બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 216

અહો ઽતિદુઃખં ઘોરં ચ યમમાર્ગે ત્વયોદિતમ્
નરકાણિ ચ ઘોરાણિ દ્વારં યામ્યં ચ સત્તમ ॥

અસ્ત્ય્ ઉપાયો ન વા બ્રહ્મન્ યમમાર્ગે ઽતિભીષણે
બ્રૂહિ યેન નરા યાન્તિ સુખેન યમસાદનમ્ ॥

ઇહ યે ધર્મસંયુક્તાસ્ ત્વ્ અહિંસાનિરતા નરાઃ
ગુરુશુશ્રૂષણે યુક્તા દેવબ્રાહ્મણપૂજકાઃ ॥

યસ્મિન્ મનુષ્યલોકાસ્ તે સભાર્યાઃ સસુતાસ્ તથા
તમ્ અધ્વાનં ચ ગચ્છન્તિ યથા તત્ કથયામિ વઃ ॥

વિમાનૈર્ વિવિધૈર્ દિવ્યૈઃ કાઞ્ચનધ્વજશોભિતૈઃ
ધર્મરાજપુરં યાન્તિ સેવમાનાપ્સરોગણૈઃ ॥

બ્રાહ્મણેભ્યસ્ તુ દાનાનિ નાનારૂપાણિ ભક્તિતઃ
યે પ્રયચ્છન્તિ તે યાન્તિ સુખેનૈવ મહાપથે ॥

અન્નં યે તુ પ્રયચ્છન્તિ બ્રાહ્મણેભ્યઃ સુસંકૃતમ્
શ્રોત્રિયેભ્યો વિશેષેણ ભક્ત્યા પરમયા યુતાઃ ॥

તરુણીભિર્ વરસ્ત્રીભિઃ સેવ્યમાનાઃ પ્રયત્નતઃ
ધર્મરાજપુરં યાન્તિ વિમાનૈર્ અભ્યલંકૃતૈઃ ॥

યે ચ સત્યં પ્રભાષન્તે બહિર્ અન્તશ્ ચ નિર્મલાઃ
તે ઽપિ યાન્ત્ય્ અમરપ્રખ્યા વિમાનૈર્ યમમન્દિરમ્ ॥

ગોદાનાનિ પવિત્રાણિ વિષ્ણુમ્ ઉદ્દિશ્ય સાધુષુ
યે પ્રયચ્છન્તિ ધર્મજ્ઞાઃ કૃશેષુ કૃશવૃત્તિષુ ॥

તે યાન્તિ દિવ્યવર્ણાભૈર્ વિમાનૈર્ મણિચિત્રિતૈઃ
ધર્મરાજપુરં શ્રીમાન્ સેવ્યમાનાપ્સરોગણૈઃ ॥

ઉપાનદ્યુગલં છત્ત્રં શય્યાસનમ્ અથાપિ વા
યે પ્રયચ્છન્તિ વસ્ત્રાણિ તથૈવાભરણાનિ ચ ॥

તે યાન્ત્ય્ અશ્વૈ રથૈશ્ ચૈવ કુઞ્જરૈશ્ ચાપ્ય્ અલંકૃતાઃ
ધર્મરાજપુરં દિવ્યં છત્ત્રૈઃ સૌવર્ણરાજતૈઃ ॥

યે ચ ભક્ત્યા પ્રયચ્છન્તિ ગુડપાનકમ્ અર્ચિતમ્
ઓદનં ચ દ્વિજાગ્ર્યેભ્યો વિશુદ્ધેનાન્તરાત્મના ॥

તે યાન્તિ કાઞ્ચનૈર્ યાનૈર્ વિવિધૈસ્ તુ યમાલયમ્
વરસ્ત્રીભિર્ યથાકામં સેવ્યમાનાઃ પુનઃ પુનઃ ॥

યે ચ ક્ષીરં પ્રયચ્છન્તિ ઘૃતં દધિ ગુડં મધુ
બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રયત્નેન શુદ્ધ્યોપેતં સુસંસ્કૃતમ્ ॥

ચક્રવાકપ્રયુક્તૈશ્ ચ વિમાનૈસ્ તુ હિરણ્મયૈઃ
યાન્તિ ગન્ધર્વવાદિત્રૈઃ સેવ્યમાના યમાલયમ્ ॥

યે ફલાનિ પ્રયચ્છન્તિ પુષ્પાણિ સુરભીણિ ચ
હંસયુક્તૈર્ વિમાનૈસ્ તુ યાન્તિ ધર્મપુરં નરાઃ ॥

યે તિલાંસ્ તિલધેનું ચ ઘૃતધેનુમ્ અથાપિ વા
શ્રોત્રિયેભ્યઃ પ્રયચ્છન્તિ વિપ્રેભ્યઃ શ્રદ્ધયાન્વિતાઃ ॥

સોમમણ્ડલસંકાશૈર્ યાનૈસ્ તે યાન્તિ નિર્મલૈઃ
ગન્ધર્વૈર્ ઉપગીયન્તે પુરે વૈવસ્વતસ્ય તે ॥

યેષાં વાપ્યશ્ ચ કૂપાશ્ ચ તડાગાનિ સરાંસિ ચ
દીર્ઘિકાઃ પુષ્કરિણ્યશ્ ચ શીતલાશ્ ચ જલાશયાઃ ॥

યાનૈસ્ તે હેમચન્દ્રાભૈર્ દિવ્યઘણ્ટાનિનાદિતૈઃ
વ્યજનૈસ્ તાલવૃન્તૈશ્ ચ વીજ્યમાના મહાપ્રભાઃ ॥

યેષાં દેવકુલાન્ય્ અત્ર ચિત્રાણ્ય્ આયતનાનિ ચ
રત્નૈઃ પ્રસ્ફુરમાણાનિ મનોજ્ઞાનિ શુભાનિ ચ ॥

તે યાન્તિ લોકપાલૈસ્ તુ વિમાનૈર્ વાતરંહસૈઃ
ધર્મરાજપુરં દિવ્યં નાનાજનસમાકુલમ્ ॥

પાનીયં યે પ્રયચ્છન્તિ સર્વપ્રાણ્યુપજીવિતમ્
તે વિતૃષ્ણાઃ સુખં યાન્તિ વિમાનૈસ્ તં મહાપથમ્ ॥

કાષ્ઠપાદુકયાનાનિ પીઠકાન્ય્ આસનાનિ ચ
યૈર્ દત્તાનિ દ્વિજાતિભ્યસ્ તે ઽધ્વાનં યાન્તિ વૈ સુખમ્ ॥

સૌવર્ણમણિપીઠેષુ પાદૌ કૃત્વોત્તમેષુ ચ
તે પ્રયાન્તિ વિમાનૈસ્ તુ અપ્સરોગણમણ્ડિતૈઃ ॥

આરામાણિ વિચિત્રાણિ પુષ્પાઢ્યાનીહ માનવાઃ
રોપયન્તિ ફલાઢ્યાનિ નરાણામ્ ઉપકારિણઃ ॥

વૃક્ષચ્છાયાસુ રમ્યાસુ શીતલાસુ સ્વલંકૃતાઃ
વરસ્ત્રીગીતવાદ્યૈશ્ ચ સેવ્યમાના વ્રજન્તિ તે ॥

સુવર્ણં રજતં વાપિ વિદ્રુમં મૌક્તિકં તથા
યે પ્રયચ્છન્તિ તે યાન્તિ વિમાનૈઃ કનકોજ્જ્વલૈઃ ॥

ભૂમિદા દીપ્યમાનાશ્ ચ સર્વકામૈસ્ તુ તર્પિતાઃ
ઉદિતાદિત્યસંકાશૈર્ વિમાનૈર્ ભૃશનાદિતૈઃ ॥

કન્યાં તુ યે પ્રયચ્છન્તિ બ્રહ્મદેયામ્ અલંકૃતામ્
દિવ્યકન્યાવૃતા યાન્તિ વિમાનૈસ્ તે યમાલયમ્ ॥

સુગન્ધાગુરુકર્પૂરાન્ પુષ્પધૂપાન્ દ્વિજોત્તમાઃ
પ્રયચ્છન્તિ દ્વિજાતિભ્યો ભક્ત્યા પરમયાન્વિતાઃ ॥

તે સુગન્ધાઃ સુવેશાશ્ ચ સુપ્રભાઃ સુવિભૂષિતાઃ
યાન્તિ ધર્મપુરં યાનૈર્ વિચિત્રૈર્ અભ્યલંકૃતાઃ ॥

દીપદા યાન્તિ યાનૈશ્ ચ દીપયન્તો દિશો દશ
આદિત્યસદૃશૈર્ યાનૈર્ દીપ્યમાના યથાગ્નયઃ ॥

ગૃહાવસથદાતારો ગૃહૈઃ કાઞ્ચનમણ્ડિતૈઃ
વ્રજન્તિ બાલાર્કનિભૈર્ ધર્મરાજગૃહં નરાઃ ॥

જલભાજનદાતારઃ કુણ્ડિકાકરકપ્રદાઃ
પૂજમાનાપ્સરોભિશ્ ચ યાન્તિ દૃપ્તા મહાગજૈઃ ॥

પાદાભ્યઙ્ગં શિરોભ્યઙ્ગં સ્નાનપાનોદકં તથા
યે પ્રયચ્છન્તિ વિપ્રેભ્યસ્ તે યાન્ત્ય્ અશ્વૈર્ યમાલયમ્ ॥

વિશ્રામયન્તિ યે વિપ્રાઞ્ શ્રાન્તાન્ અધ્વનિ કર્શિતાન્
ચક્રવાકપ્રયુક્તેન યાન્તિ યાનેન તે સુખમ્ ॥

સ્વાગતેન ચ યો વિપ્રં પૂજયેદ્ આસનેન ચ
સ ગચ્છતિ તમ્ અધ્વાનં સુખં પરમનિર્વૃતઃ ॥

નમો બ્રહ્મણ્યદેવેતિ યો હરિં ચાભિવાદયેત્
ગાં ચ પાપહરેત્ય્ ઉક્ત્વા સુખં યાન્તિ ચ તત્ પથમ્ ॥

અનન્તરાશિનો યે ચ દમ્ભાનૃતવિવર્જિતાઃ
તે ઽપિ સારસયુક્તૈસ્ તુ યાન્તિ યાનૈશ્ ચ તત્ પથમ્ ॥

વર્તન્તે હ્ય્ એકભક્તેન શાઠ્યદમ્ભવિવર્જિતાઃ
હંસયુક્તૈર્ વિમાનૈસ્ તુ સુખં યાન્તિ યમાલયમ્ ॥

ચતુર્થેનૈકભક્તેન વર્તન્તે યે જિતેન્દ્રિયાઃ
તે યાન્તિ ધર્મનગરં યાનૈર્ બર્હિણયોજિતૈઃ ॥

તૃતીયે દિવસે યે તુ ભુઞ્જતે નિયતવ્રતાઃ
તે ઽપિ હસ્તિરથૈર્ દિવ્યૈર્ યાન્તિ યાનૈશ્ ચ તત્ પદમ્ ॥

ષષ્ઠે ઽન્નભક્ષકો યસ્ તુ શૌચનિત્યો જિતેન્દ્રિયઃ
સ યાતિ કુઞ્જરસ્થસ્ તુ શચીપતિર્ ઇવ સ્વયમ્ ॥

ધર્મરાજપુરં દિવ્યં નાનામણિવિભૂષિતમ્
નાનાસ્વરસમાયુક્તં જયશબ્દરવૈર્ યુતમ્ ॥

પક્ષોપવાસિનો યાન્તિ યાનૈઃ શાર્દૂલયોજિતૈઃ
પુરં તદ્ ધર્મરાજસ્ય સેવ્યમાનાઃ સુરાસુરૈઃ ॥

યે ચ માસોપવાસં તુ કુર્વતે સંયતેન્દ્રિયાઃ
તે ઽપિ સૂર્યપ્રદીપ્તૈસ્ તુ યાન્તિ યાનૈર્ યમાલયમ્ ॥

મહાપ્રસ્થાનમ્ એકાગ્રો યઃ પ્રયાતિ દૃઢવ્રતઃ
સેવ્યમાનસ્ તુ ગન્ધર્વૈર્ યાતિ યાનૈર્ યમાલયમ્ ॥

શરીરં સાધયેદ્ યસ્ તુ વૈષ્ણવેનાન્તરાત્મના
સ રથેનાગ્નિવર્ણેન યાતીહ ત્રિદશાલયમ્ ॥

અગ્નિપ્રવેશં યઃ કુર્યાન્ નારાયણપરાયણઃ
સ યાત્ય્ અગ્નિપ્રકાશેન વિમાનેન યમાલયમ્ ॥

પ્રાણાંસ્ ત્યજતિ યો મર્ત્યઃ સ્મરન્ વિષ્ણું સનાતનમ્
યાનેનાર્કપ્રકાશેન યાતિ ધર્મપુરં નરઃ ॥

પ્રવિષ્ટો ઽન્તર્ જલં યસ્ તુ પ્રાણાંસ્ ત્યજતિ માનવઃ
સોમમણ્ડલકલ્પેન યાતિ યાનેન વૈ સુખમ્ ॥

સ્વશરીરં હિ ગૃધ્રેભ્યો વૈષ્ણવો યઃ પ્રયચ્છતિ
સ યાતિ રથમુખ્યેન કાઞ્ચનેન યમાલયમ્ ॥

સ્ત્રીગ્રહે ગોગ્રહે વાપિ યુદ્ધે મૃત્યુમ્ ઉપૈતિ યઃ
સ યાત્ય્ અમરકન્યાભિઃ સેવ્યમાનો રવિપ્રભઃ ॥

વૈષ્ણવા યે ચ કુર્વન્તિ તીર્થયાત્રાં જિતેન્દ્રિયાઃ
તત્ પથં યાન્તિ તે ઘોરં સુખયાનૈર્ અલંકૃતાઃ ॥

યે યજન્તિ દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ ક્રતુભિર્ ભૂરિદક્ષિણૈઃ
તપ્તહાટકસંકાશૈર્ વિમાનૈર્ યાન્તિ તે સુખમ્ ॥

પરપીડામ્ અકુર્વન્તો ભૃત્યાનાં ભરણાદિકમ્
કુર્વન્તિ તે સુખં યાન્તિ વિમાનૈઃ કનકોજ્જ્વલૈઃ ॥

યે ક્ષાન્તાઃ સર્વભૂતેષુ પ્રાણિનામ્ અભયપ્રદાઃ
ક્રોધમોહવિનિર્મુક્તા નિર્મદાઃ સંયતેન્દ્રિયાઃ ॥

પૂર્ણચન્દ્રપ્રકાશેન વિમાનેન મહાપ્રભાઃ
યાન્તિ વૈવસ્વતપુરં દેવગન્ધર્વસેવિતાઃ ॥

એકભાવેન યે વિષ્ણું બ્રહ્માણં ત્ર્યમ્બકં રવિમ્
પૂજયન્તિ હિ તે યાન્તિ વિમાનૈર્ ભાસ્કરપ્રભૈઃ ॥

યે ચ માંસં ન ખાદન્તિ સત્યશૌચસમન્વિતાઃ
તે ઽપિ યાન્તિ સુખેનૈવ ધર્મરાજપુરં નરાઃ ॥

માંસાન્ મિષ્ટતરં નાસ્તિ ભક્ષ્યભોજ્યાદિકેષુ ચ
તસ્માન્ માંસં ન ભુઞ્જીત નાસ્તિ મિષ્ટૈઃ સુખોદયઃ ॥

ગોસહસ્રં તુ યો દદ્યાદ્ યસ્ તુ માંસં ન ભક્ષયેત્
સમાવ્ એતૌ પુરા પ્રાહ બ્રહ્મા વેદવિદાં વરઃ ॥

સર્વતીર્થેષુ યત્ પુણ્યં સર્વયજ્ઞેષુ યત્ ફલમ્
અમાંસભક્ષણે વિપ્રાસ્ તચ્ ચ તચ્ ચ ચ તત્સમમ્ ॥

એવં સુખેન તે યાન્તિ યમલોકં ચ ધાર્મિકાઃ
દાનવ્રતપરા યાનૈર્ યત્ર દેવો રવેઃ સુતઃ ॥

દૃષ્ટ્વા તાન્ ધાર્મિકાન્ દેવઃ સ્વયં સંમાનયેદ્ યમઃ
સ્વાગતાસનદાનેન પાદ્યાર્ઘ્યેણ પ્રિયેણ તુ ॥

ધન્યા યૂયં મહાત્માન આત્મનો હિતકારિણઃ
યેન દિવ્યસુખાર્થાય ભવદ્ભિઃ સુકૃતં કૃતમ્ ॥

ઇદં વિમાનમ્ આરુહ્ય દિવ્યસ્ત્રીભોગભૂષિતાઃ
સ્વર્ગં ગચ્છધ્વમ્ અતુલં સર્વકામસમન્વિતમ્ ॥

તત્ર ભુક્ત્વા મહાભોગાન્ અન્તે પુણ્યપરિક્ષયાત્
યત્ કિંચિદ્ અલ્પમ્ અશુભં ફલં તદ્ ઇહ ભોક્ષ્યથ ॥

યે તુ તં ધર્મરાજાનં નરાઃ પુણ્યાનુભાવતઃ
પશ્યન્તિ સૌમ્યમનસં પિતૃભૂતમ્ ઇવાત્મનઃ ॥

તસ્માદ્ ધર્મઃ સેવિતવ્યઃ સદા મુક્તિફલપ્રદઃ
ધર્માદ્ અર્થસ્ તથા કામો મોક્ષશ્ ચ પરિકીર્ત્યતે ॥

ધર્મો માતા પિતા ભ્રાતા ધર્મો નાથઃ સુહૃત્ તથા
ધર્મઃ સ્વામી સખા ગોપ્તા તથા ધાતા ચ પોષકઃ ॥

ધર્માદ્ અર્થો ઽર્થતઃ કામઃ કામાદ્ ભોગઃ સુખાનિ ચ
ધર્માદ્ ઐશ્વર્યમ્ એકાગ્ર્યં ધર્માત્ સ્વર્ગગતિઃ પરા ॥

ધર્મસ્ તુ સેવિતો વિપ્રાસ્ ત્રાયતે મહતો ભયાત્
દેવત્વં ચ દ્વિજત્વં ચ ધર્માત્ પ્રાપ્નોત્ય્ અસંશયમ્ ॥

યદા ચ ક્ષીયતે પાપં નરાણાં પૂર્વસંચિતમ્
તદૈષાં ભજતે બુદ્ધિર્ ધર્મં ચાત્ર દ્વિજોત્તમાઃ ॥

જન્માન્તરસહસ્રેષુ માનુષ્યં પ્રાપ્ય દુર્લભમ્
યો હિ નાચરતે ધર્મં ભવેત્ સ ખલુ વઞ્ચિતઃ ॥

કુત્સિતા યે દરિદ્રાશ્ ચ વિરૂપા વ્યાધિતાસ્ તથા
પરપ્રેષ્યાશ્ ચ મૂર્ખાશ્ ચ જ્ઞેયા ધર્મવિવર્જિતાઃ ॥

યે હિ દીર્ઘાયુષઃ શૂરાઃ પણ્ડિતા ભોગિનો ઽર્થિનઃ
અરોગા રૂપવન્તશ્ ચ તૈસ્ તુ ધર્મઃ પુરા કૃતઃ ॥

એવં ધર્મરતા વિપ્રા ગચ્છન્તિ ગતિમ્ ઉત્તમામ્
અધર્મં સેવમાનાસ્ તુ તિર્યગ્યોનિં વ્રજન્તિ તે ॥

યે નરા નરકધ્વંસિ વાસુદેવમ્ અનુવ્રતાઃ
તે સ્વપ્ને ઽપિ ન પશ્યન્તિ યમં વા નરકાણિ વા ॥

અનાદિનિધનં દેવં દૈત્યદાનવદારણમ્
યે નમન્તિ નરા નિત્યં નહિ પશ્યન્તિ તે યમમ્ ॥

કર્મણા મનસા વાચા યે ઽચ્યુતં શરણં ગતાઃ
ન સમર્થો યમસ્ તેષાં તે મુક્તિફલભાગિનઃ ॥

યે જના જગતાં નાથં નિત્યં નારાયણં દ્વિજાઃ
નમન્તિ નહિ તે વિષ્ણોઃ સ્થાનાદ્ અન્યત્ર ગામિનઃ ॥

ન તે દૂતાન્ ન તન્ માર્ગં ન યમં ન ચ તાં પુરીમ્
પ્રણમ્ય વિષ્ણું પશ્યન્તિ નરકાણિ કથંચન ॥

કૃત્વાપિ બહુશઃ પાપં નરા મોહસમન્વિતાઃ
ન યાન્તિ નરકં નત્વા સર્વપાપહરં હરિમ્ ॥

શાઠ્યેનાપિ નરા નિત્યં યે સ્મરન્તિ જનાર્દનમ્
તે ઽપિ યાન્તિ તનું ત્યક્ત્વા વિષ્ણુલોકમ્ અનામયમ્ ॥

અત્યન્તક્રોધસક્તો ઽપિ કદાચિત્ કીર્તયેદ્ ધરિમ્
સો ઽપિ દોષક્ષયાન્ મુક્તિં લભેચ્ ચેદિપતિર્ યથા ॥