બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 215
કથં દક્ષિણમાર્ગેણ વિશન્તિ પાપિનઃ પુરમ્
શ્રોતુમ્ ઇચ્છામ તદ્ બ્રૂહિ વિસ્તરેણ તપોધન ॥
સુઘોરં તન્ મહાઘોરં દ્વારં વક્ષ્યામિ ભીષણમ્
નાનાશ્વાપદસંકીર્ણં શિવાશતનિનાદિતમ્ ॥
ફેત્કારરવસંયુક્તમ્ અગમ્યં લોમહર્ષણમ્
ભૂતપ્રેતપિશાચૈશ્ ચ વૃતં ચાન્યૈશ્ ચ રાક્ષસૈઃ ॥
એવં દૃષ્ટ્વા સુદૂરાન્તે દ્વારં દુષ્કૃતકારિણઃ
મોહં ગચ્છન્તિ સહસા ત્રાસાદ્ વિપ્રલપન્તિ ચ ॥
તતસ્ તાઞ્ શૃઙ્ખલૈઃ પાશૈર્ બદ્ધ્વા કર્ષન્તિ નિર્ભયાઃ
તાડયન્તિ ચ દણ્ડૈશ્ ચ ભર્ત્સયન્તિ પુનઃ પુનઃ ॥
લબ્ધસંજ્ઞાસ્ તતસ્ તે વૈ રુધિરેણ પરિપ્લુતાઃ
વ્રજન્તિ દક્ષિણં દ્વારં પ્રસ્ખલન્તઃ પદે પદે ॥
તીવ્રકણ્ટકયુક્તેન શર્કરાનિચિતેન ચ
ક્ષુરધારાનિભૈસ્ તીક્ષ્ણૈઃ પાષાણૈર્ નિચિતેન ચ ॥
ક્વચિત્ પઙ્કેન નિચિતા નિરુત્તારૈશ્ ચ ખાતકૈઃ
લોહસૂચીનિભૈર્ દન્તૈઃ સંછન્નેન ક્વચિત્ ક્વચિત્ ॥
તટપ્રપાતવિષમૈઃ પર્વતૈર્ વૃક્ષસંકુલૈઃ
પ્રતપ્તાઙ્ગારયુક્તેન યાન્તિ માર્ગેણ દુઃખિતાઃ ॥
ક્વચિદ્ વિષમગર્તાભિઃ ક્વચિલ્ લોષ્ટૈઃ સુપિચ્છલૈઃ
સુતપ્તવાલુકાભિશ્ ચ તથા તીક્ષ્ણૈશ્ ચ શઙ્કુભિઃ ॥
અયઃશૃઙ્ગાટકૈસ્ તપ્તૈઃ ક્વચિદ્ દાવાગ્નિના યુતમ્
ક્વચિત્ તપ્તશિલાભિશ્ ચ ક્વચિદ્ વ્યાપ્તં હિમેન ચ ॥
ક્વચિદ્ વાલુકયા વ્યાપ્તમ્ આકણ્ઠાન્તઃપ્રવેશયા
ક્વચિદ્ દુષ્ટામ્બુના વ્યાપ્તં ક્વચિત્ કર્ષાગ્નિના પુનઃ ॥
ક્વચિત્ સિંહૈર્ વૃકૈર્ વ્યાઘ્રૈર્ દશકીટૈશ્ ચ દારુણૈઃ
ક્વચિન્ મહાજલૌકાભિઃ ક્વચિદ્ અજગરૈઃ પુનઃ ॥
મક્ષિકાભિશ્ ચ રૌદ્રાભિઃ ક્વચિત્ સર્પવિષોલ્બણૈઃ
ક્વચિદ્ દુષ્ટગજૈશ્ ચૈવ બલોન્મત્તૈઃ પ્રમાથિભિઃ ॥
પન્થાનમ્ ઉલ્લિખદ્ભિશ્ ચ તીક્ષ્ણશૃઙ્ગૈર્ મહાવૃષૈઃ
મહાશૃઙ્ગૈશ્ ચ મહિષૈર્ ઉષ્ટ્રૈર્ મત્તૈશ્ ચ ખાદનૈઃ ॥
ડાકિનીભિશ્ ચ રૌદ્રાભિર્ વિકરાલૈશ્ ચ રાક્ષસૈઃ
વ્યાધિભિશ્ ચ મહારૌદ્રૈઃ પીડ્યમાના વ્રજન્તિ તે ॥
મહાધૂલિવિમિશ્રેણ મહાચણ્ડેન વાયુના
મહાપાષાણવર્ષેણ હન્યમાના નિરાશ્રયાઃ ॥
ક્વચિદ્ વિદ્યુન્નિપાતેન દીર્યમાણા વ્રજન્તિ તે
મહતા બાણવર્ષેણ ભિદ્યમાનાશ્ ચ સર્વશઃ ॥
પતદ્ભિર્ વજ્રનિર્ઘાતૈર્ ઉલ્કાપાતૈઃ સુદારુણૈઃ
પ્રદીપ્તાઙ્ગારવર્ષેણ દહ્યમાના વિશન્તિ ચ ॥
મહતા પાંશુવર્ષેણ પૂર્યમાણા રુદન્તિ ચ
મેઘારવૈઃ સુઘોરૈશ્ ચ વિત્રાસ્યન્તે મુહુર્ મુહુઃ ॥
નિઃશેષાઃ શરવર્ષેણ ચૂર્ણ્યમાણાશ્ ચ સર્વતઃ
મહાક્ષારામ્બુધારાભિઃ સિચ્યમાના વ્રજન્તિ ચ ॥
મહાશીતેન મરુતા રૂક્ષેણ પરુષેણ ચ
સમન્તાદ્ દીર્યમાણાશ્ ચ શુષ્યન્તે સંકુચન્તિ ચ ॥
ઇત્થં માર્ગેણ પુરુષાઃ પાથેયરહિતેન ચ
નિરાલમ્બેન દુર્ગેણ નિર્જલેન સમન્તતઃ ॥
અતિશ્રમેણ મહતા નિર્ગતેનાશ્રમાય વૈ
નીયન્તે દેહિનઃ સર્વે યે મૂઢાઃ પાપકર્મિણઃ ॥
યમદૂતૈર્ મહાઘોરૈસ્ તદાજ્ઞાકારિભિર્ બલાત્
એકાકિનઃ પરાધીના મિત્રબન્ધુવિવર્જિતાઃ ॥
શોચન્તઃ સ્વાનિ કર્માણિ રુદન્તિ ચ મુહુર્ મુહુઃ
પ્રેતીભૂતા નિષિદ્ધાસ્ તે શુષ્કકણ્ઠૌષ્ઠતાલુકાઃ ॥
કૃશાઙ્ગા ભીતભીતાશ્ ચ દહ્યમાનાઃ ક્ષુધાગ્નિના
બદ્ધાઃ શૃઙ્ખલયા કેચિત્ કેચિદ્ ઉત્તાનપાદયોઃ ॥
આકૃષ્યન્તે શુષ્યમાણા યમદૂતૈર્ બલોત્કટૈઃ
નરા અધોમુખાશ્ ચાન્યે કૃષ્યમાણાઃ સુદુઃખિતાઃ ॥
અન્નપાનીયરહિતા યાચમાનાઃ પુનઃ પુનઃ
દેહિ દેહીતિ ભાષન્તઃ સાશ્રુગદ્ગદયા ગિરા ॥
કૃતાઞ્જલિપુટા દીનાઃ ક્ષુત્તૃષ્ણાપરિપીડિતાઃ
ભક્ષ્યાન્ ઉચ્ચાવચાન્ દૃષ્ટ્વા ભોજ્યાન્ પેયાંશ્ ચ પુષ્કલાન્ ॥
સુગન્ધદ્રવ્યસંયુક્તાન્ યાચમાનાઃ પુનઃ પુનઃ
દધિક્ષીરઘૃતોન્મિશ્રં દૃષ્ટ્વા શાલ્યોદનં તથા ॥
પાનાનિ ચ સુગન્ધીનિ શીતલાન્ય્ ઉદકાનિ ચ
તાન્ યાચમાનાંસ્ તે યામ્યા ભર્ત્સયન્તસ્ તદાબ્રુવન્
વચોભિઃ પરુષૈર્ ભીમાઃ ક્રોધરક્તાન્તલોચનાઃ ॥
ન ભવદ્ભિર્ હુતં કાલે ન દત્તં બ્રાહ્મણેષુ ચ
પ્રસભં દીયમાનં ચ વારિતં ચ દ્વિજાતિષુ ॥
તસ્ય પાપસ્ય ચ ફલં ભવતાં સમુપાગતમ્
નાગ્નૌ દગ્ધં જલે નષ્ટં ન હૃતં નૃપતસ્કરૈઃ ॥
કુતો વા સાંપ્રતં વિપ્રે યન્ ન દત્તં પુરાધમાઃ
યૈર્ દત્તાનિ તુ દાનાનિ સાધુભિઃ સાત્ત્વિકાનિ તુ ॥
તેષામ્ એતે પ્રદૃશ્યન્તે કલ્પિતા હ્ય્ અન્નપર્વતાઃ
ભક્ષ્યભોજ્યાશ્ ચ પેયાશ્ ચ લેહ્યાશ્ ચોષ્યાશ્ ચ સંવૃતાઃ ॥
ન યૂયમ્ અભિલપ્સ્યધ્વે ન દત્તં ચ કથંચન
યૈસ્ તુ દત્તં હુતં ચેષ્ટં બ્રાહ્મણાશ્ ચૈવ પૂજિતાઃ ॥
તેષામ્ અન્નં સમાનીય ઇહ નિક્ષિપ્યતે સદા
પરસ્વં કથમ્ અસ્માભિર્ દાતું શક્યેત નારકાઃ ॥
કિંકરાણાં વચઃ શ્રુત્વા નિઃસ્પૃહાઃ ક્ષુત્તૃષાર્દિતાઃ
તતસ્ તે દારુણૈશ્ ચાસ્ત્રૈઃ પીડ્યન્તે યમકિંકરૈઃ ॥
મુદ્ગરૈર્ લોહદણ્ડૈશ્ ચ શક્તિતોમરપટ્ટિશૈઃ
પરિઘૈર્ ભિન્દિપાલૈશ્ ચ ગદાપરશુભિઃ શરૈઃ ॥
પૃષ્ઠતો હન્યમાન્યાશ્ ચ યમદૂતૈઃ સુનિર્દયૈઃ
અગ્રતઃ સિંહવ્યાઘ્રાદ્યૈર્ ભક્ષ્યન્તે પાપકારિણઃ ॥
ન પ્રવેષ્ટું ન નિર્ગન્તું લભન્તે દુઃખિતા ભૃશમ્
સ્વકર્મોપહતાઃ પાપાઃ ક્રન્દમાનાઃ સુદારુણાઃ ॥
તત્ર સંપીડ્ય સુભૃશં પ્રવેશં યમકિંકરૈઃ
નીયન્તે પાપિનસ્ તત્ર યત્ર તિષ્ઠેત્ સ્વયં યમઃ ॥
ધર્માત્મા ધર્મકૃદ્ દેવઃ સર્વસંયમનો યમઃ
એવં પથાતિકષ્ટેન પ્રાપ્તાઃ પ્રેતપુરં નરાઃ ॥
પ્રજ્ઞાપિતાસ્ તદા દૂતૈર્ નિવેશ્યન્તે યમાગ્રતઃ
તતસ્ તે પાપકર્માણસ્ તં પશ્યન્તિ ભયાનકમ્ ॥
પાપાપવિદ્ધનયના વિપરીતાત્મબુદ્ધયઃ
દંષ્ટ્રાકરાલવદનં ભ્રુકૂટીકુટિલેક્ષણમ્ ॥
ઊર્ધ્વકેશં મહાશ્મશ્રું પ્રસ્ફુરદધરોત્તરમ્
અષ્ટાદશભુજં ક્રુદ્ધં નીલાઞ્જનચયોપમમ્ ॥
સર્વાયુધોદ્યતકરં તીવ્રદણ્ડેન સંયુતમ્
મહામહિષમ્ આરૂઢં દીપ્તાગ્નિસમલોચનમ્ ॥
રક્તમાલ્યામ્બરધરં મહામેઘમ્ ઇવોચ્છ્રિતમ્
પ્રલયામ્બુદનિર્ઘોષં પિબન્ન્ ઇવ મહોદધિમ્ ॥
ગ્રસન્તમ્ ઇવ ત્રૈલોક્યમ્ ઉદ્ગિરન્તમ્ ઇવાનલમ્
મૃત્યું ચ તત્સમીપસ્થં કાલાનલસમપ્રભમ્ ॥
પ્રલયાનલસંકાશં કૃતાન્તં ચ ભયાનકમ્
મારીચોગ્રા મહામારી કાલરાત્રી ચ દારુણા ॥
વિવિધા વ્યાધયઃ કષ્ટા નાનારૂપા ભયાવહાઃ
શક્તિશૂલાઙ્કુશધરાઃ પાશચક્રાસિધારિણઃ ॥
વજ્રદણ્ડધરા રૌદ્રાઃ ક્ષુરતૂણધનુર્ધરાઃ
અસંખ્યાતા મહાવીર્યાઃ ક્રૂરાશ્ ચાઞ્જનસપ્રભાઃ ॥
સર્વાયુધોદ્યતકરા યમદૂતા ભયાનકાઃ
અનેન પરિવારેણ મહાઘોરેણ સંવૃતમ્ ॥
યમં પશ્યન્તિ પાપિષ્ઠાશ્ ચિત્રગુપ્તં વિભીષણમ્
નિર્ભર્ત્સયતિ ચાત્યર્થં યમસ્ તાન્ પાપકારિણઃ ॥
ચિત્રગુપ્તસ્ તુ ભગવાન્ ધર્મવાક્યૈઃ પ્રબોધયન્ ॥
ભો ભો દુષ્કૃતકર્માણઃ પરદ્રવ્યાપહારિણઃ
ગર્વિતા રૂપવીર્યેણ પરદારવિમર્દકાઃ ॥
યત્ સ્વયં ક્રિયતે કર્મ તત્ સ્વયં ભુજ્યતે પુનઃ
તત્ કિમ્ આત્મોપઘાતાર્થં ભવદ્ભિર્ દુષ્કૃતં કૃતમ્ ॥
ઇદાનીં કિં નુ શોચધ્વં પીડ્યમાનાઃ સ્વકર્મભિઃ
ભુઞ્જધ્વં સ્વાનિ દુઃખાનિ નહિ દોષો ઽસ્તિ કસ્યચિત્ ॥
ય એતે પૃથિવીપાલાઃ સંપ્રાપ્તા મત્સમીપતઃ
સ્વકીયૈઃ કર્મભિર્ ઘોરૈર્ દુષ્પ્રજ્ઞા બલગર્વિતાઃ ॥
ભો ભો નૃપા દુરાચારાઃ પ્રજાવિધ્વંસકારિણઃ
અલ્પકાલસ્ય રાજ્યસ્ય કૃતે કિં દુષ્કૃતં કૃતમ્ ॥
રાજ્યલોભેન મોહેન બલાદ્ અન્યાયતઃ પ્રજાઃ
યદ્ દણ્ડિતાઃ ફલં તસ્ય ભુઞ્જધ્વમ્ અધુના નૃપાઃ ॥
કુતો રાજ્યં કલત્રં ચ યદર્થમ્ અશુભં કૃતમ્
તત્ સર્વં સંપરિત્યજ્ય યૂયમ્ એકાકિનઃ સ્થિતાઃ ॥
પશ્યામો ન બલં સર્વં યેન વિધ્વંસિતાઃ પ્રજાઃ
યમદૂતૈઃ પાટ્યમાના અધુના કીદૃશં ફલમ્ ॥
એવં બહુવિધૈર્ વાક્યૈર્ ઉપાલબ્ધા યમેન તે
શોચન્તઃ સ્વાનિ કર્માણિ તૂષ્ણીં તિષ્ઠન્તિ પાર્થિવાઃ ॥
ઇતિ કર્મ સમાદિશ્ય નૃપાણાં ધર્મરાટ્ સ્વયમ્
તત્પાતકવિશુદ્ધ્યર્થમ્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥
ભો ભોશ્ ચણ્ડ મહાચણ્ડ ગૃહીત્વા નૃપતીન્ ઇમાન્
વિશોધયધ્વં પાપેભ્યઃ ક્રમેણ નરકાગ્નિષુ ॥
તતઃ શીઘ્રં સમુત્થાય નૃપાન્ સંગૃહ્ય પાદયોઃ
ભ્રામયિત્વા તુ વેગેન ક્ષિપ્ત્વા ચોર્ધ્વં પ્રગૃહ્ય ચ ॥
તત્તત્પાપપ્રમાણેન યમદૂતાઃ શિલાતલે
આસ્ફોટયન્તિ તરસા વજ્રેણેવ મહાદ્રુમમ્ ॥
તતસ્ તુ રક્તં સ્રોતોભિઃ સ્રવતે જર્જરીકૃતઃ
નિઃસંજ્ઞઃ સ તદા દેહી નિશ્ચેષ્ટશ્ ચ પ્રજાયતે ॥
તતઃ સ વાયુના સ્પૃષ્ટઃ શનૈર્ ઉજ્જીવતે પુનઃ
તતઃ પાપવિશુદ્ધ્યર્થં ક્ષિપન્તિ નરકાર્ણવે ॥
અન્યાંશ્ ચ તે તદા દૂતાઃ પાપકર્મરતાન્ નરાન્
નિવેદયન્તિ વિપ્રેન્દ્રા યમાય ભૃશદુઃખિતાન્ ॥
એષ દેવ તવાદેશાદ્ અસ્માભિર્ મોહિતો ભૃશમ્
આનીતો ધર્મવિમુખઃ સદા પાપરતઃ પરઃ ॥
એષ લુબ્ધો દુરાચારો મહાપાતકસંયુતઃ
ઉપપાતકકર્તા ચ સદા હિંસારતો શુચિઃ ॥
અગમ્યાગામી દુષ્ટાત્મા પરદ્રવ્યાપહારકઃ
કન્યાક્રયી કૂટસાક્ષી કૃતઘ્નો મિત્રવઞ્ચકઃ ॥
અનેન મદમત્તેન સદા ધર્મો વિનિન્દિતઃ
પાપમ્ આચરિતં કર્મ મર્ત્યલોકે દુરાત્મના ॥
ઇદાનીમ્ અસ્ય દેવેશ નિગ્રહાનુગ્રહૌ વદ
પ્રભુર્ અસ્ય ક્રિયાયોગે વયં વા પરિપન્થિનઃ ॥
ઇતિ વિજ્ઞાપ્ય દેવેશં ન્યસ્યાગ્રે પાપકારિણમ્
નરકાણાં સહસ્રેષુ લક્ષકોટિશતેષુ ચ ॥
કિંકરાસ્ તે તતો યાન્તિ ગ્રહીતુમ્ અપરાન્ નરાન્
પ્રતિપન્ને કૃતે દોષે યમો વૈ પાપકારિણામ્ ॥
સમાદિશતિ તાન્ ઘોરાન્ નિગ્રહાય સ્વકિંકરાન્
યથા યસ્ય વિનિર્દિષ્ટો વસિષ્ઠાદ્યૈર્ વિનિગ્રહઃ ॥
પાપસ્ય તદ્ ભૃશં ક્રુદ્ધાઃ કુર્વન્તિ યમકિંકરાઃ
અઙ્કુશૈર્ મુદ્ગરૈર્ દણ્ડૈઃ ક્રકચૈઃ શક્તિતોમરૈઃ ॥
ખડ્ગશૂલનિપાતૈશ્ ચ ભિદ્યન્તે પાપકારિણઃ
નરકાણાં સહસ્રેષુ લક્ષકોટિશતેષુ ચ ॥
સ્વકર્મોપાર્જિતૈર્ દોષૈઃ પીડ્યન્તે યમકિંકરૈઃ
શૃણુધ્વં નરકાણાં ચ સ્વરૂપં ચ ભયંકરમ્ ॥
નામાનિ ચ પ્રમાણં ચ યેન યાન્તિ નરાશ્ ચ તાન્
મહાવાચીતિ વિખ્યાતં નરકં શોણિતપ્લુતમ્ ॥
વજ્રકણ્ટકસંમિશ્રં યોજનાયુતવિસ્તૃતમ્
તત્ર સંપીડ્યતે મગ્નો ભિદ્યતે વજ્રકણ્ટકે ॥
વર્ષલક્ષં મહાઘોરં ગોઘાતી નરકે નરઃ
યોજનાનાં શતં લક્ષં કુમ્ભીપાકં સુદારુણમ્ ॥
તામ્રકુમ્ભવતી દીપ્તા વાલુકાઙ્ગારસંવૃતા
બ્રહ્મહા ભૂમિહર્તા ચ નિક્ષેપસ્યાપહારકઃ ॥
દહ્યન્તે તત્ર સંક્ષિપ્તા યાવદ્ આભૂતસંપ્લવમ્
રૌરવો વજ્રનારાચૈઃ પ્રજ્વલદ્ભિઃ સમાવૃતઃ ॥
યોજનાનાં સહસ્રાણિ ષષ્ટિર્ આયામવિસ્તરૈઃ
ભિદ્યન્તે તત્ર નારાચૈઃ સજ્વાલૈર્ નરકે નરાઃ ॥
ઇક્ષુવત્ તત્ર પીડ્યન્તે યે નરાઃ કૂટસાક્ષિણઃ
અયોમયં પ્રજ્વલિતં મઞ્જૂષં નરકં સ્મૃતમ્ ॥
નિક્ષિપ્તાસ્ તત્ર દહ્યન્તે બન્દિગ્રાહકૃતાશ્ ચ યે
અપ્રતિષ્ઠેતિ નરકં પૂયમૂત્રપુરીષકમ્ ॥
અધોમુખઃ પતેત્ તત્ર બ્રાહ્મણસ્યોપપીડકઃ
લાક્ષાપ્રજ્વલિતં ઘોરં નરકં તુ વિલેપકમ્ ॥
નિમગ્નાસ્ તત્ર દહ્યન્તે મદ્યપાને દ્વિજોત્તમાઃ
મહાપ્રભેતિ નરકં દીપ્તશૂલમહોચ્છ્રયમ્ ॥
તત્ર શૂલેન ભિદ્યન્તે પતિભાર્યોપભેદિનઃ
નરકં ચ મહાઘોરં જયન્તી ચાયસી શિલા ॥
તયા ચાક્રમ્યતે પાપઃ પરદારોપસેવકઃ
નરકં શાલ્મલાખ્યં તુ પ્રદીપ્તદૃઢકણ્ટકમ્ ॥
તયા લિઙ્ગતિ દુઃખાર્તા નારી બહુનરંગમા
યે વદન્તિ સદાસત્યં પરમર્માવકર્તનમ્ ॥
જિહ્વા ચોચ્છ્રિયતે તેષાં સદસ્યૈર્ યમકિંકરૈઃ
યે તુ રાગૈઃ કટાક્ષૈશ્ ચ વીક્ષન્તે પરયોષિતમ્ ॥
તેષાં ચક્ષૂંષિ નારાચૈર્ વિધ્યન્તે યમકિંકરૈઃ ॥
માતરં યે ઽપિ ગચ્છન્તિ ભગિનીં દુહિતરં સ્નુષામ્
સ્ત્રીબાલવૃદ્ધહન્તારો યાવદ્ ઇન્દ્રાશ્ ચતુર્દશ
જ્વાલામાલાકુલં રૌદ્રં મહારૌરવસંજ્ઞિતમ્ ॥
નરકં યોજનાનાં ચ સહસ્રાણિ ચતુર્દશ
પુરં ક્ષેત્રં ગૃહં ગ્રામં યો દીપયતિ વહ્નિના ॥
સ તત્ર દહ્યતે મૂઢો યાવત્ કલ્પસ્થિતિર્ નરઃ
તામિસ્રમ્ ઇતિ વિખ્યાતં લક્ષયોજનવિસ્તૃતમ્ ॥
નિપતદ્ભિઃ સદા રૌદ્રઃ ખડ્ગપટ્ટિશમુદ્ગરૈઃ
તત્ર ચૌરા નરાઃ ક્ષિપ્તાસ્ તાડ્યન્તે યમકિંકરૈઃ ॥
શૂલશક્તિગદાખડ્ગૈર્ યાવત્ કલ્પશતત્રયમ્
તામિસ્રાદ્ દ્વિગુણં પ્રોક્તં મહાતામિસ્રસંજ્ઞિતમ્ ॥
જલૌકાસર્પસંપૂર્ણાં નિરાલોકં સુદુઃખદમ્
માતૃહા પિતૃહા ચૈવ મિત્રવિસ્રમ્ભઘાતકઃ ॥
તિષ્ઠન્તિ તક્ષ્યમાણાશ્ ચ યાવત્ તિષ્ઠતિ મેદિની
અસિપત્ત્રવનં નામ નરકં ભૂરિદુઃખદમ્ ॥
યોજનાયુતવિસ્તારં જ્વલત્ખડ્ગૈઃ સમાકુલમ્
પાતિતસ્ તત્ર તૈઃ ખડ્ગૈઃ શતધા તુ સમાહતઃ ॥
મિત્રઘ્નઃ કૃત્યતે તાવદ્ યાવદ્ આભૂતસંપ્લવમ્
કરમ્ભવાલુકા નામ નરકં યોજનાયુતમ્ ॥
કૂપાકારં વૃતં દીપ્તૈર્ વાલુકાઙ્ગારકણ્ટકૈઃ
દહ્યતે ભિદ્યતે વર્ષ લક્ષાયુતશતત્રયમ્ ॥
યેન દગ્ધો જનો નિત્યં મિથ્યોપાયૈઃ સુદારુણૈઃ
કાકોલં નામ નરકં કૃમિપૂયપરિપ્લુતમ્ ॥
ક્ષિપ્યતે તત્ર દુષ્ટાત્મા એકાકી મિષ્ટભુઙ્ નરઃ
કુડ્મલં નામ નરકં પૂર્ણં વિણ્મૂત્રશોણિતૈઃ ॥
પઞ્ચયજ્ઞક્રિયાહીનાઃ ક્ષિપ્યન્તે તત્ર વૈ નરાઃ
સુદુર્ગન્ધં મહાભીમં માંસશોણિતસંકુલમ્ ॥
અભક્ષ્યાન્ને રતાસ્ તે ઽત્ર નિપતન્તિ નરાધમાઃ
ક્રિમિકીટસમાકીર્ણં શવપૂર્ણં મહાવટમ્ ॥
અધોમુખઃ પતેત્ તત્ર કન્યાવિક્રયકૃન્ નરઃ
નામ્ના વૈ તિલપાકેતિ નરકં દારુણં સ્મૃતમ્ ॥
તિલવત્ તત્ર પીડ્યન્તે પરપીડારતાશ્ ચ યે
નરકં તૈલપાકેતિ જ્વલત્તૈલમહીપ્લવમ્ ॥
પચ્યતે તત્ર મિત્રઘ્નો હન્તા ચ શરણાગતમ્
નામ્ના વજ્રકપાટેતિ વજ્રશૃઙ્ખલયાન્વિતમ્ ॥
પીડ્યન્તે નિર્દયં તત્ર યૈઃ કૃતઃ ક્ષીરવિક્રયઃ
નિરુચ્છ્વાસ ઇતિ પ્રોક્તં તમોન્ધં વાતવર્જિતમ્ ॥
નિશ્ચેષ્ટં ક્ષિપ્યતે તત્ર વિપ્રદાનનિરોધકૃત્
અઙ્ગારોપચયં નામ દીપ્તાઙ્ગારસમુજ્જ્વલમ્ ॥
દહ્યતે તત્ર યેનોક્તં દાનં વિપ્રાય નાર્પિતમ્
મહાપાયીતિ નરકં લક્ષયોજનમ્ આયતમ્ ॥
પાત્યન્તે ઽધોમુખાસ્ તત્ર યે જલ્પન્તિ સદાનૃતમ્
મહાજ્વાલેતિ નરકં જ્વાલાભાસ્વરભીષણમ્ ॥
દહ્યતે તત્ર સુચિરં યઃ પાપે બુદ્ધિકૃન્ નરઃ
નરકં ક્રકચાખ્યાતં પીડ્યન્તે તત્ર વૈ નરાઃ ॥
ક્રકચૈર્ વજ્રધારોગ્રૈર્ અગમ્યાગમને રતાઃ
નરકં ગુડપાકેતિ જ્વલદ્ગુડહ્રદૈર્ વૃતમ્ ॥
નિક્ષિપ્તો દહ્યતે તસ્મિન્ વર્ણસંકરકૃન્ નરઃ
ક્ષુરધારેતિ નરકં તીક્ષ્ણક્ષુરસમાવૃતમ્ ॥
છિદ્યન્તે તત્ર કલ્પાન્તં વિપ્રભૂમિહરા નરાઃ
નરકં ચામ્બરીષાખ્યં પ્રલયાનલદીપિતમ્ ॥
કલ્પકોટિશતં તત્ર દહ્યતે સ્વર્ણહારકઃ
નામ્ના વજ્રકુઠારેતિ નરકં વજ્રસંકુલમ્ ॥
છિદ્યન્તે તત્ર છેત્તારો દ્રુમાણાં પાપકારિણઃ
નરકં પરિતાપાખ્યં પ્રલયાનલદીપિતમ્ ॥
ગરદો મધુહર્તા ચ પચ્યતે તત્ર પાપકૃત્
નરકં કાલસૂત્રં ચ વજ્રસૂત્રવિનિર્મિતમ્ ॥
ભ્રમન્તસ્ તત્ર ચ્છિદ્યન્તે પરસસ્યોપલુણ્ઠકાઃ
નરકં કશ્મલં નામ શ્લેષ્મશિઙ્ઘાણકાવૃતમ્ ॥
તત્ર સંક્ષિપ્યતે કલ્પં સદા માંસરુચિર્ નરઃ
નરકં ચોગ્રગન્ધેતિ લાલામૂત્રપુરીષવત્ ॥
ક્ષિપ્યન્તે તત્ર નરકે પિતૃપિણ્ડાપ્રયચ્છકાઃ
નરકં દુર્ધરં નામ જલૌકાવૃશ્ચિકાકુલમ્ ॥
ઉત્કોચભક્ષકસ્ તત્ર તિષ્ઠતે વર્ષકાયુતમ્
યચ્ ચ વજ્રમહાપીડા નરકં વજ્રનિર્મિતમ્ ॥
તત્ર પ્રક્ષિપ્ય દહ્યન્તે પીડ્યન્તે યમકિંકરૈઃ
ધનં ધાન્યં હિરણ્યં વા પરકીયં હરન્તિ યે ॥
યમદૂતૈશ્ ચ ચૌરાસ્ તે છિદ્યન્તે લવશઃ ક્ષુરૈઃ
યે હત્વા પ્રાણિનં મૂઢાઃ ખાદન્તે કાકગૃધ્રવત્ ॥
ભોજ્યન્તે ચ સ્વમાંસં તે કલ્પાન્તં યમકિંકરૈઃ
આસનં શયનં વસ્ત્રં પરકીયં હરન્તિ યે ॥
યમદૂતૈશ્ ચ તે મૂઢા ભિદ્યન્તે શક્તિતોમરૈઃ
ફલં પત્ત્રં નૃણાં વાપિ હૃતં યૈસ્ તુ કુબુદ્ધિભિઃ ॥
યમદૂતૈશ્ ચ તે ક્રુદ્ધૈર્ દહ્યન્તે તૃણવહ્નિભિઃ
પરદ્રવ્યે કલત્રે ચ યઃ સદા દુષ્ટધીર્ નરઃ ॥
યમદૂતૈર્ જ્વલત્ તસ્ય હૃદિ શૂલં નિખન્યતે
કર્મણા મનસા વાચા યે ધર્મવિમુખા નરાઃ ॥
યમલોકે તુ તે ઘોરા લભન્તે પરિયાતનાઃ
એવં શતસહસ્રાણિ લક્ષકોટિશતાનિ ચ ॥
નરકાણિ નરૈસ્ તત્ર ભુજ્યન્તે પાપકારિભિઃ
ઇહ કૃત્વા સ્વલ્પમ્ અપિ નરઃ કર્માશુભાત્મકમ્ ॥
પ્રાપ્નોતિ નરકે ઘોરે યમલોકેષુ યાતનામ્
ન શૃણ્વન્તિ નરા મૂઢા ધર્મોક્તં સાધુ ભાષિતમ્ ॥
દૃષ્ટં કેનેતિ પ્રત્યક્ષં પ્રત્યુક્ત્યૈવં વદન્તિ તે
દિવા રાત્રૌ પ્રયત્નેન પાપં કુર્વન્તિ યે નરાઃ ॥
નાચરન્તિ હિ તે ધર્મં પ્રમાદેનાપિ મોહિતાઃ
ઇહૈવ ફલભોક્તારઃ પરત્ર વિમુખાશ્ ચ યે ॥
તે પતન્તિ સુઘોરેષુ નરકેષુ નરાધમાઃ
દારુણો નરકે વાસઃ સ્વર્ગવાસઃ સુખપ્રદઃ
નરૈઃ સંપ્રાપ્યતે તત્ર કર્મ કૃત્વા શુભાશુભમ્ ॥
મૂળ પાઠ: Brahmapurāṇa 1-246 · Data entry Peter Schreiner Renate Söhnen-Thieme · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0