બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 22

તતશ્ ચાનન્તરં વિપ્રા નરકા રૌરવાદયઃ
પાપિનો યેષુ પાત્યન્તે તાઞ્ શૃણુધ્વં દ્વિજોત્તમાઃ ॥

રૌરવઃ શૌકરો રોધસ્ તાનો વિશસનસ્ તથા
મહાજ્વાલસ્ તપ્તકુડ્યો મહાલોભો વિમોહનઃ ॥

રુધિરાન્ધો વસાતપ્તઃ કૃમીશઃ કૃમિભોજનઃ
અસિપત્ત્રવનં કૃષ્ણો લાલાભક્ષશ્ ચ દારુણઃ ॥

તથા પૂયવહઃ પાપો વહ્નિજ્વાલો હ્ય્ અધઃશિરાઃ
સદંશઃ કૃષ્ણસૂત્રશ્ ચ તમશ્ ચાવીચિર્ એવ ચ ॥

શ્વભોજનો ઽથાપ્રતિષ્ઠોમ આવીચિશ્ ચ તથાપરઃ
ઇત્ય્ એવમાદયશ્ ચાન્યે નરકા ભૃશદારુણાઃ ॥

યમસ્ય વિષયે ઘોરાઃ શસ્ત્રાગ્નિવિષદર્શિનઃ
પતન્તિ યેષુ પુરુષાઃ પાપકર્મરતાશ્ ચ યે ॥

કૂટસાક્ષી તથા સમ્યક્ પક્ષપાતેન યો વદેત્
યશ્ ચાન્યદ્ અનૃતં વક્તિ સ નરો યાતિ રૌરવમ્ ॥

ભ્રૂણહા પુરહન્તા ચ ગોઘ્નશ્ ચ મુનિસત્તમાઃ
યાન્તિ તે રૌરવં ઘોરં યશ્ ચોચ્છ્વાસનિરોધકઃ ॥

સુરાપો બ્રહ્મહા હર્તા સુવર્ણસ્ય ચ શૂકરે
પ્રયાતિ નરકે યશ્ ચ તૈઃ સંસર્ગમ્ ઉપૈતિ વૈ ॥

રાજન્યવૈશ્યહા ચૈવ તથૈવ ગુરુતલ્પગઃ
તપ્તકુમ્ભે સ્વસૃગામી હન્તિ રાજભટં ચ યઃ ॥

માધ્વીવિક્રયકૃન્ વધ્ય પાલઃ કેસરવિક્રયી
તપ્તલોહે પતન્ત્ય્ એતે યશ્ ચ ભક્તં પરિત્યજેત્ ॥

સુતાં સ્નુષાં ચાપિ ગત્વા મહાજ્વાલે નિપાત્યતે
અવમન્તા ગુરૂણાં યો યશ્ ચાક્રોષ્ટા નરાધમઃ ॥

વેદદૂષયિતા યશ્ ચ વેદવિક્રયકશ્ ચ યઃ
અગમ્યગામી યશ્ ચ સ્યાત્ તે યાન્તિ શબલં દ્વિજાઃ ॥

ચૌરો વિમોહે પતતિ મર્યાદાદૂષકસ્ તથા
દેવદ્વિજપિતૃદ્વેષ્ટા રત્નદૂષયિતા ચ યઃ ॥

સ યાતિ કૃમિભક્ષ્યે વૈ કૃમીશે તુ દુરિષ્ટિકૃત્
પિતૃદેવાતિથીન્ યસ્ તુ પર્યશ્નાતિ નરાધમઃ ॥

લાલાભક્ષ્યે સ યાત્ય્ ઉગ્રે શરકર્તા ચ વેધકે
કરોતિ કર્ણિનો યશ્ ચ યશ્ ચ ખડ્ગાદિકૃન્ નરઃ ॥

પ્રયાન્ત્ય્ એતે વિશસને નરકે ભૃશદારુણે
અસત્પ્રતિગ્રહીતા ચ નરકે યાત્ય્ અધોમુખે ॥

અયાજ્યયાજકસ્ તત્ર તથા નક્ષત્રસૂચકઃ
કૃમિપૂયે નરશ્ ચૈકો યાતિ મિષ્ટાન્નભુક્ સદા ॥

લાક્ષામાંસરસાનાં ચ તિલાનાં લવણસ્ય ચ
વિક્રેતા બ્રાહ્મણો યાતિ તમ્ એવ નરકં દ્વિજાઃ ॥

માર્જારકુક્કુટચ્છાગ શ્વવરાહવિહંગમાન્
પોષયન્ નરકં યાતિ તમ્ એવ દ્વિજસત્તમાઃ ॥

રઙ્ગોપજીવી કૈવર્તઃ કુણ્ડાશી ગરદસ્ તથા
સૂચી માહિષિકશ્ ચૈવ પર્વગામી ચ યો દ્વિજઃ ॥

અગારદાહી મિત્રઘ્નઃ શકુનિગ્રામયાજકઃ
રુધિરાન્ધે પતન્ત્ય્ એતે સોમં વિક્રીણતે ચ યે ॥

મધુહા ગ્રામહન્તા ચ યાતિ વૈતરણીં નરઃ
રેતઃપાનાદિકર્તારો મર્યાદાભેદિનશ્ ચ યે ॥

તે કૃચ્છ્રે યાન્ત્ય્ અશૌચાશ્ ચ કુહકાજીવિનશ્ ચ યે
અસિપત્ત્રવનં યાતિ વનચ્છેદી વૃથૈવ યઃ ॥

ઔરભ્રિકા મૃગવ્યાધા વહ્નિજ્વાલે પતન્તિ વૈ
યાન્તિ તત્રૈવ તે વિપ્રા યશ્ ચાપાકેષુ વહ્નિદઃ ॥

વ્રતોપલોપકો યશ્ ચ સ્વાશ્રમાદ્ વિચ્યુતશ્ ચ યઃ
સંદંશયાતનામધ્યે પતતસ્ તાવ્ ઉભાવ્ અપિ ॥

દિવા સ્વપ્નેષુ સ્યન્દન્તે યે નરા બ્રહ્મચારિણઃ
પુત્રૈર્ અધ્યાપિતા યે તુ તે પતન્તિ શ્વભોજને ॥

એતે ચાન્યે ચ નરકાઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ
યેષુ દુષ્કૃતકર્માણઃ પચ્યન્તે યાતનાગતાઃ ॥

તથૈવ પાપાન્ય્ એતાનિ તથાન્યાનિ સહસ્રશઃ
ભુજ્યન્તે જાતિપુરુષૈર્ નરકાન્તરગોચરૈઃ ॥

વર્ણાશ્રમવિરુદ્ધં ચ કર્મ કુર્વન્તિ યે નરાઃ
કર્મણા મનસા વાચા નિરયેષુ પતન્તિ તે ॥

અધઃશિરોભિર્ દૃશ્યન્તે નારકૈર્ દિવિ દેવતાઃ
દેવાશ્ ચાધોમુખાન્ સર્વાન્ અધઃ પશ્યન્તિ નારકાન્ ॥

સ્થાવરાઃ કૃમયો ઽજ્વાશ્ ચ પક્ષિણઃ પશવો નરાઃ
ધાર્મિકાસ્ ત્રિદશાસ્ તદ્વન્ મોક્ષિણશ્ ચ યથાક્રમમ્ ॥

સહસ્રભાગઃ પ્રથમાદ્ દ્વિતીયો ઽનુક્રમાત્ તથા
સર્વે હ્ય્ એતે મહાભાગા યાવન્ મુક્તિસમાશ્રયાઃ ॥

યાવન્તો જન્તવઃ સ્વર્ગે તાવન્તો નરકૌકસઃ
પાપકૃદ્ યાતિ નરકં પ્રાયશ્ચિત્તપરાઙ્મુખઃ ॥

પાપાનામ્ અનુરૂપાણિ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ યદ્ યથા
તથા તથૈવ સંસ્મૃત્ય પ્રોક્તાનિ પરમર્ષિભિઃ ॥

પાપે ગુરૂણિ ગુરુણિ સ્વલ્પાન્ય્ અલ્પે ચ તદ્વિદઃ
પ્રાયશ્ચિત્તાનિ વિપ્રેન્દ્રા જગુઃ સ્વાયંભુવાદયઃ ॥

પ્રાયશ્ચિત્તાન્ય્ અશેષાણિ તપઃકર્માત્મકાનિ વૈ
યાનિ તેષામ્ અશેષાણાં કૃષ્ણાનુસ્મરણં પરમ્ ॥

કૃતે પાપે ઽનુતાપો વૈ યસ્ય પુંસઃ પ્રજાયતે
પ્રાયશ્ચિત્તં તુ તસ્યૈકં હરિસંસ્મરણં પરમ્ ॥

પ્રાતર્ નિશિ તથા સંધ્યા મધ્યાહ્નાદિષુ સંસ્મરન્
નારાયણમ્ અવાપ્નોતિ સદ્યઃ પાપક્ષયાન્ નરઃ ॥

વિષ્ણુસંસ્મરણાત્ ક્ષીણ સમસ્તક્લેશસંચયઃ
મુક્તિં પ્રયાતિ ભો વિપ્રા વિષ્ણોસ્ તસ્યાનુકીર્તનાત્ ॥

વાસુદેવે મનો યસ્ય જપહોમાર્ચનાદિષુ
તસ્યાન્તરાયો વિપ્રેન્દ્રા દેવેન્દ્રત્વાદિકં ફલમ્ ॥

ક્વ નાકપૃષ્ઠગમનં પુનરાવૃત્તિલક્ષણમ્
ક્વ જપો વાસુદેવેતિ મુક્તિબીજમ્ અનુત્તમમ્ ॥

તસ્માદ્ અહર્નિશં વિષ્ણું સંસ્મરન્ પુરુષો દ્વિજઃ
ન યાતિ નરકં શુદ્ધઃ સંક્ષીણાખિલપાતકઃ ॥

મનઃપ્રીતિકરઃ સ્વર્ગો નરકસ્ તદ્વિપર્યયઃ
નરકસ્વર્ગસંજ્ઞે વૈ પાપપુણ્યે દ્વિજોત્તમાઃ ॥

વસ્ત્વ્ એકમ્ એવ દુઃખાય સુખાયેર્ષ્યોદયાય ચ
કોપાય ચ યતસ્ તસ્માદ્ વસ્તુ દુઃખાત્મકં કુતઃ ॥

તદ્ એવ પ્રીતયે ભૂત્વા પુનર્ દુઃખાય જાયતે
તદ્ એવ કોપાલયતઃ પ્રસાદાય ચ જાયતે ॥

તસ્માદ્ દુઃખાત્મકં નાસ્તિ ન ચ કિંચિત્ સુખાત્મકમ્
મનસઃ પરિણામો ઽયં સુખદુઃખાદિલક્ષણઃ ॥

જ્ઞાનમ્ એવ પરં બ્રહ્મા જ્ઞાનં બન્ધાય ચેષ્યતે
જ્ઞાનાત્મકમ્ ઇદં વિશ્વં ન જ્ઞાનાદ્ વિદ્યતે પરમ્ ॥

વિદ્યાવિદ્યે હિ ભો વિપ્રા જ્ઞાનમ્ એવાવધાર્યતામ્
એવમ્ એતદ્ મયાખ્યાતં ભવતાં મણ્ડલં ભુવઃ ॥

પાતાલાનિ ચ સર્વાણિ તથૈવ નરકા દ્વિજાઃ
સમુદ્રાઃ પર્વતાશ્ ચૈવ દ્વીપા વર્ષાણિ નિમ્નગાઃ
સંક્ષેપાત્ સર્વમ્ આખ્યાતં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમ્ ઇચ્છથ ॥