બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 218

અધર્મસ્ય ગતિર્ બ્રહ્મન્ કથિતા નસ્ ત્વયાનઘ
ધર્મસ્ય ચ ગતિં શ્રોતુમ્ ઇચ્છામો વદતાં વર ॥

કૃત્વા પાપાનિ કર્માણિ કથં યાન્ત્ય્ અશુભાં ગતિમ્
કર્મણા ચ કૃતેનેહ કેન યાન્તિ શુભાં ગતિમ્ ॥

કૃત્વા પાપાનિ કર્માણિ ત્વ્ અધર્મવશમ્ આગતઃ
મનસા વિપરીતેન નિરયં પ્રતિપદ્યતે ॥

મોહાદ્ અધર્મં યઃ કૃત્વા પુનઃ સમનુતપ્યતે
મનઃસમાધિસંયુક્તો ન સ સેવેત દુષ્કૃતમ્ ॥

યદિ વિપ્રાઃ કથયતે વિપ્રાણાં ધર્મવાદિનામ્
તતો ઽધર્મકૃતાત્ ક્ષિપ્રમ્ અપરાધાત્ પ્રમુચ્યતે ॥

યથા યથા નરઃ સમ્યગ્ અધર્મમ્ અનુભાષતે
સમાહિતેન મનસા વિમુઞ્ચતિ તથા તથા ॥

યથા યથા મનસ્ તસ્ય દુષ્કૃતં કર્મ ગર્હતે
તથા તથા શરીરં તુ તેનાધર્મેણ મુચ્યતે ॥

ભુજંગ ઇવ નિર્મોકાન્ પૂર્વભુક્તાઞ્ જહાતિ તાન્
દત્ત્વા વિપ્રસ્ય દાનાનિ વિવિધાનિ સમાહિતઃ ॥

મનઃસમાધિસંયુક્તઃ સ્વર્ગતિં પ્રતિપદ્યતે
દાનાનિ તુ પ્રવક્ષ્યામિ યાનિ દત્ત્વા દ્વિજોત્તમાઃ ॥

નરઃ કૃત્વાપ્ય્ અકાર્યાણિ તતો ધર્મેણ યુજ્યતે
સર્વેષામ્ એવ દાનાનામ્ અન્નં શ્રેષ્ઠમ્ ઉદાહૃતમ્ ॥

સર્વમ્ અન્નં પ્રદાતવ્યમ્ ઋજુના ધર્મમ્ ઇચ્છતા
પ્રાણા હ્ય્ અન્નં મનુષ્યાણાં તસ્માજ્ જન્તુઃ પ્રજાયતે ॥

અન્ને પ્રતિષ્ઠિતા લોકાસ્ તસ્માદ્ અન્નં પ્રશસ્યતે
અન્નમ્ એવ પ્રશંસન્તિ દેવર્ષિપિતૃમાનવાઃ ॥

અન્નસ્ય હિ પ્રદાનેન સ્વર્ગમ્ આપ્નોતિ માનવઃ
ન્યાયલબ્ધં પ્રદાતવ્યં દ્વિજાતિભ્યો ઽન્નમ્ ઉત્તમમ્ ॥

સ્વાધ્યાયસમુપેતેભ્યઃ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના
યસ્ય ત્વ્ અન્નમ્ ઉપાશ્નન્તિ બ્રાહ્મણાશ્ ચ સકૃદ્ દશ ॥

હૃષ્ટેન મનસા દત્તં ન સ તિર્યગ્ગતિર્ ભવેત્
બ્રાહ્મણાનાં સહસ્રાણિ દશાભોજ્ય દ્વિજોત્તમાઃ ॥

નરો ઽધર્માત્ પ્રમુચ્યેત પાપેષ્વ્ અભિરતઃ સદા
ભૈક્ષેણાન્નં સમાહૃત્ય વિપ્રો વેદપુરસ્કૃતઃ ॥

સ્વાધ્યાયનિરતે વિપ્રે દત્ત્વેહ સુખમ્ એધતે
અહિંસન્ બ્રાહ્મણસ્વાનિ ન્યાયેન પરિપાલ્ય ચ ॥

ક્ષત્રિયસ્ તરસા પ્રાપ્તમ્ અન્નં યો વૈ પ્રયચ્છતિ
દ્વિજેભ્યો વેદમુખ્યેભ્યઃ પ્રયતઃ સુસમાહિતઃ ॥

તેનાપોહતિ ધર્માત્મા દુષ્કૃતં કર્મ ભો દ્વિજાઃ
ષડ્ભાગપરિશુદ્ધં ચ કૃષેર્ ભાગમ્ ઉપાર્જિતમ્ ॥

વૈશ્યો દદદ્ દ્વિજાતિભ્યઃ પાપેભ્યઃ પરિમુચ્યતે
અવાપ્ય પ્રાણસંદેહં કાર્કશ્યેન સમાર્જિતમ્ ॥

અન્નં દત્ત્વા દ્વિજાતિભ્યઃ શૂદ્રઃ પાપાત્ પ્રમુચ્યતે
ઔરસેન બલેનાન્નમ્ અર્જયિત્વા વિહિંસકઃ ॥

યઃ પ્રયચ્છતિ વિપ્રેભ્યો ન સ દુર્ગાણિ સેવતે
ન્યાયેનાવાપ્તમ્ અન્નં તુ નરો હર્ષસમન્વિતઃ ॥

દ્વિજેભ્યો વેદવૃદ્ધેભ્યો દત્ત્વા પાપાત્ પ્રમુચ્યતે
અન્નમ્ ઊર્જસ્કરં લોકે દત્ત્વોર્જસ્વી ભવેન્ નરઃ ॥

સતાં પન્થાનમ્ આવૃત્ય સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
દાનવિદ્ભિઃ કૃતઃ પન્થા યેન યાન્તિ મનીષિણઃ ॥

તેષ્વ્ અપ્ય્ અન્નસ્ય દાતારસ્ તેભ્યો ધર્મઃ સનાતનઃ
સર્વાવસ્થં મનુષ્યેણ ન્યાયેનાન્નમ્ ઉપાર્જિતમ્ ॥

કાર્યાન્ ન્યાયાગતં નિત્યમ્ અન્નં હિ પરમા ગતિઃ
અન્નસ્ય હિ પ્રદાનેન નરો યાતિ પરાં ગતિમ્ ॥

સર્વકામસમાયુક્તઃ પ્રેત્ય ચાપ્ય્ અશ્નુતે સુખમ્
એવં પુણ્યસમાયુક્તો નરઃ પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥

તસ્માદ્ અન્નં પ્રદાતવ્યમ્ અન્યાયપરિવર્જિતમ્
યસ્ તુ પ્રાણાહુતીપૂર્વમ્ અન્નં ભુઙ્ક્તે ગૃહી સદા ॥

અવન્ધ્યં દિવસં કુર્યાદ્ અન્નદાનેન માનવઃ
ભોજયિત્વા શતં નિત્યં નરો વેદવિદાં વરમ્ ॥

ન્યાયવિદ્ધર્મવિદુષામ્ ઇતિહાસવિદાં તથા
ન યાતિ નરકં ઘોરં સંસારં ન ચ સેવતે ॥

સર્વકામસમાયુક્તઃ પ્રેત્ય ચાપ્ય્ અશ્નુતે સુખમ્
એવં કર્મસમાયુક્તો રમતે વિગતજ્વરઃ ॥

રૂપવાન્ કીર્તિમાંશ્ ચૈવ ધનવાંશ્ ચોપજાયતે
એતદ્ વઃ સર્વમ્ આખ્યાતમ્ અન્નદાનફલં મહત્
મૂલમ્ એતત્ તુ ધર્માણાં પ્રદાનાનાં ચ ભો દ્વિજાઃ ॥