બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 217

શ્રુત્વૈવં યમમાર્ગં તે નરકેષુ ચ યાતનામ્
પપ્રચ્છુશ્ ચ પુનર્ વ્યાસં સંશયં મુનિસત્તમાઃ ॥

ભગવન્ સર્વધર્મજ્ઞ સર્વશાસ્ત્રવિશારદ
મર્ત્યસ્ય કઃ સહાયો વૈ પિતા માતા સુતો ગુરુઃ ॥

જ્ઞાતિસંબન્ધિવર્ગશ્ ચ મિત્રવર્ગસ્ તથૈવ ચ
ગૃહં શરીરમ્ ઉત્સૃજ્ય કાષ્ઠલોષ્ટસમં જનાઃ
ગચ્છન્ત્ય્ અમુત્ર લોકે વૈ કશ્ ચ તાન્ અનુગચ્છતિ ॥

એકઃ પ્રસૂયતે વિપ્રા એક એવ હિ નશ્યતિ
એકસ્ તરતિ દુર્ગાણિ ગચ્છત્ય્ એકસ્ તુ દુર્ગતિમ્ ॥

અસહાયઃ પિતા માતા તથા ભ્રાતા સુતો ગુરુઃ
જ્ઞાતિસંબન્ધિવર્ગશ્ ચ મિત્રવર્ગસ્ તથૈવ ચ ॥

મૃતં શરીરમ્ ઉત્સૃજ્ય કાષ્ઠલોષ્ટસમં જનાઃ
મુહૂર્તમ્ ઇવ રોદિત્વા તતો યાન્તિ પરાઙ્મુખાઃ ॥

તૈસ્ તચ્ છરીરમ્ ઉત્સૃષ્ટં ધર્મ એકો ઽનુગચ્છતિ
તસ્માદ્ ધર્મઃ સહાયશ્ ચ સેવિતવ્યઃ સદા નૃભિઃ ॥

પ્રાણી ધર્મસમાયુક્તો ગચ્છેત્ સ્વર્ગગતિં પરામ્
તથૈવાધર્મસંયુક્તો નરકં ચોપપદ્યતે ॥

તસ્માત્ પાપાગતૈર્ અર્થૈર્ નાનુરજ્યેત પણ્ડિતઃ
ધર્મ એકો મનુષ્યાણાં સહાયઃ પરિકીર્તિતઃ ॥

લોભાન્ મોહાદ્ અનુક્રોશાદ્ ભયાદ્ વાથ બહુશ્રુતઃ
નરઃ કરોત્ય્ અકાર્યાણિ પરાર્થે લોભમોહિતઃ ॥

ધર્મશ્ ચાર્થશ્ ચ કામશ્ ચ ત્રિતયં જીવતઃ ફલમ્
એતત્ ત્રયમ્ અવાપ્તવ્યમ્ અધર્મપરિવર્જિતમ્ ॥

શ્રુતં ભગવતો વાક્યં ધર્મયુક્તં પરં હિતમ્
શરીરનિચયં જ્ઞાતું બુદ્ધિર્ નો ઽત્ર પ્રજાયતે ॥

મૃતં શરીરં હિ નૃણાં સૂક્ષ્મમ્ અવ્યક્તતાં ગતમ્
અચક્ષુર્વિષયં પ્રાપ્તં કથં ધર્મો ઽનુગચ્છતિ ॥

પૃથિવી વાયુર્ આકાશમ્ આપો જ્યોતિર્ મનોન્તરમ્
બુદ્ધિર્ આત્મા ચ સહિતા ધર્મં પશ્યન્તિ નિત્યદા ॥

પ્રાણિનામ્ ઇહ સર્વેષાં સાક્ષિભૂતા દિવાનિશમ્
એતૈશ્ ચ સહ ધર્મો હિ તં જીવમ્ અનુગચ્છતિ ॥

ત્વગ્ અસ્થિ માંસં શુક્રં ચ શોણિતં ચ દ્વિજોત્તમાઃ
શરીરં વર્જયન્ત્ય્ એતે જીવિતેન વિવર્જિતમ્ ॥

તતો ધર્મસમાયુક્તઃ સ જીવઃ સુખમ્ એધતે
ઇહલોકે પરે ચૈવ કિં ભૂયઃ કથયામિ વઃ ॥

તદ્ દર્શિતં ભગવતા યથા ધર્મો ઽનુગચ્છતિ
એતત્ તુ જ્ઞાતુમ્ ઇચ્છામઃ કથં રેતઃ પ્રવર્તતે ॥

અન્નમ્ અશ્નન્તિ યે દેવાઃ શરીરસ્થા દ્વિજોત્તમાઃ
પૃથિવી વાયુર્ આકાશમ્ આપો જ્યોતિર્ મનસ્ તથા ॥

તતસ્ તૃપ્તેષુ ભો વિપ્રાસ્ તેષુ ભૂતેષુ પઞ્ચસુ
મનઃષષ્ઠેષુ શુદ્ધાત્મા રેતઃ સંપદ્યતે મહત્ ॥

તતો ગર્ભઃ સંભવતિ શ્લેષ્મા સ્ત્રીપુંસયોર્ દ્વિજાઃ
એતદ્ વઃ સર્વમ્ આખ્યાતં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમ્ ઇચ્છથ ॥

આખ્યાતં નો ભગવતા ગર્ભઃ સંજાયતે યથા
યથા જાતસ્ તુ પુરુષઃ પ્રપદ્યતે તદ્ ઉચ્યતામ્ ॥

આસન્નમાત્રપુરુષસ્ તૈર્ ભૂતૈર્ અભિભૂયતે
વિપ્રયુક્તસ્ તુ તૈર્ ભૂતૈઃ પુનર્ યાત્ય્ અપરાં ગતિમ્ ॥

સ ચ ભૂતસમાયુક્તઃ પ્રાપ્નોતિ જીવમ્ એવ હિ
તતો ઽસ્ય કર્મ પશ્યન્તિ શુભં વા યદિ વાશુભમ્
દેવતાઃ પઞ્ચભૂતસ્થાઃ કિં ભૂયઃ શ્રોતુમ્ ઇચ્છથ ॥

ત્વગ્ અસ્થિ માંસમ્ ઉત્સૃજ્ય તૈસ્ તુ ભૂતૈર્ વિવર્જિતઃ
જીવઃ સ ભગવન્ ક્વસ્થઃ સુખદુઃખે સમશ્નુતે ॥

જીવઃ કર્મસમાયુક્તઃ શીઘ્રં રેતઃસમાગતઃ
સ્ત્રીણાં પુષ્પં સમાસાદ્ય તતઃ કાલેન ભો દ્વિજાઃ ॥

યમસ્ય પુરુષૈઃ ક્લેશો યમસ્ય પુરુષૈર્ વધઃ
દુઃખં સંસારચક્રં ચ નરઃ ક્લેશં ચ વિન્દતિ ॥

ઇહ લોકે સ તુ પ્રાણી જન્મપ્રભૃતિ ભો દ્વિજાઃ
સુકૃતં કર્મ વૈ ભુઙ્ક્તે ધર્મસ્ય ફલમ્ આશ્રિતઃ ॥

યદિ ધર્મં સમાયુજ્ય જન્મપ્રભૃતિ સેવતે
તતઃ સ પુરુષો ભૂત્વા સેવતે નિત્યદા સુખમ્ ॥

અથાન્તરાન્તરં ધર્મમ્ અધર્મમ્ ઉપસેવતે
સુખસ્યાનન્તરં દુઃખં સ જીવો ઽપ્ય્ અધિગચ્છતિ ॥

અધર્મેણ સમાયુક્તો યમસ્ય વિષયં ગતઃ
મહાદુઃખં સમાસાદ્ય તિર્યગ્યોનૌ પ્રજાયતે ॥

કર્મણા યેન યેનેહ યસ્યાં યોનૌ પ્રજાયતે
જીવો મોહસમાયુક્તસ્ તન્ મે શૃણુત સાંપ્રતમ્ ॥

યદ્ એતદ્ ઉચ્યતે શાસ્ત્રૈઃ સેતિહાસૈશ્ ચ છન્દસિ
યમસ્ય વિષયં ઘોરં મર્ત્યલોકં પ્રવર્તતે ॥

ઇહ સ્થાનાનિ પુણ્યાનિ દેવતુલ્યાનિ ભો દ્વિજાઃ
તિર્યગ્યોન્યતિરિક્તાનિ ગતિમન્તિ ચ સર્વશઃ ॥

યમસ્ય ભવને દિવ્યે બ્રહ્મલોકસમે ગુણૈઃ
કર્મભિર્ નિયતૈર્ બદ્ધો જન્તુર્ દુઃખાન્ય્ ઉપાશ્નુતે ॥

યેન યેન હિ ભાવેન યેન વૈ કર્મણા ગતિમ્
પ્રયાતિ પુરુષો ઘોરાં તથા વક્ષ્યામ્ય્ અતઃ પરમ્ ॥

અધીત્ય ચતુરો વેદાન્ દ્વિજો મોહસમન્વિતઃ
પતિતાત્ પ્રતિગૃહ્યાથ ખરયોનૌ પ્રજાયતે ॥

ખરો જીવતિ વર્ષાણિ દશ પઞ્ચ ચ ભો દ્વિજાઃ
ખરો મૃતો બલીવર્દઃ સપ્ત વર્ષાણિ જીવતિ ॥

બલીવર્દો મૃતશ્ ચાપિ જાયતે બ્રહ્મરાક્ષસઃ
બ્રહ્મરક્ષસ્ તુ માસાંસ્ ત્રીંસ્ તતો જાયેત બ્રાહ્મણઃ ॥

પતિતં યાજયિત્વા તુ કૃમિયોનૌ પ્રજાયતે
તત્ર જીવતિ વર્ષાણિ દશ પઞ્ચ ચ ભો દ્વિજાઃ ॥

ક્રિમિભાવાદ્ વિનિર્મુક્તસ્ તતો જાયેત ગર્દભઃ
ગર્દભઃ પઞ્ચ વર્ષાણિ પઞ્ચ વર્ષાણિ શૂકરઃ ॥

કુક્કુટઃ પઞ્ચ વર્ષાણિ પઞ્ચ વર્ષાણિ જમ્બુકઃ
શ્વા વર્ષમ્ એકં ભવતિ તતો જાયેત માનવઃ ॥

ઉપાધ્યાયસ્ય યઃ પાપં શિષ્યઃ કુર્યાદ્ અબુદ્ધિમાન્
સ જન્માનીહ સંસારે ત્રીન્ આપ્નોતિ ન સંશયઃ ॥

પ્રાક્ શ્વા ભવતિ ભો વિપ્રાસ્ તતઃ ક્રવ્યાત્ તતઃ ખરઃ
પ્રેત્ય ચ પરિક્લિષ્ટેષુ પશ્ચાજ્ જાયેત બ્રાહ્મણઃ ॥

મનસાપિ ગુરોર્ ભાર્યાં યઃ શિષ્યો યાતિ પાપકૃત્
ઉદગ્રાન્ પ્રૈતિ સંસારાન્ અધર્મેણેહ ચેતસા ॥

શ્વયોનૌ તુ સ સંભૂતસ્ ત્રીણિ વર્ષાણિ જીવતિ
તત્રાપિ નિધનં પ્રાપ્તઃ ક્રિમિયોનૌ પ્રજાયતે ॥

કૃમિભાવમ્ અનુપ્રાપ્તો વર્ષમ્ એકં તુ જીવતિ
તતસ્ તુ નિધનં પ્રાપ્ય બ્રહ્મયોનૌ પ્રજાયતે ॥

યદિ પુત્રસમં શિષ્યં ગુરુર્ હન્યાદ્ અકારણમ્
આત્મનઃ કામકારેણ સો ઽપિ હિંસ્રઃ પ્રજાયતે ॥

પિતરં માતરં ચૈવ યસ્ તુ પુત્રો ઽવમન્યતે
સો ઽપિ વિપ્રા મૃતો જન્તુઃ પૂર્વં જાયેત ગર્દભઃ ॥

ગર્દભત્વં તુ સંપ્રાપ્ય દશ વર્ષાણિ જીવતિ
સંવત્સરં તુ કુમ્ભીરસ્ તતો જાયેત માનવઃ ॥

પુત્રસ્ય માતાપિતરૌ યસ્ય રુષ્ટાવ્ ઉભાવ્ અપિ
ગુર્વપધ્યાનતઃ સો ઽપિ મૃતો જાયેત ગર્દભઃ ॥

ખરો જીવતિ માસાંશ્ ચ દશ ચાપિ ચતુર્દશ
બિડાલઃ સપ્ત માસાંસ્ તુ તતો જાયેત માનવઃ ॥

માતાપિતરાવ્ આક્રુશ્ય સારીકઃ સંપ્રજાયતે
તાડયિત્વા તુ તાવ્ એવ જાયતે કચ્છપો દ્વિજાઃ ॥

કચ્છપો દશ વર્ષાણિ ત્રીણિ વર્ષાણિ શલ્યકઃ
વ્યાલો ભૂત્વા તુ ષણ્ માસાંસ્ તતો જાયેત માનુષઃ ॥

ભર્તૃપિણ્ડમ્ ઉપાશ્નીનો રાજદ્વિષ્ટાનિ સેવતે
સો ઽપિ મોહસમાપન્નો મૃતો જાયેત વાનરઃ ॥

વાનરો દશ વર્ષાણિ સપ્ત વર્ષાણિ મૂષકઃ
શ્વા ચ ભૂત્વા તુ ષણ્ માસાંસ્ તતો જાયેત માનવઃ ॥

ન્યાસાપહર્તા તુ નરો યમસ્ય વિષયં ગતઃ
સંસારાણાં શતં ગત્વા કૃમિયોનૌ પ્રજાયતે ॥

તત્ર જીવતિ વર્ષાણિ દશ પઞ્ચ ચ ભો દ્વિજાઃ
દુષ્કૃતસ્ય ક્ષયં કૃત્વા તતો જાયેત માનુષઃ ॥

અસૂયકો નરશ્ ચાપિ મૃતો જાયેત શાર્ઙ્ગકઃ
વિશ્વાસહર્તા ચ નરો મીનો જાયેત દુર્મતિઃ ॥

ભૂત્વા મીનો ઽષ્ટ વર્ષાણિ મૃગો જાયેત ભો દ્વિજાઃ
મૃગસ્ તુ ચતુરો માસાંસ્ તતશ્ છાગઃ પ્રજાયતે ॥

છાગસ્ તુ નિધનં પ્રાપ્ય પૂર્ણે સંવત્સરે તતઃ
કીટઃ સંજાયતે જન્તુસ્ તતો જાયેત માનુષઃ ॥

ધાન્યાન્ યવાંસ્ તિલાન્ માષાન્ કુલિત્થાન્ સર્ષપાંશ્ ચણાન્
કલાયાન્ અથ મુદ્ગાંશ્ ચ ગોધૂમાન્ અતસીસ્ તથા ॥

સસ્યાન્ય્ અન્યાનિ હર્તા ચ મર્ત્યો મોહાદ્ અચેતનઃ
સંજાયતે મુનિશ્રેષ્ઠા મૂષિકો નિરપત્રપઃ ॥

તતઃ પ્રેત્ય મુનિશ્રેષ્ઠા મૃતો જાયેત શૂકરઃ
શૂકરો જાતમાત્રસ્ તુ રોગેણ મ્રિયતે પુનઃ ॥

શ્વા તતો જાયતે મૂકઃ કર્મણા તેન માનવઃ
ભૂત્વા શ્વા પઞ્ચ વર્ષાણિ તતો જાયેત માનવઃ ॥

પરદારાભિમર્શં તુ કૃત્વા જાયેત વૈ વૃકઃ
શ્વા શૃગાલસ્ તતો ગૃધ્રો વ્યાલઃ કઙ્કો બકસ્ તથા ॥

ભ્રાતુર્ ભાર્યાં તુ પાપાત્મા યો ધર્ષયતિ મોહિતઃ
પુંસ્કોકિલત્વમ્ આપ્નોતિ સો ઽપિ સંવત્સરં દ્વિજાઃ ॥

સખિભાર્યાં ગુરોર્ ભાર્યાં રાજભાર્યાં તથૈવ ચ
પ્રધર્ષયિત્વા કામાત્મા મૃતો જાયેત શૂકરઃ ॥

શૂકરઃ પઞ્ચ વર્ષાણિ દશ વર્ષાણિ વૈ બકઃ
પિપીલિકસ્ તુ માસાંસ્ ત્રીન્ કીટઃ સ્યાન્ માસમ્ એવ ચ ॥

એતાન્ આસાદ્ય સંસારાન્ કૃમિયોનૌ પ્રજાયતે
તત્ર જીવતિ માસાંસ્ તુ કૃમિયોનૌ ચતુર્દશ ॥

નરો ઽધર્મક્ષયં કૃત્વા તતો જાયેત માનુષઃ
પૂર્વં દત્ત્વા તુ યઃ કન્યાં દ્વિતીયે દાતુમ્ ઇચ્છતિ ॥

સો ઽપિ વિપ્રા મૃતો જન્તુઃ ક્રિમિયોનૌ પ્રજાયતે
તત્ર જીવતિ વર્ષાણિ ત્રયોદશ દ્વિજોત્તમાઃ ॥

અધર્મસંક્ષયે મુક્તસ્ તતો જાયેત માનુષઃ
દેવકાર્યમ્ અકૃત્વા તુ પિતૃકાર્યમ્ અથાપિ વા ॥

અનિર્વાપ્ય પિતૄન્ દેવાન્ મૃતો જાયેત વાયસઃ
વાયસઃ શતવર્ષાણિ તતો જાયેત કુક્કુટઃ ॥

જાયતે વ્યાલકશ્ ચાપિ માસં તસ્માત્ તુ માનુષઃ
જ્યેષ્ઠં પિતૃસમં ચાપિ ભ્રાતરં યો ઽવમન્યતે ॥

સો ઽપિ મૃત્યુમ્ ઉપાગમ્ય ક્રૌઞ્ચયોનૌ પ્રજાયતે
ક્રૌઞ્ચો જીવતિ વર્ષાણિ દશ જાયેત જીવકઃ ॥

તતો નિધનમ્ આપ્નોતિ માનુષત્વમ્ અવાપ્નુયાત્
વૃષલો બ્રાહ્મણીં ગત્વા કૃમિયોનૌ પ્રજાયતે ॥

તતઃ સંપ્રાપ્ય નિધનં જાયતે શૂકરઃ પુનઃ
શૂકરો જાતમાત્રસ્ તુ રોગેણ મ્રિયતે દ્વિજાઃ ॥

શ્વા ચ વૈ જાયતે મૂઢઃ કર્મણા તેન ભો દ્વિજાઃ
શ્વા ભૂત્વા કૃતકર્માસૌ જાયતે માનુષસ્ તતઃ ॥

તત્રાપત્યં સમુત્પાદ્ય મૃતો જાયેત મૂષિકઃ
કૃતઘ્નસ્ તુ મૃતો વિપ્રા યમસ્ય વિષયં ગતઃ ॥

યમસ્ય વિષયે ક્રૂરૈર્ બદ્ધઃ પ્રાપ્નોતિ વેદનામ્
દણ્ડકં મુદ્ગરં શૂલમ્ અગ્નિદણ્ડં ચ દારુણમ્ ॥

અસિપત્ત્રવનં ઘોરં વાલુકાં કૂટશાલ્મલીમ્
એતાશ્ ચાન્યાશ્ ચ બહવો યમસ્ય વિષયં ગતાઃ ॥

યાતનાઃ પ્રાપ્ય ઘોરાસ્ તુ તતો યાતિ ચ ભો દ્વિજાઃ
સંસારચક્રમ્ આસાદ્ય ક્રિમિયોનૌ પ્રજાયતે ॥

ક્રિમિર્ ભવતિ વર્ષાણિ દશ પઞ્ચ ચ ભો દ્વિજાઃ
તતો ગર્ભં સમાસાદ્ય તત્રૈવ મ્રિયતે નરઃ ॥

તતો ગર્ભશતૈર્ જન્તુર્ બહુશઃ સંપ્રપદ્યતે
સંસારાન્ સુબહૂન્ ગત્વા તતસ્ તિર્યક્ પ્રજાયતે ॥

તતો દુઃખમ્ અનુપ્રાપ્ય બહુવર્ષગણાનિ વૈ
સ પુનર્ભવસંયુક્તસ્ તતઃ કૂર્મઃ પ્રજાયતે ॥

દધિ હૃત્વા બકશ્ ચાપિ પ્લવો મત્સ્યાન્ અસંસ્કૃતાન્
ચોરયિત્વા તુ દુર્બુદ્ધિર્ મધુદંશઃ પ્રજાયતે ॥

ફલં વા મૂલકં હૃત્વા પૂપં વાપિ પિપીલિકઃ
ચોરયિત્વા તુ નિષ્પાવં જાયતે ફલમૂષકઃ ॥

પાયસં ચોરયિત્વા તુ તિત્તિરત્વમ્ અવાપ્નુયાત્
હૃત્વા પિષ્ટમયં પૂપં કુમ્ભોલૂકઃ પ્રજાયતે ॥

અપો હૃત્વા તુ દુર્બુદ્ધિર્ વાયસો જાયતે નરઃ
કાંસ્યં હૃત્વા તુ દુર્બુદ્ધિર્ હારીતો જાયતે નરઃ ॥

રાજતં ભાજનં હૃત્વા કપોતઃ સંપ્રજાયતે
હૃત્વા તુ કાઞ્ચનં ભાણ્ડં કૃમિયોનૌ પ્રજાયતે ॥

પત્ત્રોર્ણં ચોરયિત્વા તુ કુરરત્વં નિયચ્છતિ
કોશકારં તતો હૃત્વા નરો જાયેત નર્તકઃ ॥

અંશુકં ચોરયિત્વા તુ શુકો જાયેત માનવઃ
ચોરયિત્વા દુકૂલં તુ મૃતો હંસઃ પ્રજાયતે ॥

ક્રૌઞ્ચઃ કાર્પાસિકં હૃત્વા મૃતો જાયેત માનવઃ
ચોરયિત્વા નરઃ પટ્ટં ત્વ્ આવિકં ચૈવ ભો દ્વિજાઃ ॥

ક્ષૌમં ચ વસ્ત્રમ્ આહૃત્ય શશો જન્તુઃ પ્રજાયતે
ચૂર્ણં તુ હૃત્વા પુરુષો મૃતો જાયેત બર્હિણઃ ॥

હૃત્વા રક્તાનિ વસ્ત્રાણિ જાયતે જીવજીવકઃ
વર્ણકાદીંસ્ તથા ગન્ધાંશ્ ચોરયિત્વેહ માનવઃ ॥

ચુચ્છુન્દરિત્વમ્ આપ્નોતિ વિપ્રો લોભપરાયણઃ
તત્ર જીવતિ વર્ષાણિ તતો દશ ચ પઞ્ચ ચ ॥

અધર્મસ્ય ક્ષયં કૃત્વા તતો જાયેત માનવઃ
ચોરયિત્વા પયશ્ ચાપિ બલાકા સંપ્રજાયતે ॥

યસ્ તુ ચોરયતે તૈલં નરો મોહસમન્વિતઃ
સો ઽપિ વિપ્રા મૃતો જન્તુસ્ તૈલપાયી પ્રજાયતે ॥

અશસ્ત્રં પુરુષં હત્વા સશસ્ત્રઃ પુરુષાધમઃ
અર્થાર્થં યદિ વા વૈરી મૃતો જાયેત વૈ ખરઃ ॥

ખરો જીવતિ વર્ષે દ્વે તતઃ શસ્ત્રેણ વધ્યતે
સ મૃતો મૃગયોનૌ તુ નિત્યોદ્વિગ્નો ઽભિજાયતે ॥

મૃગો વિધ્યેત શસ્ત્રેણ ગતે સંવત્સરે તતઃ
હતો મૃગસ્ તતો મીનઃ સો ઽપિ જાલેન બધ્યતે ॥

માસે ચતુર્થે સંપ્રાપ્તે શ્વાપદઃ સંપ્રજાયતે
શ્વાપદો દશ વર્ષાણિ દ્વીપી વર્ષાણિ પઞ્ચ ચ ॥

તતસ્ તુ નિધનં પ્રાપ્તઃ કાલપર્યાયચોદિતઃ
અધર્મસ્ય ક્ષયં કૃત્વા માનુષત્વમ્ અવાપ્નુયાત્ ॥

વાદ્યં હૃત્વા તુ પુરુષો લોમશઃ સંપ્રજાયતે
તથા પિણ્યાકસંમિશ્રમ્ અન્નં યશ્ ચોરયેન્ નરઃ ॥

સ જાયતે બભ્રુસટો દારુણો મૂષિકો નરઃ
દશન્ વૈ માનુષાન્ નિત્યં પાપાત્મા સ દ્વિજોત્તમાઃ ॥

ઘૃતં હૃત્વા તુ દુર્બુદ્ધિઃ કાકો મદ્ગુઃ પ્રજાયતે
મત્સ્યમાંસમ્ અથો હૃત્વા કાકો જાયેત માનવઃ ॥

લવણં ચોરયિત્વા તુ ચિરિકાકઃ પ્રજાયતે
વિશ્વાસેન તુ નિક્ષિપ્તં યો ઽપનિહ્નોતિ માનવઃ ॥

સ ગતાયુર્ નરસ્ તેન મત્સ્યયોનૌ પ્રજાયતે
મત્સ્યયોનિમ્ અનુપ્રાપ્ય મૃતો જાયેત માનુષઃ ॥

માનુષત્વમ્ અનુપ્રાપ્ય ક્ષીણાયુર્ ઉપજાયતે
પાપાનિ તુ નરઃ કૃત્વા તિર્યગ્ જાયેત ભો દ્વિજાઃ ॥

ન ચાત્મનઃ પ્રમાણં તુ ધર્મં જાનાતિ કિંચન
યે પાપાનિ નરાઃ કૃત્વા નિરસ્યન્તિ વ્રતૈઃ સદા ॥

સુખદુઃખસમાયુક્તા વ્યાધિમન્તો ભવન્ત્ય્ ઉત
અસંવીતાઃ પ્રજાયન્તે મ્લેચ્છાશ્ ચાપિ ન સંશયઃ ॥

નરાઃ પાપસમાચારા લોભમોહસમન્વિતાઃ
વર્જયન્તિ હિ પાપાનિ જન્મપ્રભૃતિ યે નરાઃ ॥

અરોગા રૂપવન્તશ્ ચ ધનિનસ્ તે ભવન્ત્ય્ ઉત
સ્ત્રિયો ઽપ્ય્ એતેન કલ્પેન કૃત્વા પાપમ્ અવાપ્નુયુઃ ॥

એતેષામ્ એવ પાપાનાં ભાર્યાત્વમ્ ઉપયાન્તિ તાઃ
પ્રાયેણ હરણે દોષાઃ સર્વ એવ પ્રકીર્તિતાઃ ॥

એતદ્ વૈ લેશમાત્રેણ કથિતં વો દ્વિજર્ષભાઃ
અપરસ્મિન્ કથાયોગે ભૂયઃ શ્રોષ્યથ ભો દ્વિજાઃ ॥

એતન્ મયા મહાભાગા બ્રહ્મણો વદતઃ પુરા
સુરર્ષીણાં શ્રુતં મધ્યે પૃષ્ટં ચાપિ યથા તથા ॥

મયાપિ તુભ્યં કાર્ત્સ્ન્યેન યથાવદ્ અનુવર્ણિતમ્
એતચ્ છ્રુત્વા મુનિશ્રેષ્ઠા ધર્મે કુરુત માનસમ્ ॥