બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 213

અહો કૃષ્ણસ્ય માહાત્મ્યમ્ અદ્ભુતં ચાતિમાનુષમ્
રામસ્ય ચ મુનિશ્રેષ્ઠ ત્વયોક્તં ભુવિ દુર્લભમ્ ॥

ન તૃપ્તિમ્ અધિગચ્છામઃ શૃણ્વન્તો ભગવત્કથામ્
તસ્માદ્ બ્રૂહિ મહાભાગ ભૂયો દેવસ્ય ચેષ્ટિતમ્ ॥

પ્રાદુર્ભાવઃ પુરાણેષુ વિષ્ણોર્ અમિતતેજસઃ
સતાં કથયતામ્ એવ વરાહ ઇતિ નઃ શ્રુતમ્ ॥

ન જાનીમો ઽસ્ય ચરિતં ન વિધિં ન ચ વિસ્તરમ્
ન કર્મગુણસદ્ભાવં ન હેતુત્વમનીષિતમ્ ॥

કિમાત્મકો વરાહો ઽસૌ કા મૂર્તિઃ કા ચ દેવતા
કિમાચારપ્રભાવો વા કિં વા તેન તદા કૃતમ્ ॥

યજ્ઞાર્થે સમવેતાનાં મિષતાં ચ દ્વિજન્મનામ્
મહાવરાહચરિતં સર્વલોકસુખાવહમ્ ॥

યથા નારાયણો બ્રહ્મન્ વારાહં રૂપમ્ આસ્થિતઃ
દંષ્ટ્રયા ગાં સમુદ્રસ્થામ્ ઉજ્જહારારિમર્દનઃ ॥

વિસ્તરેણૈવ કર્માણિ સર્વાણિ રિપુઘાતિનઃ
શ્રોતું નો વર્તતે બુદ્ધિર્ હરેઃ કૃષ્ણસ્ય ધીમતઃ ॥

કર્મણામ્ આનુપૂર્વ્યા ચ પ્રાદુર્ભાવાશ્ ચ યે વિભો
યા વાસ્ય પ્રકૃતિર્ બ્રહ્મંસ્ તાશ્ ચાખ્યાતું ત્વમ્ અર્હસિ ॥

પ્રશ્નભારો મહાન્ એષ ભવદ્ભિઃ સમુદાહૃતઃ
યથાશક્ત્યા તુ વક્ષ્યામિ શ્રૂયતાં વૈષ્ણવં યશઃ ॥

વિષ્ણોઃ પ્રભાવશ્રવણે દિષ્ટ્યા વો મતિર્ ઉત્થિતા
તસ્માદ્ વિષ્ણોઃ સમસ્તા વૈ શૃણુધ્વં યાઃ પ્રવૃત્તયઃ ॥

સહસ્રાસ્યં સહસ્રાક્ષં સહસ્રચરણં ચ યમ્
સહસ્રશિરસં દેવં સહસ્રકરમ્ અવ્યયમ્ ॥

સહસ્રજિહ્વં ભાસ્વન્તં સહસ્રમુકુટં પ્રભુમ્
સહસ્રદં સહસ્રાદિં સહસ્રભુજમ્ અવ્યયમ્ ॥

હવનં સવનં ચૈવ હોતારં હવ્યમ્ એવ ચ
પાત્રાણિ ચ પવિત્રાણિ વેદિં દીક્ષાં સમિત્ સ્રુવમ્ ॥

સ્રુક્સોમસૂર્યમુશલં પ્રોક્ષણીં દક્ષિણાયનમ્
અધ્વર્યું સામગં વિપ્રં સદસ્યં સદનં સદઃ ॥

યૂપં ચક્રં ધ્રુવાં દર્વીં ચરૂંશ્ ચોલૂખલાનિ ચ
પ્રાગ્વંશં યજ્ઞભૂમિં ચ હોતારં ચ પરં ચ યત્ ॥

હ્રસ્વાણ્ય્ અતિપ્રમાણાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ
પ્રાયશ્ચિત્તાનિ વાર્ઘ્યં ચ સ્થણ્ડિલાનિ કુશાસ્ તથા ॥

મન્ત્રયજ્ઞવહં વહ્નિં ભાગં ભાગવહં ચ યત્
અગ્રાસિનં સોમભુજં હુતાર્ચિષમ્ ઉદાયુધમ્ ॥

આહુર્ વેદવિદો વિપ્રા યં યજ્ઞે શાશ્વતં પ્રભુમ્
તસ્ય વિષ્ણોઃ સુરેશસ્ય શ્રીવત્સાઙ્કસ્ય ધીમતઃ ॥

પ્રાદુર્ભાવસહસ્રાણિ સમતીતાન્ય્ અનેકશઃ
ભૂયશ્ ચૈવ ભવિષ્યન્તિ હ્ય્ એવમ્ આહ પિતામહઃ ॥

યત્ પૃચ્છધ્વં મહાભાગા દિવ્યાં પુણ્યામ્ ઇમાં કથામ્
પ્રાદુર્ભાવાશ્રિતાં વિષ્ણોઃ સર્વપાપહરાં શિવામ્ ॥

શૃણુધ્વં તાં મહાભાગાસ્ તદ્ગતેનાન્તરાત્મના
પ્રવક્ષ્યામ્ય્ આનુપૂર્વ્યેણ યત્ પૃચ્છધ્વં મમાનઘાઃ ॥

વાસુદેવસ્ય માહાત્મ્યં ચરિતં ચ મહામતેઃ
હિતાર્થં સુરમર્ત્યાનાં લોકાનાં પ્રભવાય ચ ॥

બહુશઃ સર્વભૂતાત્મા પ્રાદુર્ભવતિ વીર્યવાન્
પ્રાદુર્ભાવાંશ્ ચ વક્ષ્યામિ પુણ્યાન્ દિવ્યાન્ ગુણાન્વિતાન્ ॥

સુપ્તો યુગસહસ્રં યઃ પ્રાદુર્ભવતિ કાર્યતઃ
પૂર્ણે યુગસહસ્રે ઽથ દેવદેવો જગત્પતિઃ ॥

બ્રહ્મા ચ કપિલશ્ ચૈવ ત્ર્યમ્બકસ્ ત્રિદશાસ્ તથા
દેવાઃ સપ્તર્ષયશ્ ચૈવ નાગાશ્ ચાપ્સરસસ્ તથા ॥

સનત્કુમારશ્ ચ મહાનુભાવો મનુર્ મહાત્મા ભગવાન્ પ્રજાકરઃ
પુરાણદેવો ઽથ પુરાણિ ચક્રે પ્રદીપ્તવૈશ્વાનરતુલ્યતેજાઃ

યો ઽસૌ ચાર્ણવમધ્યસ્થો નષ્ટે સ્થાવરજઙ્ગમે
નષ્ટે દેવાસુરનરે પ્રનષ્ટોરગરાક્ષસે ॥

યોદ્ધુકામૌ દુરાધર્ષૌ તાવ્ ઉભૌ મધુકૈટભૌ
હતૌ ભગવતા તેન તયોર્ દત્ત્વામિતં વરમ્ ॥

પુરા કમલનાભસ્ય સ્વપતઃ સાગરામ્ભસિ
પુષ્કરે તત્ર સંભૂતા દેવાઃ સર્ષિગણાસ્ તથા ॥

એષ પૌષ્કરકો નામ પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનઃ
પુરાણં કથ્યતે યત્ર દેવશ્રુતિસમાહિતમ્ ॥

વારાહસ્ તુ શ્રુતિમુખઃ પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનઃ
યત્ર વિષ્ણુઃ સુરશ્રેષ્ઠો વારાહં રૂપમ્ આસ્થિતઃ ॥

વેદપાદો યૂપદંષ્ટ્રઃ ક્રતુદન્તશ્ ચિતીમુખઃ
અગ્નિજિહ્વો દર્ભરોમા બ્રહ્મશીર્ષો મહાતપાઃ ॥

અહોરાત્રેક્ષણો દિવ્યો વેદાઙ્ગઃ શ્રુતિભૂષણઃ
આજ્યનાસઃ સ્રુવતુણ્ડઃ સામઘોષસ્વરો મહાન્ ॥

સત્યધર્મમયઃ શ્રીમાન્ ક્રમવિક્રમસત્કૃતઃ
પ્રાયશ્ચિત્તનખો ઘોરઃ પશુજાનુર્ મુખાકૃતિઃ ॥

ઉદ્ગતાન્ત્રો હોમલિઙ્ગો બીજૌષધિમહાફલઃ
વાદ્યન્તરાત્મા મન્ત્રસ્ફિગ્ વિકૃતઃ સોમશોણિતઃ ॥

વેદિસ્કન્ધો હવિર્ગન્ધો હવ્યકવ્યાતિવેગવાન્
પ્રાગ્વંશકાયો દ્યુતિમાન્ નાનાદીક્ષાભિર્ અન્વિતઃ ॥

દક્ષિણાહૃદયો યોગી મહાસત્ત્રમયો મહાન્
ઉપાકર્માષ્ટરુચકઃ પ્રવર્ગાવર્તભૂષણઃ ॥

નાનાચ્છન્દોગતિપથો ગુહ્યોપનિષદાસનઃ
છાયાપત્નીસહાયો ઽસૌ મણિશૃઙ્ગ ઇવોત્થિતઃ ॥

મહીં સાગરપર્યન્તાં સશૈલવનકાનનામ્
એકાર્ણવજલભ્રષ્ટામ્ એકાર્ણવગતઃ પ્રભુઃ ॥

દંષ્ટ્રયા યઃ સમુદ્ધૃત્ય લોકાનાં હિતકામ્યયા
સહસ્રશીર્ષો લોકાદિશ્ ચકાર જગતીં પુનઃ ॥

એવં યજ્ઞવરાહેણ ભૂત્વા ભૂતહિતાર્થિના
ઉદ્ધૃતા પૃથિવી દેવી સાગરામ્બુધરા પુરા ॥

વારાહ એષ કથિતો નારસિંહસ્ તતો દ્વિજાઃ
યત્ર ભૂત્વા મૃગેન્દ્રેણ હિરણ્યકશિપુર્ હતઃ ॥

પુરા કૃતયુગે નામ સુરારિર્ બલદર્પિતઃ
દૈત્યાનામ્ આદિપુરુષશ્ ચકાર સુમહત્ તપઃ ॥

દશ વર્ષસહસ્રાણિ શતાનિ દશ પઞ્ચ ચ
જપોપવાસનિરતસ્ તસ્થૌ મૌનવ્રતસ્થિતઃ ॥

તતઃ શમદમાભ્યાં ચ બ્રહ્મચર્યેણ ચૈવ હિ
પ્રીતો ઽભવત્ તતસ્ તસ્ય તપસા નિયમેન ચ ॥

તં વૈ સ્વયંભૂર્ ભગવાન્ સ્વયમ્ આગમ્ય ભો દ્વિજાઃ
વિમાનેનાર્કવર્ણેન હંસયુક્તેન ભાસ્વતા ॥

આદિત્યૈર્ વસુભિઃ સાર્ધં મરુદ્ભિર્ દૈવતૈસ્ તથા
રુદ્રૈર્ વિશ્વસહાયૈશ્ ચ યક્ષરાક્ષસકિંનરૈઃ ॥

દિશાભિઃ પ્રદિશાભિશ્ ચ નદીભિઃ સાગરૈસ્ તથા
નક્ષત્રૈશ્ ચ મુહૂર્તૈશ્ ચ ખેચરૈશ્ ચ મહાગ્રહૈઃ ॥

દેવર્ષિભિસ્ તપોવૃદ્ધૈઃ સિદ્ધૈર્ વિદ્વદ્ભિર્ એવ ચ
રાજર્ષિભિઃ પુણ્યતમૈર્ ગન્ધર્વૈર્ અપ્સરોગણૈઃ ॥

ચરાચરગુરુઃ શ્રીમાન્ વૃતઃ સર્વૈઃ સુરૈસ્ તથા
બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાં શ્રેષ્ઠો દૈત્યં વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥

પ્રીતો ઽસ્મિ તવ ભક્તસ્ય તપસાનેન સુવ્રત
વરં વરય ભદ્રં તે યથેષ્ટં કામમ્ આપ્નુહિ ॥

ન દેવાસુરગન્ધર્વા ન યક્ષોરગરાક્ષસાઃ
ઋષયો વાથ માં શાપૈઃ ક્રુદ્ધા લોકપિતામહ ॥

શપેયુસ્ તપસા યુક્તા વર એષ વૃતો મયા
ન શસ્ત્રેણ ન વાસ્ત્રેણ ગિરિણા પાદપેન વા ॥

ન શુષ્કેણ ન ચાર્દ્રેણ ન ચૈવોર્ધ્વં ન ચાપ્ય્ અધઃ
પાણિપ્રહારેણૈકેન સભૃત્યબલવાહનમ્ ॥

યો માં નાશયિતું શક્તઃ સ મે મૃત્યુર્ ભવિષ્યતિ
ભવેયમ્ અહમ્ એવાર્કઃ સોમો વાયુર્ હુતાશનઃ ॥

સલિલં ચાન્તરિક્ષં ચ આકાશં ચૈવ સર્વશઃ
અહં ક્રોધશ્ ચ કામશ્ ચ વરુણો વાસવો યમઃ
ધનદશ્ ચ ધનાધ્યક્ષો યક્ષઃ કિંપુરુષાધિપઃ ॥

એતે દિવ્યા વરાસ્ તાત મયા દત્તાસ્ તવાદ્ભુતાઃ
સર્વાન્ કામાન્ ઇમાંસ્ તાત પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં ન સંશયઃ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા તુ ભગવાઞ્ જગામાશુ પિતામહઃ
વૈરાજં બ્રહ્મસદનં બ્રહ્મર્ષિગણસેવિતમ્ ॥

તતો દેવાશ્ ચ નાગાશ્ ચ ગન્ધર્વા મુનયસ્ તથા
વરપ્રદાનં શ્રુત્વૈવ પિતામહમ્ ઉપસ્થિતાઃ ॥

વરેણાનેન ભગવન્ બાધિષ્યતિ સ નો ઽસુરઃ
તત્ પ્રસીદાશુ ભગવન્ વધો ઽપ્ય્ અસ્ય વિચિન્ત્યતામ્ ॥

ભગવન્ સર્વભૂતાનાં સ્વયંભૂર્ આદિકૃત્ પ્રભુઃ
સ્રષ્ટા ચ હવ્યકવ્યાનામ્ અવ્યક્તં પ્રકૃતિર્ ધ્રુવમ્ ॥

તતો લોકહિતં વાક્યં શ્રુત્વા દેવઃ પ્રજાપતિઃ
પ્રોવાચ ભગવાન્ વાક્યં સર્વદેવગણાંસ્ તથા ॥

અવશ્યં ત્રિદશાસ્ તેન પ્રાપ્તવ્યં તપસઃ ફલમ્
તપસો ઽન્તે ચ ભગવાન્ વધં વિષ્ણુઃ કરિષ્યતિ ॥

એતચ્ છ્રુત્વા સુરાઃ સર્વે વાક્યં પઙ્કજજન્મનઃ
સ્વાનિ સ્થાનાનિ દિવ્યાનિ જગ્મુસ્ તે વૈ મુદાન્વિતાઃ ॥

લબ્ધમાત્રે વરે ચાપિ સર્વાઃ સો ઽબાધત પ્રજાઃ
હિરણ્યકશિપુર્ દૈત્યો વરદાનેન દર્પિતઃ ॥

આશ્રમેષુ મહાભાગાન્ મુનીન્ વૈ સંશિતવ્રતાન્
સત્યધર્મરતાન્ દાન્તાંસ્ તદા ધર્ષિતવાંસ્ તથા ॥

ત્રિદિવસ્થાંસ્ તથા દેવાન્ પરાજિત્ય મહાબલઃ
ત્રૈલોક્યં વશમ્ આનીય સ્વર્ગે વસતિ સો ઽસુરઃ ॥

યદા વરમદોન્મત્તો વિચરન્ દાનવો ભુવિ
યજ્ઞીયાન્ અકરોદ્ દૈત્યાન્ અયજ્ઞીયાશ્ ચ દેવતાઃ ॥

આદિત્યા વસવઃ સાધ્યા વિશ્વે ચ મરુતસ્ તથા
શરણ્યં શરણં વિષ્ણુમ્ ઉપતસ્થુર્ મહાબલમ્ ॥

દેવબ્રહ્મમયં યજ્ઞં બ્રહ્મદેવં સનાતનમ્
ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યં ચ પ્રભું લોકનમસ્કૃતમ્
નારાયણં વિભું દેવં શરણ્યં શરણં ગતાઃ ॥

ત્રાયસ્વ નો ઽદ્ય દેવેશ હિરણ્યકશિપોર્ ભયાત્
ત્વં હિ નઃ પરમો દેવસ્ ત્વં હિ નઃ પરમો ગુરુઃ ॥

ત્વં હિ નઃ પરમો ધાતા બ્રહ્માદીનાં સુરોત્તમ
ઉત્ફુલ્લામલપત્ત્રાક્ષ શત્રુપક્ષક્ષયંકર
ક્ષયાય દિતિવંશસ્ય શરણં ત્વં ભવસ્વ નઃ ॥

ભયં ત્યજધ્વમ્ અમરા અભયં વો દદામ્ય્ અહમ્
તથૈવ ત્રિદિવં દેવાઃ પ્રતિલપ્સ્યથ મા ચિરમ્ ॥

એષો ઽહં સગણં દૈત્યં વરદાનેન દર્પિતમ્
અવધ્યમ્ અમરેન્દ્રાણાં દાનવેન્દ્રં નિહન્મિ તમ્ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા તુ ભગવાન્ વિસૃજ્ય ત્રિદશેશ્વરાન્
હિરણ્યકશિપોઃ સ્થાનમ્ આજગામ મહાબલઃ ॥

નરસ્યાર્ધતનું કૃત્વા સિંહસ્યાર્ધતનું પ્રભુઃ
નારસિંહેન વપુષા પાણિં સંસ્પૃશ્ય પાણિના ॥

ઘનજીમૂતસંકાશો ઘનજીમૂતનિસ્વનઃ
ઘનજીમૂતદીપ્તૌજા જીમૂત ઇવ વેગવાન્ ॥

દૈત્યં સો ઽતિબલં દૃષ્ટ્વા દૃપ્તશાર્દૂલવિક્રમઃ
દૃપ્તૈર્ દૈત્યગણૈર્ ગુપ્તં હતવાન્ એકપાણિના ॥

નૃસિંહ એષ કથિતો ભૂયો ઽયં વામનઃ પરઃ
યત્ર વામનમ્ આસ્થાય રૂપં દૈત્યવિનાશનમ્ ॥

બલેર્ બલવતો યજ્ઞે બલિના વિષ્ણુના પુરા
વિક્રમૈસ્ ત્રિભિર્ અક્ષોભ્યાઃ ક્ષોભિતાસ્ તે મહાસુરાઃ ॥

વિપ્રચિત્તિઃ શિવઃ શઙ્કુર્ અયઃશઙ્કુસ્ તથૈવ ચ
અયઃશિરા અશ્વશિરા હયગ્રીવશ્ ચ વીર્યવાન્ ॥

વેગવાન્ કેતુમાન્ ઉગ્રઃ સોગ્રવ્યગ્રો મહાસુરઃ
પુષ્કરઃ પુષ્કલશ્ ચૈવ શાશ્વો ઽશ્વપતિર્ એવ ચ ॥

પ્રહ્લાદો ઽશ્વપતિઃ કુમ્ભઃ સંહ્રાદો ગમનપ્રિયઃ
અનુહ્રાદો હરિહયો વારાહઃ સંહરો ઽનુજઃ ॥

શરભઃ શલભશ્ ચૈવ કુપથઃ ક્રોધનઃ ક્રથઃ
બૃહત્કીર્તિર્ મહાજિહ્વઃ શઙ્કુકર્ણો મહાસ્વનઃ ॥

દીપ્તજિહ્વો ઽર્કનયનો મૃગપાદો મૃગપ્રિયઃ
વાયુર્ ગરિષ્ઠો નમુચિઃ સમ્બરો વિસ્કરો મહાન્ ॥

ચન્દ્રહન્તા ક્રોધહન્તા ક્રોધવર્ધન એવ ચ
કાલકઃ કાલકોપશ્ ચ વૃત્રઃ ક્રોધો વિરોચનઃ ॥

ગરિષ્ઠશ્ ચ વરિષ્ઠશ્ ચ પ્રલમ્બનરકાવ્ ઉભૌ
ઇન્દ્રતાપનવાતાપી કેતુમાન્ બલદર્પિતઃ ॥

અસિલોમા પુલોમા ચ બાષ્કલઃ પ્રમદો મદઃ
સ્વમિશ્રઃ કાલવદનઃ કરાલઃ કેશિર્ એવ ચ ॥

એકાક્ષશ્ ચન્દ્રમા રાહુઃ સંહ્રાદઃ સમ્બરઃ સ્વનઃ
શતઘ્નીચક્રહસ્તાશ્ ચ તથા મુશલપાણયઃ ॥

અશ્વયન્ત્રાયુધોપેતા ભિન્દિપાલાયુધાસ્ તથા
શૂલોલૂખલહસ્તાશ્ ચ પરશ્વધધરાસ્ તથા ॥

પાશમુદ્ગરહસ્તાશ્ ચ તથા પરિઘપાણયઃ
મહાશિલાપ્રહરણાઃ શૂલહસ્તાશ્ ચ દાનવાઃ ॥

નાનાપ્રહરણા ઘોરા નાનાવેશા મહાબલાઃ
કૂર્મકુક્કુટવક્ત્રાશ્ ચ શશોલૂકમુખાસ્ તથા ॥

ખરોષ્ટ્રવદનાશ્ ચૈવ વરાહવદનાસ્ તથા
માર્જારશિખિવક્ત્રાશ્ ચ મહાવક્ત્રાસ્ તથા પરે ॥

નક્રમેષાનનાઃ શૂરા ગોજાવિમહિષાનનાઃ
ગોધાશલ્લકિવક્ત્રાશ્ ચ ક્રોષ્ટુવક્ત્રાશ્ ચ દાનવાઃ ॥

આખુદર્દુરવક્ત્રાશ્ ચ ઘોરા વૃકમુખાસ્ તથા
ભીમા મકરવક્ત્રાશ્ ચ ક્રૌઞ્ચવક્ત્રાશ્ ચ દાનવાઃ ॥

અશ્વાનનાઃ ખરમુખા મયૂરવદનાસ્ તથા
ગજેન્દ્રચર્મવસનાસ્ તથા કૃષ્ણાજિનામ્બરાઃ ॥

ચીરસંવૃતગાત્રાશ્ ચ તથા નીલકવાસસઃ
ઉષ્ણીષિણો મુકુટિનસ્ તથા કુણ્ડલિનો ઽસુરાઃ ॥

કિરીટિનો લમ્બશિખાઃ કમ્બુગ્રીવાઃ સુવર્ચસઃ
નાનાવેશધરા દૈત્યા નાનામાલ્યાનુલેપનાઃ ॥

સ્વાન્ય્ આયુધાનિ સંગૃહ્ય પ્રદીપ્તાનિ ચ તેજસા
ક્રમમાણં હૃષીકેશમ્ ઉપાવર્તન્ત સર્વશઃ ॥

પ્રમથ્ય સર્વાન્ દૈતેયાન્ પાદહસ્તતલૈર્ વિભુઃ
રૂપં કૃત્વા મહાભીમં જહારાશુ સ મેદિનીમ્ ॥

તસ્ય વિક્રમતો ભૂમિં ચન્દ્રાદિત્યૌ સ્તનાન્તરે
નભઃ પ્રક્રમમાણસ્ય નાભ્યાં કિલ તથા સ્થિતૌ ॥

પરમ્ આક્રમમાણસ્ય જાનુદેશે વ્યવસ્થિતૌ
વિષ્ણોર્ અમિતવીર્યસ્ય વદન્ત્ય્ એવં દ્વિજાતયઃ ॥

હૃત્વા સ મેદિનીં કૃત્સ્નાં હત્વા ચાસુરપુંગવાન્
દદૌ શક્રાય વસુધાં વિષ્ણુર્ બલવતાં વરઃ ॥

એષ વો વામનો નામ પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનઃ
વેદવિદ્ભિર્ દ્વિજૈર્ એતત્ કથ્યતે વૈષ્ણવં યશઃ ॥

ભૂયો ભૂતાત્મનો વિષ્ણોઃ પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનઃ
દત્તાત્રેય ઇતિ ખ્યાતઃ ક્ષમયા પરયા યુતઃ ॥

તેન નષ્ટેષુ વેદેષુ પ્રક્રિયાસુ મખેષુ ચ
ચાતુર્વર્ણ્યે ચ સંકીર્ણે ધર્મે શિથિલતાં ગતે ॥

અતિવર્ધતિ ચાધર્મે સત્યે નષ્ટે ઽનૃતે સ્થિતે
પ્રજાસુ શીર્યમાણાસુ ધર્મે ચાકુલતાં ગતે ॥

સયજ્ઞાઃ સક્રિયા વેદાઃ પ્રત્યાનીતા હિ તેન વૈ
ચાતુર્વર્ણ્યમ્ અસંકીર્ણં કૃતં તેન મહાત્મના ॥

તેન હૈહયરાજસ્ય કાર્તવીર્યસ્ય ધીમતઃ
વરદેન વરો દત્તો દત્તાત્રેયેણ ધીમતા ॥

એતદ્ બાહુદ્વયં યત્ તે તત્ તે મમ કૃતે નૃપ
શતાનિ દશ બાહૂનાં ભવિષ્યન્તિ ન સંશયઃ ॥

પાલયિષ્યસિ કૃત્સ્નાં ચ વસુધાં વસુધેશ્વર
દુર્નિરીક્ષ્યો ઽરિવૃન્દાનાં યુદ્ધસ્થશ્ ચ ભવિષ્યસિ ॥

એષ વો વૈષ્ણવઃ શ્રીમાન્ પ્રાદુર્ભાવો ઽદ્ભુતઃ શુભઃ
ભૂયશ્ ચ જામદગ્ન્યો ઽયં પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનઃ ॥

યત્ર બાહુસહસ્રેણ દ્વિષતાં દુર્જયં રણે
રામો ઽર્જુનમ્ અનીકસ્થં જઘાન નૃપતિં પ્રભુઃ ॥

રથસ્થં પાર્થિવં રામઃ પાતયિત્વાર્જુનં ભુવિ
ધર્ષયિત્વાર્જુનં રામઃ ક્રોશમાનં ચ મેઘવત્ ॥

કૃત્સ્નં બાહુસહસ્રં ચ ચિચ્છેદ ભૃગુનન્દનઃ
પરશ્વધેન દીપ્તેન જ્ઞાતિભિઃ સહિતસ્ય વૈ ॥

કીર્ણા ક્ષત્રિયકોટીભિર્ મેરુમન્દરભૂષણા
ત્રિઃ સપ્તકૃત્વઃ પૃથિવી તેન નિઃક્ષત્રિયા કૃતા ॥

કૃત્વા નિઃક્ષત્રિયાં ચૈનાં ભાર્ગવઃ સુમહાયશાઃ
સર્વપાપવિનાશાય વાજિમેધેન ચેષ્ટવાન્ ॥

યસ્મિન્ યજ્ઞે મહાદાને દક્ષિણાં ભૃગુનન્દનઃ
મારીચાય દદૌ પ્રીતઃ કશ્યપાય વસુંધરામ્ ॥

વારણાંસ્ તુરગાઞ્ શુભ્રાન્ રથાંશ્ ચ રથિનાં વરઃ
હિરણ્યમ્ અક્ષયં ધેનુર્ ગજેન્દ્રાંશ્ ચ મહીપતિઃ ॥

દદૌ તસ્મિન્ મહાયજ્ઞે વાજિમેધે મહાયશાઃ
અદ્યાપિ ચ હિતાર્થાય લોકાનાં ભૃગુનન્દનઃ ॥

ચરમાણસ્ તપો ઘોરં જામદગ્ન્યઃ પુનઃ પ્રભુઃ
આસ્તે વૈ દેવવચ્ છ્રીમાન્ મહેન્દ્રે પર્વતોત્તમે ॥

એષ વિષ્ણોઃ સુરેશસ્ય શાશ્વતસ્યાવ્યયસ્ય ચ
જામદગ્ન્ય ઇતિ ખ્યાતઃ પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનઃ ॥

ચતુર્વિંશે યુગે વાપિ વિશ્વામિત્રપુરઃસરઃ
જજ્ઞે દશરથસ્યાથ પુત્રઃ પદ્માયતેક્ષણઃ ॥

કૃત્વાત્માનં મહાબાહુશ્ ચતુર્ધા પ્રભુર્ ઈશ્વરઃ
લોકે રામ ઇતિ ખ્યાતસ્ તેજસા ભાસ્કરોપમઃ ॥

પ્રસાદનાર્થં લોકસ્ય રક્ષસાં નિગ્રહાય ચ
ધર્મસ્ય ચ વિવૃદ્ધ્યર્થં જજ્ઞે તત્ર મહાયશાઃ ॥

તમ્ અપ્ય્ આહુર્ મનુષ્યેન્દ્રં સર્વભૂતહિતે રતમ્
યઃ સમાઃ સર્વધર્મજ્ઞશ્ ચતુર્દશ વને ઽવસત્ ॥

લક્ષ્મણાનુચરો રામઃ સર્વભૂતહિતે રતઃ
ચતુર્દશ વને તપ્ત્વા તપો વર્ષાણિ રાઘવઃ ॥

રૂપિણી તસ્ય પાર્શ્વસ્થા સીતેતિ પ્રથિતા જને
પૂર્વોદિતા તુ યા લક્ષ્મીર્ ભર્તારમ્ અનુગચ્છતિ ॥

જનસ્થાને વસન્ કાર્યં ત્રિદશાનાં ચકાર સઃ
તસ્યાપકારિણં ક્રૂરં પૌલસ્ત્યં મનુજર્ષભઃ ॥

સીતાયાઃ પદમ્ અન્વિચ્છન્ નિજઘાન મહાયશાઃ
દેવાસુરગણાનાં ચ યક્ષરાક્ષસભોગિનામ્ ॥

યત્રાવધ્યં રાક્ષસેન્દ્રં રાવણં યુધિ દુર્જયમ્
યુક્તં રાક્ષસકોટીભિર્ નીલાઞ્જનચયોપમમ્ ॥

ત્રૈલોક્યદ્રાવણં ક્રૂરં રાવણં રાક્ષસેશ્વરમ્
દુર્જયં દુર્ધરં દૃપ્તં શાર્દૂલસમવિક્રમમ્ ॥

દુર્નિરીક્ષ્યં સુરગણૈર્ વરદાનેન દર્પિતમ્
જઘાન સચિવૈઃ સાર્ધં સસૈન્યં રાવણં યુધિ ॥

મહાભ્રગણસંકાશં મહાકાયં મહાબલમ્
રાવણં નિજઘાનાશુ રામો ભૂતપતિઃ પુરા ॥

સુગ્રીવસ્ય કૃતે યેન વાનરેન્દ્રો મહાબલઃ
વાલી વિનિહતઃ સંખ્યે સુગ્રીવશ્ ચાભિષેચિતઃ ॥

મધોશ્ ચ તનયો દૃપ્તો લવણો નામ દાનવઃ
હતો મધુવને વીરો વરમત્તો મહાસુરઃ ॥

યજ્ઞવિઘ્નકરૌ યેન મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્
મારીચશ્ ચ સુબાહુશ્ ચ બલેન બલિનાં વરૌ ॥

નિહતૌ ચ નિરાશૌ ચ કૃતૌ તેન મહાત્મના
સમરે યુદ્ધશૌણ્ડેન તથાન્યે ચાપિ રાક્ષસાઃ ॥

વિરાધશ્ ચ કબન્ધશ્ ચ રાક્ષસૌ ભીમવિક્રમૌ
જઘાન પુરુષવ્યાઘ્રો ગન્ધર્વૌ શાપમોહિતૌ ॥

હુતાશનાર્કાંશુતડિદ્ગુણાભૈઃ પ્રતપ્તજામ્બૂનદચિત્રપુઙ્ખૈઃ
મહેન્દ્રવજ્રાશનિતુલ્યસારૈ રિપૂન્ સ રામઃ સમરે નિજઘ્ને

તસ્મૈ દત્તાનિ શસ્ત્રાણિ વિશ્વામિત્રેણ ધીમતા
વધાર્થં દેવશત્રૂણાં દુર્ધર્ષાણાં સુરૈર્ અપિ ॥

વર્તમાને મખે યેન જનકસ્ય મહાત્મનઃ
ભગ્નં માહેશ્વરં ચાપં ક્રીડતા લીલયા પુરા ॥

એતાનિ કૃત્વા કર્માણિ રામો ધર્મભૃતાં વરઃ
દશાશ્વમેધાઞ્ જારૂથ્યાન્ આજહાર નિરર્ગલાન્ ॥

નાશ્રૂયન્તાશુભા વાચો નાકુલં મારુતો વવૌ
ન વિત્તહરણં ચાસીદ્ રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ॥

પરિદેવન્તિ વિધવા નાનર્થાશ્ ચ કદાચન
સર્વમ્ આસીચ્ છુભં તત્ર રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ॥

ન પ્રાણિનાં ભયં ચાસીજ્ જલાગ્ન્યનિલઘાતજમ્
ન ચાપિ વૃદ્ધા બાલાનાં પ્રેતકાર્યાણિ ચક્રિરે ॥

બ્રહ્મચર્યપરં ક્ષત્રં વિશસ્ તુ ક્ષત્રિયે રતાઃ
શૂદ્રાશ્ ચૈવ હિ વર્ણાંસ્ ત્રીઞ્ શુશ્રૂષન્ત્ય્ અનહંકૃતાઃ ॥

નાર્યો નાત્યચરન્ ભર્તૄન્ ભાર્યાં નાત્યચરત્ પતિઃ
સર્વમ્ આસીજ્ જગદ્ દાન્તં નિર્દસ્યુર્ અભવન્ મહી ॥

રામ એકો ઽભવદ્ ભર્તા રામઃ પાલયિતાભવત્
આસન્ વર્ષસહસ્રાણિ તથા પુત્રસહસ્રિણઃ ॥

અરોગાઃ પ્રાણિનશ્ ચાસન્ રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ
દેવતાનામ્ ઋષીણાં ચ મનુષ્યાણાં ચ સર્વશઃ ॥

પૃથિવ્યાં સમવાયો ઽભૂદ્ રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ
ગાથામ્ અપ્ય્ અત્ર ગાયન્તિ યે પુરાણવિદો જનાઃ ॥

રામે નિબદ્ધતત્ત્વાર્થા માહાત્મ્યં તસ્ય ધીમતઃ
શ્યામો યુવા લોહિતાક્ષો દીપ્તાસ્યો મિતભાષિતઃ ॥

આજાનુબાહુઃ સુમુખઃ સિંહસ્કન્ધો મહાભુજઃ
દશ વર્ષસહસ્રાણિ રામો રાજ્યમ્ અકારયત્ ॥

ઋક્સામયજુષાં ઘોષો જ્યાઘોષશ્ ચ મહાત્મનઃ
અવ્યુચ્છિન્નો ઽભવદ્ રાષ્ટ્રે દીયતાં ભુજ્યતામ્ ઇતિ ॥

સત્ત્વવાન્ ગુણસંપન્નો દીપ્યમાનઃ સ્વતેજસા
અતિ ચન્દ્રં ચ સૂર્યં ચ રામો દાશરથિર્ બભૌ ॥

ઈજે ક્રતુશતૈઃ પુણ્યૈઃ સમાપ્તવરદક્ષિણૈઃ
હિત્વાયોધ્યાં દિવં યાતો રાઘવો હિ મહાબલઃ ॥

એવમ્ એવ મહાબાહુર્ ઇક્ષ્વાકુકુલનન્દનઃ
રાવણં સગણં હત્વા દિવમ્ આચક્રમે વિભુઃ ॥

અપરઃ કેશવસ્યાયં પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનઃ
વિખ્યાતો માથુરે કલ્પે સર્વલોકહિતાય વૈ ॥

યત્ર શાલ્વં ચ ચૈદ્યં ચ કંસં દ્વિવિદમ્ એવ ચ
અરિષ્ટં વૃષભં કેશિં પૂતનાં દૈત્યદારિકામ્ ॥

નાગં કુવલયાપીડં ચાણૂરં મુષ્ટિકં તથા
દૈત્યાન્ માનુષદેહેન સૂદયામ્ આસ વીર્યવાન્ ॥

છિન્નં બાહુસહસ્રં ચ બાણસ્યાદ્ભુતકર્મણઃ
નરકશ્ ચ હતઃ સંખ્યે યવનશ્ ચ મહાબલઃ ॥

હૃતાનિ ચ મહીપાનાં સર્વરત્નાનિ તેજસા
દુરાચારાશ્ ચ નિહિતાઃ પાર્થિવા યે મહીતલે ॥

એષ લોકહિતાર્થાય પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનઃ
કલ્કી વિષ્ણુયશા નામ શમ્ભલગ્રામસંભવઃ ॥

સર્વલોકહિતાર્થાય ભૂયો દેવો મહાયશાઃ
એતે ચાન્યે ચ બહવો દિવ્યા દેવગણૈર્ વૃતાઃ ॥

પ્રાદુર્ભાવાઃ પુરાણેષુ ગીયન્તે બ્રહ્મવાદિભિઃ
યત્ર દેવા વિમુહ્યન્તિ પ્રાદુર્ભાવાનુકીર્તને ॥

પુરાણં વર્તતે યત્ર વેદશ્રુતિસમાહિતમ્
એતદ્ ઉદ્દેશમાત્રેણ પ્રાદુર્ભાવાનુકીર્તનમ્ ॥

કીર્તિતં કીર્તનીયસ્ય સર્વલોકગુરોર્ વિભોઃ
પ્રીયન્તે પિતરસ્ તસ્ય પ્રાદુર્ભાવાનુકીર્તનાત્ ॥

વિષ્ણોર્ અમિતવીર્યસ્ય યઃ શૃણોતિ કૃતાઞ્જલિઃ ॥

એતાશ્ ચ યોગેશ્વરયોગમાયાઃ શ્રુત્વા નરો મુચ્યતિ સર્વપાપૈઃ
ઋદ્ધિં સમૃદ્ધિં વિપુલાંશ્ ચ ભોગાન્ પ્રાપ્નોતિ શીઘ્રં ભગવત્પ્રસાદાત્

એવં મયા મુનિશ્રેષ્ઠા વિષ્ણોર્ અમિતતેજસઃ
સર્વપાપહરાઃ પુણ્યાઃ પ્રાદુર્ભાવાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥