બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 26

પૃથિવ્યામ્ ઉત્તમાં ભૂમિં ધર્મકામાર્થમોક્ષદામ્
તીર્થાનામ્ ઉત્તમં તીર્થં બ્રૂહિ નો વદતાં વર ॥

ઇમં પ્રશ્નં મમ ગુરું પપ્રચ્છુર્ મુનયઃ પુરા
તમ્ અહં સંપ્રવક્ષ્યામિ યત્ પૃચ્છધ્વં દ્વિજોત્તમાઃ ॥

સ્વાશ્રમે સુમહાપુણ્યે નાનાપુષ્પોપશોભિતે
નાનાદ્રુમલતાકીર્ણે નાનામૃગગણૈર્ યુતે ॥

પુંનાગૈઃ કર્ણિકારૈશ્ ચ સરલૈર્ દેવદારુભિઃ
શાલૈસ્ તાલૈસ્ તમાલૈશ્ ચ પનસૈર્ ધવખાદિરૈઃ ॥

પાટલાશોકબકુલૈઃ કરવીરૈઃ સચમ્પકૈઃ
અન્યૈશ્ ચ વિવિધૈર્ વૃક્ષૈર્ નાનાપુષ્પોપશોભિતૈઃ ॥

કુરુક્ષેત્રે સમાસીનં વ્યાસં મતિમતાં વરમ્
મહાભારતકર્તારં સર્વશાસ્ત્રવિશારદમ્ ॥

અધ્યાત્મનિષ્ઠં સર્વજ્ઞં સર્વભૂતહિતે રતમ્
પુરાણાગમવક્તારં વેદવેદાઙ્ગપારગમ્ ॥

પરાશરસુતં શાન્તં પદ્મપત્ત્રાયતેક્ષણમ્
દ્રષ્ટુમ્ અભ્યાયયુઃ પ્રીત્યા મુનયઃ સંશિતવ્રતાઃ ॥

કશ્યપો જમદગ્નિશ્ ચ ભરદ્વાજો ઽથ ગૌતમઃ
વસિષ્ઠો જૈમિનિર્ ધૌમ્યો માર્કણ્ડેયો ઽથ વાલ્મિકિઃ ॥

વિશ્વામિત્રઃ શતાનન્દો વાત્સ્યો ગાર્ગ્યો ઽથ આસુરિઃ
સુમન્તુર્ ભાર્ગવો નામ કણ્વો મેધાતિથિર્ ગુરુઃ ॥

માણ્ડવ્યશ્ ચ્યવનો ધૂમ્રો હ્ય્ અસિતો દેવલસ્ તથા
મૌદ્ગલ્યસ્ તૃણયજ્ઞશ્ ચ પિપ્પલાદો ઽકૃતવ્રણઃ ॥

સંવર્તઃ કૌશિકો રૈભ્યો મૈત્રેયો હરિતસ્ તથા
શાણ્ડિલ્યશ્ ચ વિભાણ્ડશ્ ચ દુર્વાસા લોમશસ્ તથા ॥

નારદઃ પર્વતશ્ ચૈવ વૈશંપાયનગાલવૌ
ભાસ્કરિઃ પૂરણઃ સૂતઃ પુલસ્ત્યઃ કપિલસ્ તથા ॥

ઉલૂકઃ પુલહો વાયુર્ દેવસ્થાનશ્ ચતુર્ભુજઃ
સનત્કુમારઃ પૈલશ્ ચ કૃષ્ણઃ કૃષ્ણાનુભૌતિકઃ ॥

એતૈર્ મુનિવરૈશ્ ચાન્યૈર્ વૃતઃ સત્યવતીસુતઃ
રરાજ સ મુનિઃ શ્રીમાન્ નક્ષત્રૈર્ ઇવ ચન્દ્રમાઃ ॥

તાન્ આગતાન્ મુનીન્ સર્વાન્ પૂજયામ્ આસ વેદવિત્
તે ઽપિ તં પ્રતિપૂજ્યૈવ કથાં ચક્રુઃ પરસ્પરમ્ ॥

કથાન્તે તે મુનિશ્રેષ્ઠાઃ કૃષ્ણં સત્યવતીસુતમ્
પપ્રચ્છુઃ સંશયં સર્વે તપોવનનિવાસિનઃ ॥

મુને વેદાંશ્ ચ શાસ્ત્રાણિ પુરાણાગમભારતમ્
ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યં ચ સર્વં જાનાસિ વાઙ્મયમ્ ॥

કષ્ટે ઽસ્મિન્ દુઃખબહુલે નિઃસારે ભવસાગરે
રાગગ્રાહાકુલે રૌદ્રે વિષયોદકસંપ્લવે ॥

ઇન્દ્રિયાવર્તકલિલે દૃષ્ટોર્મિશતસંકુલે
મોહપઙ્કાવિલે દુર્ગે લોભગમ્ભીરદુસ્તરે ॥

નિમજ્જજ્ જગદ્ આલોક્ય નિરાલમ્બમ્ અચેતનમ્
પૃચ્છામસ્ ત્વાં મહાભાગં બ્રૂહિ નો મુનિસત્તમ ॥

શ્રેયઃ કિમ્ અત્ર સંસારે ભૈરવે લોમહર્ષણે
ઉપદેશપ્રદાનેન લોકાન્ ઉદ્ધર્તુમ્ અર્હસિ ॥

દુર્લભં પરમં ક્ષેત્રં વક્તુમ્ અર્હસિ મોક્ષદમ્
પૃથિવ્યાં કર્મભૂમિં ચ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે વયમ્ ॥

કૃત્વા કિલ નરઃ સમ્યક્ કર્મ ભૂમૌ યથોદિતમ્
પ્રાપ્નોતિ પરમાં સિદ્ધિં નરકં ચ વિકર્મતઃ ॥

મોક્ષક્ષેત્રે તથા મોક્ષં પ્રાપ્નોતિ પુરુષઃ સુધીઃ
તસ્માદ્ બ્રૂહિ મહાપ્રાજ્ઞ યત્ પૃષ્ટો ઽસિ દ્વિજોત્તમ ॥

શ્રુત્વા તુ વચનં તેષાં મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્
વ્યાસઃ પ્રોવાચ ભગવાન્ ભૂતભવ્યભવિષ્યવિત્ ॥

શૃણુધ્વં મુનયઃ સર્વે વક્ષ્યામિ યદિ પૃચ્છથ
યઃ સંવાદો ઽભવત્ પૂર્વમ્ ઋષીણાં બ્રહ્મણા સહ ॥

મેરુપૃષ્ઠે તુ વિસ્તીર્ણે નાનારત્નવિભૂષિતે
નાનાદ્રુમલતાકીર્ણે નાનાપુષ્પોપશોભિતે ॥

નાનાપક્ષિરુતે રમ્યે નાનાપ્રસવનાકુલે
નાનાસત્ત્વસમાકીર્ણે નાનાશ્ચર્યસમન્વિતે ॥

નાનાવર્ણશિલાકીર્ણે નાનાધાતુવિભૂષિતે
નાનામુનિજનાકીર્ણે નાનાશ્રમસમન્વિતે ॥

તત્રાસીનં જગન્નાથં જગદ્યોનિં ચતુર્મુખમ્
જગત્પતિં જગદ્વન્દ્યં જગદાધારમ્ ઈશ્વરમ્ ॥

દેવદાનવગન્ધર્વૈર્ યક્ષવિદ્યાધરોરગૈઃ
મુનિસિદ્ધાપ્સરોભિશ્ ચ વૃતમ્ અન્યૈર્ દિવાલયૈઃ ॥

કેચિત્ સ્તુવન્તિ તં દેવં કેચિદ્ ગાયન્તિ ચાગ્રતઃ
કેચિદ્ વાદ્યાનિ વાદ્યન્તે કેચિન્ નૃત્યન્તિ ચાપરે ॥

એવં પ્રમુદિતે કાલે સર્વભૂતસમાગમે
નાનાકુસુમગન્ધાઢ્યે દક્ષિણાનિલસેવિતે ॥

ભૃગ્વાદ્યાસ્ તં તદા દેવં પ્રણિપત્ય પિતામહમ્
ઇમમ્ અર્થમ્ ઋષિવરાઃ પપ્રચ્છુઃ પિતરં દ્વિજાઃ ॥

ભગવઞ્ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામઃ કર્મભૂમિં મહીતલે
વક્તુમ્ અર્હસિ દેવેશ મોક્ષક્ષેત્રં ચ દુર્લભમ્ ॥

તેષાં વચનમ્ આકર્ણ્ય પ્રાહ બ્રહ્મા સુરેશ્વરઃ
પપ્રચ્છુસ્ તે યથા પ્રશ્નં તત્ સર્વં મુનિસત્તમાઃ ॥