બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 226

શ્રુત્વૈવં સા જગન્માતા ભર્તુર્ વચનમ્ આદિતઃ
હૃષ્ટા બભૂવ સુપ્રીતા વિસ્મિતા ચ તદા દ્વિજાઃ ॥

યે તત્રાસન્ મુનિવરાસ્ ત્રિપુરારેઃ સમીપતઃ
તીર્થયાત્રાપ્રસઙ્ગેન ગતાસ્ તસ્મિન્ ગિરૌ દ્વિજાઃ ॥

તે ઽપિ સંપૂજ્ય તં દેવં શૂલપાણિં પ્રણમ્ય ચ
પપ્રચ્છુઃ સંશયં ચૈવ લોકાનાં હિતકામ્યયા ॥

ત્રિલોચન નમસ્ તે ઽસ્તુ દક્ષક્રતુવિનાશન
પૃચ્છામસ્ ત્વાં જગન્નાથ સંશયં હૃદિ સંસ્થિતમ્ ॥

સંસારે ઽસ્મિન્ મહાઘોરે ભૈરવે લોમહર્ષણે
ભ્રમન્તિ સુચિરં કાલં પુરુષાશ્ ચાલ્પમેધસઃ ॥

યેનોપાયેન મુચ્યન્તે જન્મસંસારબન્ધનાત્
બ્રૂહિ તચ્ છ્રોતુમ્ ઇચ્છામઃ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ ॥

કર્મપાશનિબદ્ધાનાં નરાણાં દુઃખભાગિનામ્
નાન્યોપાયં પ્રપશ્યામિ વાસુદેવાત્ પરં દ્વિજાઃ ॥

યે પૂજયન્તિ તં દેવં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્
વાઙ્મનઃકર્મભિઃ સમ્યક્ તે યાન્તિ પરમાં ગતિમ્ ॥

કિં તેષાં જીવિતેનેહ પશુવચ્ ચેષ્ટિતેન ચ
યેષાં ન પ્રવણં ચિત્તં વાસુદેવે જગન્મયે ॥

પિનાકિન્ ભગનેત્રઘ્ન સર્વલોકનમસ્કૃત
માહાત્મ્યં વાસુદેવસ્ય શ્રોતુમ્ ઇચ્છામ શંકર ॥

પિતામહાદ્ અપિ વરઃ શાશ્વતઃ પુરુષો હરિઃ
કૃષ્ણો જામ્બૂનદાભાસો વ્યભ્રે સૂર્ય ઇવોદિતઃ ॥

દશબાહુર્ મહાતેજા દેવતારિનિષૂદનઃ
શ્રીવત્સાઙ્કો હૃષીકેશઃ સર્વદૈવતયૂથપઃ ॥

બ્રહ્મા તસ્યોદરભવસ્ તસ્યાહં ચ શિરોભવઃ
શિરોરુહેભ્યો જ્યોતીંષિ રોમભ્યશ્ ચ સુરાસુરાઃ ॥

ઋષયો દેહસંભૂતાસ્ તસ્ય લોકાશ્ ચ શાશ્વતાઃ
પિતામહગૃહં સાક્ષાત્ સર્વદેવગૃહં ચ સઃ ॥

સો ઽસ્યાઃ પૃથિવ્યાઃ કૃત્સ્નાયાઃ સ્રષ્ટા ત્રિભુવનેશ્વરઃ
સંહર્તા ચૈવ ભૂતાનાં સ્થાવરસ્ય ચરસ્ય ચ ॥

સ હિ દેવદેવઃ સાક્ષાદ્ દેવનાથઃ પરંતપઃ
સર્વજ્ઞઃ સર્વસંસ્રષ્ટા સર્વગઃ સર્વતોમુખઃ ॥

ન તસ્માત્ પરમં ભૂતં ત્રિષુ લોકેષુ કિંચન
સનાતનો મહાભાગો ગોવિન્દ ઇતિ વિશ્રુતઃ ॥

સ સર્વાન્ પાર્થિવાન્ સંખ્યે ઘાતયિષ્યતિ માનદઃ
સુરકાર્યાર્થમ્ ઉત્પન્નો માનુષ્યં વપુર્ આસ્થિતઃ ॥

નહિ દેવગણાઃ શક્તાસ્ ત્રિવિક્રમવિનાકૃતાઃ
ભુવને દેવકાર્યાણિ કર્તું નાયકવર્જિતઃ ॥

નાયકઃ સર્વભૂતાનાં સર્વભૂતનમસ્કૃતઃ
એતસ્ય દેવનાથસ્ય કાર્યસ્ય ચ પરસ્ય ચ ॥

બ્રહ્મભૂતસ્ય સતતં બ્રહ્મર્ષિશરણસ્ય ચ
બ્રહ્મા વસતિ નાભિસ્થઃ શરીરે ઽહં ચ સંસ્થિતઃ ॥

સર્વાઃ સુખં સંસ્થિતાશ્ ચ શરીરે તસ્ય દેવતાઃ
સ દેવઃ પુણ્ડરીકાક્ષઃ શ્રીગર્ભઃ શ્રીસહોષિતઃ ॥

શાર્ઙ્ગચક્રાયુધઃ ખડ્ગી સર્વનાગરિપુધ્વજઃ
ઉત્તમેન સુશીલેન શૌચેન ચ દમેન ચ ॥

પરાક્રમેણ વીર્યેણ વપુષા દર્શનેન ચ
આરોહણપ્રમાણેન વીર્યેણાર્જવસંપદા ॥

આનૃશંસ્યેન રૂપેણ બલેન ચ સમન્વિતઃ
અસ્ત્રૈઃ સમુદિતઃ સર્વૈર્ દિવ્યૈર્ અદ્ભુતદર્શનૈઃ ॥

યોગમાયાસહસ્રાક્ષો વિરૂપાક્ષો મહામનાઃ
વાચા મિત્રજનશ્લાઘી જ્ઞાતિબન્ધુજનપ્રિયઃ ॥

ક્ષમાવાંશ્ ચાનહંવાદી સ દેવો બ્રહ્મદાયકઃ
ભયહર્તા ભયાર્તાનાં મિત્રાનન્દવિવર્ધનઃ ॥

શરણ્યઃ સર્વભૂતાનાં દીનાનાં પાલને રતઃ
શ્રુતવાન્ અથ સંપન્નઃ સર્વભૂતનમસ્કૃતઃ ॥

સમાશ્રિતાનામ્ ઉપકૃચ્ છત્રૂણાં ભયકૃત્ તથા
નીતિજ્ઞો નીતિસંપન્નો બ્રહ્મવાદી જિતેન્દ્રિયઃ ॥

ભવાર્થમ્ એવ દેવાનાં બુદ્ધ્યા પરમયા યુતઃ
પ્રાજાપત્યે શુભે માર્ગે માનવે ધર્મસંસ્કૃતે ॥

સમુત્પત્સ્યતિ ગોવિન્દો મનોર્ વંશે મહાત્મનઃ
અંશો નામ મનોઃ પુત્રો હ્ય્ અન્તર્ધામા તતઃ પરમ્ ॥

અન્તર્ધામ્નો હવિર્ધામા પ્રજાપતિર્ અનિન્દિતઃ
પ્રાચીનબર્હિર્ ભવિતા હવિર્ધામ્નઃ સુતો દ્વિજાઃ ॥

તસ્ય પ્રચેતઃપ્રમુખા ભવિષ્યન્તિ દશાત્મજાઃ
પ્રાચેતસસ્ તથા દક્ષો ભવિતેહ પ્રજાપતિઃ ॥

દાક્ષાયણ્યસ્ તથાદિત્યો મનુર્ આદિત્યતસ્ તતઃ
મનોશ્ ચ વંશજ ઇલા સુદ્યુમ્નશ્ ચ ભવિષ્યતિ ॥

બુધાત્ પુરૂરવાશ્ ચાપિ તસ્માદ્ આયુર્ ભવિષ્યતિ
નહુષો ભવિતા તસ્માદ્ યયાતિસ્ તસ્ય ચાત્મજઃ ॥

યદુસ્ તસ્માન્ મહાસત્ત્વઃ ક્રોષ્ટા તસ્માદ્ ભવિષ્યતિ
ક્રોષ્ટુશ્ ચૈવ મહાન્ પુત્રો વૃજિનીવાન્ ભવિષ્યતિ ॥

વૃજિનીવતશ્ ચ ભવિતા ઉષઙ્ગુર્ અપરાજિતઃ
ઉષઙ્ગોર્ ભવિતા પુત્રઃ શૂરશ્ ચિત્રરથસ્ તથા ॥

તસ્ય ત્વ્ અવરજઃ પુત્રઃ શૂરો નામ ભવિષ્યતિ
તેષાં વિખ્યાતવીર્યાણાં ચારિત્રગુણશાલિનામ્ ॥

યજ્વિનાં ચ વિશુદ્ધાનાં વંશે બ્રાહ્મણસત્તમાઃ
સ શૂરઃ ક્ષત્રિયશ્રેષ્ઠો મહાવીર્યો મહાયશાઃ ॥

સ્વવંશવિસ્તારકરં જનયિષ્યતિ માનદમ્
વસુદેવમ્ ઇતિ ખ્યાતં પુત્રમ્ આનકદુન્દુભિમ્ ॥

તસ્ય પુત્રશ્ ચતુર્બાહુર્ વાસુદેવો ભવિષ્યતિ
દાતા બ્રાહ્મણસત્કર્તા બ્રહ્મભૂતો દ્વિજપ્રિયઃ ॥

રાજ્ઞો બદ્ધાન્ સ સર્વાન્ વૈ મોક્ષયિષ્યતિ યાદવઃ
જરાસંધં તુ રાજાનં નિર્જિત્ય ગિરિગહ્વરે ॥

સર્વપાર્થિવરત્નાઢ્યો ભવિષ્યતિ સ વીર્યવાન્
પૃથિવ્યામ્ અપ્રતિહતો વીર્યેણાપિ ભવિષ્યતિ ॥

વિક્રમેણ ચ સંપન્નઃ સર્વપાર્થિવપાર્થિવઃ
શૂરઃ સંહનનો ભૂતો દ્વારકાયાં વસન્ પ્રભુઃ ॥

પાલયિષ્યતિ ગાં દેવીં વિનિર્જિત્ય દુરાશયાન્
તં ભવન્તઃ સમાસાદ્ય બ્રાહ્મણૈર્ અર્હણૈર્ વરૈઃ ॥

અર્ચયન્તુ યથાન્યાયં બ્રહ્માણમ્ ઇવ શાશ્વતમ્
યો હિ માં દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છેત બ્રહ્માણં ચ પિતામહમ્ ॥

દ્રષ્ટવ્યસ્ તેન ભગવાન્ વાસુદેવઃ પ્રતાપવાન્
દૃષ્ટે તસ્મિન્ન્ અહં દૃષ્ટો ન મે ઽત્રાસ્તિ વિચારણા ॥

પિતામહો વાસુદેવ ઇતિ વિત્ત તપોધનાઃ
સ યસ્ય પુણ્ડરીકાક્ષઃ પ્રીતિયુક્તો ભવિષ્યતિ ॥

તસ્ય દેવગણઃ પ્રીતો બ્રહ્મપૂર્વો ભવિષ્યતિ
યસ્ તુ તં માનવો લોકે સંશ્રયિષ્યતિ કેશવમ્ ॥

તસ્ય કીર્તિર્ યશશ્ ચૈવ સ્વર્ગશ્ ચૈવ ભવિષ્યતિ
ધર્માણાં દેશિકઃ સાક્ષાદ્ ભવિષ્યતિ સ ધર્મવાન્ ॥

ધર્મવિદ્ભિઃ સ દેવેશો નમસ્કાર્યઃ સદાચ્યુતઃ
ધર્મ એવ સદા હિ સ્યાદ્ અસ્મિન્ન્ અભ્યર્ચિતે વિભૌ ॥

સ હિ દેવો મહાતેજાઃ પ્રજાહિતચિકીર્ષયા
ધર્માર્થં પુરુષવ્યાઘ્ર ઋષિકોટીઃ સસર્જ ચ ॥

તાઃ સૃષ્ટાસ્ તેન વિધિના પર્વતે ગન્ધમાદને
સનત્કુમારપ્રમુખાસ્ તિષ્ઠન્તિ તપસાન્વિતાઃ ॥

તસ્માત્ સ વાગ્મી ધર્મજ્ઞો નમસ્યો દ્વિજપુંગવાઃ
વન્દિતો હિ સ વન્દેત માનિતો માનયીત ચ ॥

દૃષ્ટઃ પશ્યેદ્ અહરહઃ સંશ્રિતઃ પ્રતિસંશ્રયેત્
અર્ચિતશ્ ચાર્ચયેન્ નિત્યં સ દેવો દ્વિજસત્તમાઃ ॥

એવં તસ્યાનવદ્યસ્ય વિષ્ણોર્ વૈ પરમં તપઃ
આદિદેવસ્ય મહતઃ સજ્જનાચરિતં સદા ॥

ભુવને ઽભ્યર્ચિતો નિત્યં દેવૈર્ અપિ સનાતનઃ
અભયેનાનુરૂપેણ પ્રપદ્ય તમ્ અનુવ્રતાઃ ॥

કર્મણા મનસા વાચા સ નમસ્યો દ્વિજૈઃ સદા
યત્નવદ્ભિર્ ઉપસ્થાય દ્રષ્ટવ્યો દેવકીસુતઃ ॥

એષ વૈ વિહિતો માર્ગો મયા વૈ મુનિસત્તમાઃ
તં દૃષ્ટ્વા સર્વદેવેશં દૃષ્ટાઃ સ્યુઃ સુરસત્તમાઃ ॥

મહાવરાહં તં દેવં સર્વલોકપિતામહમ્
અહં ચૈવ નમસ્યામિ નિત્યમ્ એવ જગત્પતિમ્ ॥

તત્ર ચ ત્રિતયં દૃષ્ટં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ
સમસ્તા હિ વયં દેવાસ્ તસ્ય દેહે વસામહે ॥

તસ્યૈવ ચાગ્રજો ભ્રાતા સિતાદ્રિનિચયપ્રભઃ
હલી બલ ઇતિ ખ્યાતો ભવિષ્યતિ ધરાધરઃ ॥

ત્રિશિરાસ્ તસ્ય દેવસ્ય દૃષ્ટો ઽનન્ત ઇતિ પ્રભોઃ
સુપર્ણો યસ્ય વીર્યેણ કશ્યપસ્યાત્મજો બલી ॥

અન્તં નૈવાશકદ્ દ્રષ્ટું દેવસ્ય પરમાત્મનઃ
સ ચ શેષો વિચરતે પરયા વૈ મુદા યુતઃ ॥

અન્તર્વસતિ ભોગેન પરિરભ્ય વસુંધરામ્
ય એષ વિષ્ણુઃ સો ઽનન્તો ભગવાન્ વસુધાધરઃ ॥

યો રામઃ સ હૃષીકેશો ઽચ્યુતઃ સર્વધરાધરઃ
તાવ્ ઉભૌ પુરુષવ્યાઘ્રૌ દિવ્યૌ દિવ્યપરાક્રમૌ ॥

દ્રષ્ટવ્યૌ માનનીયૌ ચ ચક્રલાઙ્ગલધારિણૌ
એષ વો ઽનુગ્રહઃ પ્રોક્તો મયા પુણ્યસ્ તપોધનાઃ
તદ્ ભવન્તો યદુશ્રેષ્ઠં પૂજયેયુઃ પ્રયત્નતઃ ॥