બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 210

એવં દૈત્યવધં કૃષ્ણો બલદેવસહાયવાન્
ચક્રે દુષ્ટક્ષિતીશાનાં તથૈવ જગતઃ કૃતે ॥

ક્ષિતેશ્ ચ ભારં ભગવાન્ ફાલ્ગુનેન સમં વિભુઃ
અવતારયામ્ આસ હરિઃ સમસ્તાક્ષૌહિણીવધાત્ ॥

કૃત્વા ભારાવતરણં ભુવો હત્વાખિલાન્ નૃપાન્
શાપવ્યાજેન વિપ્રાણામ્ ઉપસંહૃતવાન્ કુલમ્ ॥

ઉત્સૃજ્ય દ્વારકાં કૃષ્ણસ્ ત્યક્ત્વા માનુષ્યમ્ આત્મભૂઃ
સ્વાંશો વિષ્ણુમયં સ્થાનં પ્રવિવેશ પુનર્ નિજમ્ ॥

સ વિપ્રશાપવ્યાજેન સંજહ્રે સ્વકુલં કથમ્
કથં ચ માનુષં દેહમ્ ઉત્સસર્જ જનાર્દનઃ ॥

વિશ્વામિત્રસ્ તથા કણ્વો નારદશ્ ચ મહામુનિઃ
પિણ્ડારકે મહાતીર્થે દૃષ્ટા યદુકુમારકૈઃ ॥

તતસ્ તે યૌવનોન્મત્તા ભાવિકાર્યપ્રચોદિતાઃ
સામ્બં જામ્બવતીપુત્રં ભૂષયિત્વા સ્ત્રિયં યથા
પ્રસૃતાસ્ તાન્ મુનીન્ ઊચુઃ પ્રણિપાતપુરઃસરમ્ ॥

ઇયં સ્ત્રી પુત્રકામા તુ પ્રભો કિં જનયિષ્યતિ ॥

દિવ્યજ્ઞાનોપપન્નાસ્ તે વિપ્રલબ્ધા કુમારકૈઃ
શાપં દદુસ્ તદા વિપ્રાસ્ તેષાં નાશાય સુવ્રતાઃ ॥

મુનયઃ કુપિતાઃ પ્રોચુર્ મુશલં જનયિષ્યતિ
યેનાખિલકુલોત્સાદો યાદવાનાં ભવિષ્યતિ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તાસ્ તૈઃ કુમારાસ્ ત આચચક્ષુર્ યથાતથમ્
ઉગ્રસેનાય મુશલં જજ્ઞે સામ્બસ્ય ચોદરાત્ ॥

તદ્ ઉગ્રસેનો મુશલમ્ અયશ્ચૂર્ણમ્ અકારયત્
જજ્ઞે તચ્ ચૈરકા ચૂર્ણં પ્રક્ષિપ્તં વૈ મહોદધૌ ॥

મુસલસ્યાથ લૌહસ્ય ચૂર્ણિતસ્યાન્ધકૈર્ દ્વિજાઃ
ખણ્ડં ચૂર્ણયિતું શેકુર્ નૈવ તે તોમરાકૃતિ ॥

તદ્ અપ્ય્ અમ્બુનિધૌ ક્ષિપ્તં મત્સ્યો જગ્રાહ જાલિભિઃ
ઘાતિતસ્યોદરાત્ તસ્ય લુબ્ધો જગ્રાહ તજ્ જરા ॥

વિજ્ઞાતપરમાર્થો ઽપિ ભગવાન્ મધુસૂદનઃ
નૈચ્છત્ તદ્ અન્યથા કર્તું વિધિના યત્ સમાહૃતમ્ ॥

દેવૈશ્ ચ પ્રહિતો દૂતઃ પ્રણિપત્યાહ કેશવમ્
રહસ્ય્ એવમ્ અહં દૂતઃ પ્રહિતો ભગવન્ સુરૈઃ ॥

વસ્વશ્વિમરુદાદિત્ય રુદ્રસાધ્યાદિભિઃ સહ
વિજ્ઞાપયતિ વઃ શક્રસ્ તદ્ ઇદં શ્રૂયતાં પ્રભો ॥

ભારાવતરણાર્થાય વર્ષાણામ્ અધિકં શતમ્
ભગવાન્ અવતીર્ણો ઽત્ર ત્રિદશૈઃ સંપ્રસાદિતઃ ॥

દુર્વૃત્તા નિહતા દૈત્યા ભુવો ભારો ઽવતારિતઃ
ત્વયા સનાથાસ્ ત્રિદશા વ્રજન્તુ ત્રિદિવેશતામ્ ॥

તદ્ અતીતં જગન્નાથ વર્ષાણામ્ અધિકં શતમ્
ઇદાનીં ગમ્યતાં સ્વર્ગો ભવતા યદિ રોચતે ॥

દેવૈર્ વિજ્ઞાપિતો દેવો ઽપ્ય્ અથાત્રૈવ રતિસ્ તવ
તત્ સ્થીયતાં યથાકાલમ્ આખ્યેયમ્ અનુજીવિભિઃ ॥

યત્ ત્વમ્ આત્થાખિલં દૂત વેદ્મિ ચૈતદ્ અહં પુનઃ
પ્રારબ્ધ એવ હિ મયા યાદવાનામ્ અપિ ક્ષયઃ ॥

ભુવો નામાતિભારો ઽયં યાદવૈર્ અનિબર્હિતૈઃ
અવતારં કરોમ્ય્ અસ્ય સપ્તરાત્રેણ સત્વરઃ ॥

યથાગૃહીતં ચામ્ભોધૌ હૃત્વાહં દ્વારકાં પુનઃ
યાદવાન્ ઉપસંહૃત્ય યાસ્યામિ ત્રિદશાલયમ્ ॥

મનુષ્યદેહમ્ ઉત્સૃજ્ય સંકર્ષણસહાયવાન્
પ્રાપ્ત એવાસ્મિ મન્તવ્યો દેવેન્દ્રેણ તથા સુરૈઃ ॥

જરાસંધાદયો યે ઽન્યે નિહતા ભારહેતવઃ
ક્ષિતેસ્ તેભ્યઃ સ ભારો હિ યદૂનાં સમધીયત ॥

તદ્ એતત્ સુમહાભારમ્ અવતાર્ય ક્ષિતેર્ અહમ્
યાસ્યામ્ય્ અમરલોકસ્ય પાલનાય બ્રવીહિ તાન્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તો વાસુદેવેન દેવદૂતઃ પ્રણમ્ય તમ્
દ્વિજાઃ સ દિવ્યયા ગત્યા દેવરાજાન્તિકં યયૌ ॥

ભગવાન્ અપ્ય્ અથોત્પાતાન્ દિવ્યાન્ ભૌમાન્તરિક્ષગાન્
દદર્શ દ્વારકાપુર્યાં વિનાશાય દિવાનિશમ્ ॥

તાન્ દૃષ્ટ્વા યાદવાન્ આહ પશ્યધ્વમ્ અતિદારુણાન્
મહોત્પાતાઞ્ શમાયૈષાં પ્રભાસં યામ મા ચિરમ્ ॥

મહાભાગવતઃ પ્રાહ પ્રણિપત્યોદ્ધવો હરિમ્ ॥

ભગવન્ યન્ મયા કાર્યં તદ્ આજ્ઞાપય સાંપ્રતમ્
મન્યે કુલમ્ ઇદં સર્વં ભગવાન્ સંહરિષ્યતિ
નાશાયાસ્ય નિમિત્તાનિ કુલસ્યાચ્યુત લક્ષયે ॥

ગચ્છ ત્વં દિવ્યયા ગત્યા મત્પ્રસાદસમુત્થયા
બદરીમ્ આશ્રમં પુણ્યં ગન્ધમાદનપર્વતે ॥

નરનારાયણસ્થાને પવિત્રિતમહીતલે
મન્મના મત્પ્રસાદેન તત્ર સિદ્ધિમ્ અવાપ્સ્યસિ ॥

અહં સ્વર્ગં ગમિષ્યામિ ઉપસંહૃત્ય વૈ કુલમ્
દ્વારકાં ચ મયા ત્યક્તાં સમુદ્રઃ પ્લાવયિષ્યતિ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તઃ પ્રણિપત્યૈનં જગામ સ તદોદ્ધવઃ
નરનારાયણસ્થાનં કેશવેનાનુમોદિતઃ ॥

તતસ્ તે યાદવાઃ સર્વે રથાન્ આરુહ્ય શીઘ્રગાન્
પ્રભાસં પ્રયયુઃ સાર્ધં કૃષ્ણરામાદિભિર્ દ્વિજાઃ ॥

પ્રાપ્ય પ્રભાસં પ્રયતા પ્રીતાસ્ તે કુક્કુરાન્ધકાઃ
ચક્રુસ્ તત્ર સુરાપાનં વાસુદેવાનુમોદિતાઃ ॥

પિબતાં તત્ર વૈ તેષાં સંઘર્ષેણ પરસ્પરમ્
યાદવાનાં તતો જજ્ઞે કલહાગ્નિઃ ક્ષયાવહઃ ॥

જઘ્નુઃ પરસ્પરં તે તુ શસ્ત્રૈર્ દૈવબલાત્ કૃતાઃ
ક્ષીણશસ્ત્રાસ્ તુ જગૃહુઃ પ્રત્યાસન્નામ્ અથૈરકામ્ ॥

એરકા તુ ગૃહીતા તૈર્ વજ્રભૂતેવ લક્ષ્યતે
તયા પરસ્પરં જઘ્નુઃ સંપ્રહારૈઃ સુદારુણૈઃ ॥

પ્રદ્યુમ્નસામ્બપ્રમુખાઃ કૃતવર્માથ સાત્યકિઃ
અનિરુદ્ધાદયશ્ ચાન્યે પૃથુર્ વિપૃથુર્ એવ ચ ॥

ચારુવર્મા સુચારુશ્ ચ તથાક્રૂરાદયો દ્વિજાઃ
એરકારૂપિભિર્ વજ્રૈસ્ તે નિજઘ્નુઃ પરસ્પરમ્ ॥

નિવારયામ્ આસ હરિર્ યાદવાસ્ તે ચ કેશવમ્
સહાયં મેનિરે પ્રાપ્તં તે નિજઘ્નુઃ પરસ્પરમ્ ॥

કૃષ્ણો ઽપિ કુપિતસ્ તેષામ્ એરકામુષ્ટિમ્ આદદે
વધાય તેષાં મુશલં મુષ્ટિલોહમ્ અભૂત્ તદા ॥

જઘાન તેન નિઃશેષાન્ આતતાયી સ યાદવાન્
જઘ્નુશ્ ચ સહસાભ્યેત્ય તથાન્યે તુ પરસ્પરમ્ ॥

તતશ્ ચાર્ણવમધ્યેન જૈત્રો ઽસૌ ચક્રિણો રથઃ
પશ્યતો દારુકસ્યાશુ હૃતો ઽશ્વૈર્ દ્વિજસત્તમાઃ ॥

ચક્રં ગદા તથા શાર્ઙ્ગં તૂણૌ શઙ્ખો ઽસિર્ એવ ચ
પ્રદક્ષિણં તતઃ કૃત્વા જગ્મુર્ આદિત્યવર્ત્મના ॥

ક્ષણમાત્રેણ વૈ તત્ર યાદવાનામ્ અભૂત્ ક્ષયઃ
ઋતે કૃષ્ણં મહાબાહું દારુકં ચ દ્વિજોત્તમાઃ ॥

ચઙ્ક્રમ્યમાણૌ તૌ રામં વૃક્ષમૂલકૃતાસનમ્
દદૃશાતે મુખાચ્ ચાસ્ય નિષ્ક્રામન્તં મહોરગમ્ ॥

નિષ્ક્રમ્ય સ મુખાત્ તસ્ય મહાભોગો ભુજંગમઃ
પ્રયાતશ્ ચાર્ણવં સિદ્ધૈઃ પૂજ્યમાનસ્ તથોરગૈઃ ॥

તમ્ અર્ઘ્યમ્ આદાય તદા જલધિઃ સંમુખં યયૌ
પ્રવિવેશ ચ તત્તોયં પૂજિતઃ પન્નગોત્તમૈઃ
દૃષ્ટ્વા બલસ્ય નિર્યાણં દારુકં પ્રાહ કેશવઃ ॥

ઇદં સર્વં ત્વમ્ આચક્ષ્વ વસુદેવોગ્રસેનયોઃ
નિર્યાણં બલદેવસ્ય યાદવાનાં તથા ક્ષયમ્ ॥

યોગે સ્થિત્વાહમ્ અપ્ય્ એતત્ પરિત્યજ્ય કલેવરમ્
વાચ્યશ્ ચ દ્વારકાવાસી જનઃ સર્વસ્ તથાહુકઃ ॥

યથેમાં નગરીં સર્વાં સમુદ્રઃ પ્લાવયિષ્યતિ
તસ્માદ્ રથૈઃ સુસજ્જૈસ્ તુ પ્રતીક્ષ્યો હ્ય્ અર્જુનાગમઃ ॥

ન સ્થેયં દ્વારકામધ્યે નિષ્ક્રાન્તે તત્ર પાણ્ડવે
તેનૈવ સહ ગન્તવ્યં યત્ર યાતિ સ કૌરવઃ ॥

ગત્વા ચ બ્રૂહિ કૌન્તેયમ્ અર્જુનં વચનં મમ
પાલનીયસ્ ત્વયા શક્ત્યા જનો ઽયં મત્પરિગ્રહઃ ॥

ઇત્ય્ અર્જુનેન સહિતો દ્વારવત્યાં ભવાઞ્ જનમ્
ગૃહીત્વા યાતુ વજ્રશ્ ચ યદુરાજો ભવિષ્યતિ ॥