તા નદ્યઃ પુણ્યજલાઃ શુભાઃ ॥

ગોદાવરી ભીમરથી કૃષ્ણવેણા તથાપગા
તુઙ્ગભદ્રા સુપ્રયોગા તથાન્યા પાપનાશિની ॥

સહ્યપાદવિનિષ્ક્રાન્તા ઇત્ય્ એતાઃ સરિતાં વરાઃ
કૃતમાલા તામ્રપર્ણી પુષ્યજા પ્રત્યલાવતી ॥

મલયાદ્રિસમુદ્ભૂતાઃ પુણ્યાઃ શીતજલાસ્ ત્વ્ ઇમાઃ
પિતૃસોમર્ષિકુલ્યા ચ વઞ્જુલા ત્રિદિવા ચ યા ॥

લાઙ્ગુલિની વંશકરા મહેન્દ્રપ્રભવાઃ સ્મૃતાઃ
સુવિકાલા કુમારી ચ મનૂગા મન્દગામિની ॥

ક્ષયાપલાસિની ચૈવ શુક્તિમત્પ્રભવાઃ સ્મૃતાઃ
સર્વાઃ પુણ્યાઃ સરસ્વત્યઃ સર્વા ગઙ્ગાઃ સમુદ્રગાઃ ॥

વિશ્વસ્ય માતરઃ સર્વાઃ સર્વાઃ પાપહરાઃ સ્મૃતાઃ
અન્યાઃ સહસ્રશઃ પ્રોક્તાઃ ક્ષુદ્રનદ્યો દ્વિજોત્તમાઃ ॥

પ્રાવૃટ્કાલવહાઃ સન્તિ સદાકાલવહાશ્ ચ યાઃ
મત્સ્યા મુકુટકુલ્યાશ્ ચ કુન્તલાઃ કાશિકોશલાઃ ॥

અન્ધ્રકાશ્ ચ કલિઙ્ગાશ્ ચ શમકાશ્ ચ વૃકૈઃ સહ
મધ્યદેશા જનપદાઃ પ્રાયશો ઽમી પ્રકીર્તિતાઃ ॥

સહ્યસ્ય ચોત્તરે યસ્ તુ યત્ર ગોદાવરી નદી
પૃથિવ્યામ્ અપિ કૃત્સ્નાયાં સ પ્રદેશો મનોરમઃ ॥

ગોવર્ધનપુરં રમ્યં ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ
વાહીકરાટધાનાશ્ ચ સુતીરાઃ કાલતોયદાઃ ॥

અપરાન્તાશ્ ચ શૂદ્રાશ્ ચ વાહ્લિકાશ્ ચ સકેરલાઃ
ગાન્ધારા યવનાશ્ ચૈવ સિન્ધુસૌવીરમદ્રકાઃ ॥

શતદ્રુહાઃ કલિઙ્ગાશ્ ચ પારદા હારભૂષિકાઃ
માઠરાશ્ ચૈવ કનકાઃ કૈકેયા દમ્ભમાલિકાઃ ॥

ક્ષત્રિયોપમદેશાશ્ ચ વૈશ્યશૂદ્રકુલાનિ ચ
કામ્બોજાશ્ ચૈવ વિપ્રેન્દ્રા બર્બરાશ્ ચ સલૌકિકાઃ ॥

વીરાશ્ ચૈવ તુષારાશ્ ચ પહ્લવાધાયતા નરાઃ
આત્રેયાશ્ ચ ભરદ્વાજાઃ પુષ્કલાશ્ ચ દશેરકાઃ ॥

લમ્પકાઃ શુનશોકાશ્ ચ કુલિકા જાઙ્ગલૈઃ સહ
ઔષધ્યશ્ ચલચન્દ્રા ચ કિરાતાનાં ચ જાતયઃ ॥

તોમરા હંસમાર્ગાશ્ ચ કાશ્મીરાઃ કરુણાસ્ તથા
શૂલિકાઃ કુહકાશ્ ચૈવ માગધાશ્ ચ તથૈવ ચ ॥

એતે દેશા ઉદીચ્યાસ્ તુ પ્રાચ્યાન્ દેશાન્ નિબોધત
અન્ધા વામઙ્કુરાકાશ્ ચ વલ્લકાશ્ ચ મખાન્તકાઃ ॥

તથાપરે ઽઙ્ગા વઙ્ગાશ્ ચ મલદા માલવર્તિકાઃ
ભદ્રતુઙ્ગાઃ પ્રતિજયા ભાર્યાઙ્ગાશ્ ચાપમર્દકાઃ ॥

પ્રાગ્જ્યોતિષાશ્ ચ મદ્રાશ્ ચ વિદેહાસ્ તામ્રલિપ્તકાઃ
મલ્લા મગધકા નન્દાઃ પ્રાચ્યા જનપદાસ્ તથા ॥

અથાપરે જનપદા દક્ષિણાપથવાસિનઃ
પૂર્ણાશ્ ચ કેવલાશ્ ચૈવ ગોલાઙ્ગૂલાસ્ તથૈવ ચ ॥

ઋષિકા મુષિકાશ્ ચૈવ કુમારા રામઠાઃ શકાઃ
મહારાષ્ટ્રા માહિષકાઃ કલિઙ્ગાશ્ ચૈવ સર્વશઃ ॥

આભીરાઃ સહ વૈશિક્યા અટવ્યાઃ સરવાશ્ ચ યે
પુલિન્દાશ્ ચૈવ મૌલેયા વૈદર્ભા દણ્ડકૈઃ સહ ॥

પૌલિકા મૌલિકાશ્ ચૈવ અશ્મકા ભોજવર્ધનાઃ
કૌલિકાઃ કુન્તલાશ્ ચૈવ દમ્ભકા નીલકાલકાઃ ॥

દાક્ષિણાત્યાસ્ ત્વ્ અમી દેશા અપરાન્તાન્ નિબોધત
શૂર્પારકાઃ કાલિધના લોલાસ્ તાલકટૈઃ સહ ॥

ઇત્ય્ એતે હ્ય્ અપરાન્તાશ્ ચ શૃણુધ્વં વિન્ધ્યવાસિનઃ
મલજાઃ કર્કશાશ્ ચૈવ મેલકાશ્ ચોલકૈઃ સહ ॥

ઉત્તમાર્ણા દશાર્ણાશ્ ચ ભોજાઃ કિષ્કિન્ધકૈઃ સહ
તોષલાઃ કોશલાશ્ ચૈવ ત્રૈપુરા વૈદિશાસ્ તથા ॥

તુમ્બુરાસ્ તુ ચરાશ્ ચૈવ યવનાઃ પવનૈઃ સહ
અભયા રુણ્ડિકેરાશ્ ચ ચર્ચરા હોત્રધર્તયઃ ॥

એતે જનપદાઃ સર્વે તત્ર વિન્ધ્યનિવાસિનઃ
અતો દેશાન્ પ્રવક્ષ્યામિ પર્વતાશ્રયિણશ્ ચ યે ॥

નીહારાસ્ તુષમાર્ગાશ્ ચ કુરવસ્ તુઙ્ગણાઃ ખસાઃ
કર્ણપ્રાવરણાશ્ ચૈવ ઊર્ણા દર્ઘાઃ સકુન્તકાઃ ॥

ચિત્રમાર્ગા માલવાશ્ ચ કિરાતાસ્ તોમરૈઃ સહ
કૃતત્રેતાદિકશ્ ચાત્ર ચતુર્યુગકૃતો વિધિઃ ॥

એવં તુ ભારતં વર્ષં નવસંસ્થાનસંસ્થિતમ્
દક્ષિણે પરતો યસ્ય પૂર્વે ચૈવ મહોદધિઃ ॥

હિમવાન્ ઉત્તરેણાસ્ય કાર્મુકસ્ય યથા ગુણઃ
તદ્ એતદ્ ભારતં વર્ષં સર્વબીજં દ્વિજોત્તમાઃ ॥

બ્રહ્મત્વમ્ અમરેશત્વં દેવત્વં મરુતાં તથા
મૃગયક્ષાપ્સરોયોનિં તદ્વત્ સર્પસરીસૃપાઃ ॥

સ્થાવરાણાં ચ સર્વેષાં મિતો વિપ્રાઃ શુભાશુભૈઃ
પ્રયાન્તિ કર્મભૂર્ વિપ્રા નાન્યા લોકેષુ વિદ્યતે ॥

દેવાનામ્ અપિ ભો વિપ્રાઃ સદૈવૈષ મનોરથઃ
અપિ માનુષ્યમ્ આપ્સ્યામો દેવત્વાત્ પ્રચ્યુતાઃ ક્ષિતૌ ॥

મનુષ્યઃ કુરુતે યત્ તુ તન્ ન શક્યં સુરાસુરૈઃ
તત્કર્મનિગડગ્રસ્તૈસ્ તત્કર્મક્ષપણોન્મુખૈઃ ॥

ન ભારતસમં વર્ષં પૃથિવ્યામ્ અસ્તિ ભો દ્વિજાઃ
યત્ર વિપ્રાદયો વર્ણાઃ પ્રાપ્નુવન્ત્ય્ અભિવાઞ્છિતમ્ ॥

ધન્યાસ્ તે ભારતે વર્ષે જાયન્તે યે નરોત્તમાઃ
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં પ્રાપ્નુવન્તિ મહાફલમ્ ॥

પ્રાપ્યતે યત્ર તપસઃ ફલં પરમદુર્લભમ્
સર્વદાનફલં ચૈવ સર્વયજ્ઞફલં તથા ॥

તીર્થયાત્રાફલં ચૈવ ગુરુસેવાફલં તથા
દેવતારાધનફલં સ્વાધ્યાયસ્ય ફલં દ્વિજાઃ ॥

યત્ર દેવાઃ સદા હૃષ્ટા જન્મ વાઞ્છન્તિ શોભનમ્
નાનાવ્રતફલં ચૈવ નાનાશાસ્ત્રફલં તથા ॥

અહિંસાદિફલં સમ્યક્ ફલં સર્વાભિવાઞ્છિતમ્
બ્રહ્મચર્યફલં ચૈવ ગાર્હસ્થ્યેન ચ યત્ ફલમ્ ॥

યત્ ફલં વનવાસેન સંન્યાસેન ચ યત્ ફલમ્
ઇષ્ટાપૂર્તફલં ચૈવ તથાન્યચ્ છુભકર્મણામ્ ॥

પ્રાપ્યતે ભારતે વર્ષે ન ચાન્યત્ર દ્વિજોત્તમાઃ
કઃ શક્નોતિ ગુણાન્ વક્તું ભારતસ્યાખિલાન્ દ્વિજાઃ ॥

એવં સમ્યઙ્ મયા પ્રોક્તં ભારતં વર્ષમ્ ઉત્તમમ્
સર્વપાપહરં પુણ્યં ધન્યં બુદ્ધિવિવર્ધનમ્ ॥

ય ઇદં શૃણુયાન્ નિત્યં પઠેદ્ વા નિયતેન્દ્રિયઃ
સર્વપાપૈર્ વિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ ॥