બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 203

ગરુડો વારુણં છત્ત્રં તથૈવ મણિપર્વતમ્
સભાર્યં ચ હૃષીકેશં લીલયૈવ વહન્ યયૌ ॥

તતઃ શઙ્ખમ્ ઉપાધ્માય સ્વર્ગદ્વારં ગતો હરિઃ
ઉપતસ્થુસ્ તતો દેવાઃ સાર્ઘપાત્રા જનાર્દનમ્ ॥

સ દેવૈર્ અર્ચિતઃ કૃષ્ણો દેવમાતુર્ નિવેશનમ્
સિતાભ્રશિખરાકારં પ્રવિશ્ય દદૃશે ઽદિતિમ્ ॥

સ તાં પ્રણમ્ય શક્રેણ સહિતઃ કુણ્ડલોત્તમે
દદૌ નરકનાશં ચ શશંસાસ્યૈ જનાર્દનઃ ॥

તતઃ પ્રીતા જગન્માતા ધાતારં જગતાં હરિમ્
તુષ્ટાવાદિતિર્ અવ્યગ્રં કૃત્વા તત્પ્રવણં મનઃ ॥

નમસ્ તે પુણ્ડરીકાક્ષ ભક્તાનામ્ અભયંકર
સનાતનાત્મન્ ભૂતાત્મન્ સર્વાત્મન્ ભૂતભાવન ॥

પ્રણેતર્ મનસો બુદ્ધેર્ ઇન્દ્રિયાણાં ગુણાત્મક
સિતદીર્ઘાદિનિઃશેષ કલ્પનાપરિવર્જિત ॥

જન્માદિભિર્ અસંસ્પૃષ્ટ સ્વપ્નાદિવારિવર્જિતઃ
સંધ્યા રાત્રિર્ અહર્ ભૂમિર્ ગગનં વાયુર્ અમ્બુ ચ ॥

હુતાશનો મનો બુદ્ધિર્ ભૂતાદિસ્ ત્વં તથાચ્યુત
સૃષ્ટિસ્થિતિવિનાશાનાં કર્તા કર્તૃપતિર્ ભવાન્ ॥

બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાખ્યાભિર્ આત્મમૂર્તિભિર્ ઈશ્વરઃ
માયાભિર્ એતદ્ વ્યાપ્તં તે જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ॥

અનાત્મન્ય્ આત્મવિજ્ઞાનં સા તે માયા જનાર્દન
અહં મમેતિ ભાવો ઽત્ર યયા સમુપજાયતે ॥

સંસારમધ્યે માયાયાસ્ તવૈતન્ નાથ ચેષ્ટિતમ્
યૈઃ સ્વધર્મપરૈર્ નાથ નરૈર્ આરાધિતો ભવાન્ ॥

તે તરન્ત્ય્ અખિલામ્ એતાં માયામ્ આત્મવિમુક્તયે
બ્રહ્માદ્યાઃ સકલા દેવા મનુષ્યાઃ પશવસ્ તથા ॥

વિષ્ણુમાયામહાવર્તે મોહાન્ધતમસાવૃતાઃ
આરાધ્ય ત્વામ્ અભીપ્સન્તે કામાન્ આત્મભવક્ષયે ॥

પદે તે પુરુષા બદ્ધા માયયા ભગવંસ્ તવ
મયા ત્વં પુત્રકામિન્યા વૈરિપક્ષક્ષયાય ચ ॥

આરાધિતો ન મોક્ષાય માયાવિલસિતં હિ તત્
કૌપીનાચ્છાદનપ્રાયા વાઞ્છા કલ્પદ્રુમાદ્ અપિ ॥

જાયતે યદ્ અપુણ્યાનાં સો ઽપરાધઃ સ્વદોષજઃ
તત્ પ્રસીદાખિલજગન્ માયામોહકરાવ્યય ॥

અજ્ઞાનં જ્ઞાનસદ્ભાવ ભૂતભૂતેશ નાશય
નમસ્ તે ચક્રહસ્તાય શાર્ઙ્ગહસ્તાય તે નમઃ ॥

ગદાહસ્તાય તે વિષ્ણો શઙ્ખહસ્તાય તે નમઃ
એતત્ પશ્યામિ તે રૂપં સ્થૂલચિહ્નોપશોભિતમ્
ન જાનામિ પરં યત્ તે પ્રસીદ પરમેશ્વર ॥

અદિત્યૈવં સ્તુતો વિષ્ણુઃ પ્રહસ્યાહ સુરારણિમ્ ॥

માતા દેવિ ત્વમ્ અસ્માકં પ્રસીદ વરદા ભવ ॥

એવમ્ અસ્તુ યથેચ્છા તે ત્વમ્ અશેષસુરાસુરૈઃ
અજેયઃ પુરુષવ્યાઘ્ર મર્ત્યલોકે ભવિષ્યસિ ॥

તતો ઽનન્તરમ્ એવાસ્ય શક્રાણીસહિતાં દિતિમ્
સત્યભામા પ્રણમ્યાહ પ્રસીદેતિ પુનઃ પુનઃ ॥

મત્પ્રસાદાન્ ન તે સુભ્રુ જરા વૈરૂપ્યમ્ એવ ચ
ભવિષ્યત્ય્ અનવદ્યાઙ્ગિ સર્વકામા ભવિષ્યસિ ॥

અદિત્યા તુ કૃતાનુજ્ઞો દેવરાજો જનાર્દનમ્
યથાવત્ પૂજયામ્ આસ બહુમાનપુરઃસરમ્ ॥

તતો દદર્શ કૃષ્ણો ઽપિ સત્યભામાસહાયવાન્
દેવોદ્યાનાનિ સર્વાણિ નન્દનાદીનિ સત્તમાઃ ॥

દદર્શ ચ સુગન્ધાઢ્યં મઞ્જરીપુઞ્જધારિણમ્
શૈત્યાહ્લાદકરં દિવ્યં તામ્રપલ્લવશોભિતમ્ ॥

મથ્યમાને ઽમૃતે જાતં જાતરૂપસમપ્રભમ્
પારિજાતં જગન્નાથઃ કેશવઃ કેશિસૂદનઃ
તં દૃષ્ટ્વા પ્રાહ ગોવિન્દં સત્યભામા દ્વિજોત્તમાઃ ॥

કસ્માન્ ન દ્વારકામ્ એષ નીયતે કૃષ્ણ પાદપઃ
યદિ તે તદ્ વચઃ સત્યં સત્યાત્યર્થં પ્રિયેતિ મે ॥

મદ્ગૃહે નિષ્કુટાર્થાય તદ્ અયં નીયતાં તરુઃ
ન મે જામ્બવતી તાદૃગ્ અભીષ્ટા ન ચ રુક્મિણી ॥

સત્યે યથા ત્વમ્ ઇત્ય્ ઉક્તં ત્વયા કૃષ્ણાસકૃત્ પ્રિયમ્
સત્યં તદ્ યદિ ગોવિન્દ નોપચારકૃતં વચઃ ॥

તદ્ અસ્તુ પારિજાતો ઽયં મમ ગેહવિભૂષણમ્
બિભ્રતી પારિજાતસ્ય કેશપાશેન મઞ્જરીમ્
સપત્નીનામ્ અહં મધ્યે શોભેયમ્ ઇતિ કામયે ॥

ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ પ્રહસ્યૈનં પારિજાતં ગરુત્મતિ
આરોપયામ્ આસ હરિસ્ તમ્ ઊચુર્ વનરક્ષિણઃ ॥

ભોઃ શચી દેવરાજસ્ય મહિષી તત્પરિગ્રહમ્
પારિજાતં ન ગોવિન્દ હર્તુમ્ અર્હસિ પાદપમ્ ॥

શચીવિભૂષણાર્થાય દેવૈર્ અમૃતમન્થને
ઉત્પાદિતો ઽયં ન ક્ષેમી ગૃહીત્વૈનં ગમિષ્યસિ ॥

મૌઢ્યાત્ પ્રાર્થયસે ક્ષેમી ગૃહીત્વૈનં ચ કો વ્રજેત્
અવશ્યમ્ અસ્ય દેવેન્દ્રો વિકૃતિં કૃષ્ણ યાસ્યતિ ॥

વજ્રોદ્યતકરં શક્રમ્ અનુયાસ્યન્તિ ચામરાઃ
તદ્ અલં સકલૈર્ દેવૈર્ વિગ્રહેણ તવાચ્યુત
વિપાકકટુ યત્ કર્મ ન તચ્ છંસન્તિ પણ્ડિતાઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તે તૈર્ ઉવાચૈતાન્ સત્યભામાતિકોપિની ॥

કા શચી પારિજાતસ્ય કો વા શક્રઃ સુરાધિપઃ
સામાન્યઃ સર્વલોકાનાં યદ્ય્ એષો ઽમૃતમન્થને ॥

સમુત્પન્નઃ પુરા કસ્માદ્ એકો ગૃહ્ણાતિ વાસવઃ
યથા સુરા યથા ચેન્દુર્ યથા શ્રીર્ વનરક્ષિણઃ ॥

સામાન્યઃ સર્વલોકસ્ય પારિજાતસ્ તથા દ્રુમઃ
ભર્તૃબાહુમહાગર્વાદ્ રુણદ્ધ્ય્ એનમ્ અથો શચી ॥

તત્ કથ્યતાં દ્રુતં ગત્વા પૌલોમ્યા વચનં મમ
સત્યભામા વદત્ય્ એવં ભર્તૃગર્વોદ્ધતાક્ષરમ્ ॥

યદિ ત્વં દયિતા ભર્તુર્ યદિ તસ્ય પ્રિયા હ્ય્ અસિ
મદ્ભર્તુર્ હરતો વૃક્ષં તત્ કારય નિવારણમ્ ॥

જાનામિ તે પતિં શક્રં જાનામિ ત્રિદશેશ્વરમ્
પારિજાતં તથાપ્ય્ એનં માનુષી હારયામિ તે ॥

ઇત્ય્ ઉક્તા રક્ષિણો ગત્વા પ્રોચ્ચૈઃ પ્રોચુર્ યથોદિતમ્
શચી ચોત્સાહયામ્ આસ ત્રિદશાધિપતિં પતિમ્ ॥

તતઃ સમસ્તદેવાનાં સૈન્યૈઃ પરિવૃતો હરિમ્
પ્રવૃક્તઃ પારિજાતાર્થમ્ ઇન્દ્રો યોધયિતું દ્વિજાઃ ॥

તતઃ પરિઘનિસ્ત્રિંશ ગદાશૂલધરાયુધાઃ
બભૂવુસ્ ત્રિદશાઃ સજ્જાઃ શક્રે વજ્રકરે સ્થિતે ॥

તતો નિરીક્ષ્ય ગોવિન્દો નાગરાજોપરિ સ્થિતમ્
શક્રં દેવપરીવારં યુદ્ધાય સમુપસ્થિતમ્ ॥

ચકાર શઙ્ખનિર્ઘોષં દિશઃ શબ્દેન પૂરયન્
મુમોચ ચ શરવ્રાતં સહસ્રાયુતસંમિતમ્ ॥

તતો દિશો નભશ્ ચૈવ દૃષ્ટ્વા શરશતાચિતમ્
મુમુચુસ્ ત્રિદશાઃ સર્વે શસ્ત્રાણ્ય્ અસ્ત્રાણ્ય્ અનેકશઃ ॥

એકૈકમ્ અસ્ત્રં શસ્ત્રં ચ દેવૈર્ મુક્તં સહસ્રધા
ચિચ્છેદ લીલયૈવેશો જગતાં મધુસૂદનઃ ॥

પાશં સલિલરાજસ્ય સમાકૃષ્યોરગાશનઃ
ચચાલ ખણ્ડશઃ કૃત્ત્વા બાલપન્નગદેહવત્ ॥

યમેન પ્રહિતં દણ્ડં ગદાપ્રક્ષેપખણ્ડિતમ્
પૃથિવ્યાં પાતયામ્ આસ ભગવાન્ દેવકીસુતઃ ॥

શિબિકાં ચ ધનેશસ્ય ચક્રેણ તિલશો વિભુઃ
ચકાર શૌરિર્ અર્કેન્દૂ દૃષ્ટિપાતહતૌજસૌ ॥

નીતો ઽગ્નિઃ શતશો બાણૈર્ દ્રાવિતા વસવો દિશઃ
ચક્રવિચ્છિન્નશૂલાગ્રા રુદ્રા ભુવિ નિપાતિતાઃ ॥

સાધ્યા વિશ્વે ચ મરુતો ગન્ધર્વાશ્ ચૈવ સાયકૈઃ
શાર્ઙ્ગિણા પ્રેરિતાઃ સર્વે વ્યોમ્નિ શાલ્મલિતૂલવત્ ॥

ગરુડશ્ ચાપિ વક્ત્રેણ પક્ષાભ્યાં ચ નખાઙ્કુરૈઃ
ભક્ષયન્ન્ અહનદ્ દેવાન્ દાનવાંશ્ ચ સદા ખગઃ ॥

તતઃ શરસહસ્રેણ દેવેન્દ્રમધુસૂદનૌ
પરસ્પરં વવર્ષાતે ધારાભિર્ ઇવ તોયદૌ ॥

ઐરાવતેન ગરુડો યુયુધે તત્ર સંકુલે
દેવૈઃ સમેતૈર્ યુયુધે શક્રેણ ચ જનાર્દનઃ ॥

છિન્નેષુ શીર્યમાણેષુ શસ્ત્રેષ્વ્ અસ્ત્રેષુ સત્વરમ્
જગ્રાહ વાસવો વજ્રં કૃષ્ણશ્ ચક્રં સુદર્શનમ્ ॥

તતો હાહાકૃતં સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્
વજ્રચક્રધરૌ દૃષ્ટ્વા દેવરાજજનાર્દનૌ ॥

ક્ષિપ્તં વજ્રમ્ અથેન્દ્રેણ જગ્રાહ ભગવાન્ હરિઃ
ન મુમોચ તદા ચક્રં તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ॥

પ્રનષ્ટવજ્રં દેવેન્દ્રં ગરુડક્ષતવાહનમ્
સત્યભામાબ્રવીદ્ વાક્યં પલાયનપરાયણમ્ ॥

ત્રૈલોક્યેશ્વર નો યુક્તં શચીભર્તુઃ પલાયનમ્
પારિજાતસ્રગાભોગાત્ ત્વામ્ ઉપસ્થાસ્યતે શચી ॥

કીદૃશં દેવ રાજ્યં તે પારિજાતસ્રગુજ્જ્વલામ્
અપશ્યતો યથાપૂર્વં પ્રણયાભ્યાગતાં શચીમ્ ॥

અલં શક્ર પ્રયાસેન ન વ્રીડાં યાતુમ્ અર્હસિ
નીયતાં પારિજાતો ઽયં દેવાઃ સન્તુ ગતવ્યથાઃ ॥

પતિગર્વાવલેપેન બહુમાનપુરઃસરમ્
ન દદર્શ ગૃહાયાતામ્ ઉપચારેણ માં શચી ॥

સ્ત્રીત્વાદ્ અગુરુચિત્તાહં સ્વભર્તુઃ શ્લાઘનાપરા
તતઃ કૃતવતી શક્ર ભવતા સહ વિગ્રહમ્ ॥

તદ્ અલં પારિજાતેન પરસ્વેન હૃતેન વા
રૂપેણ યશસા ચૈવ ભવેત્ સ્ત્રી કા ન ગર્વિતા ॥

ઇત્ય્ ઉક્તે વૈ નિવવૃતે દેવરાજસ્ તયા દ્વિજાઃ
પ્રાહ ચૈનામ્ અલં ચણ્ડિ સખિ ખેદાતિવિસ્તરૈઃ ॥

ન ચાપિ સર્ગસંહાર સ્થિતિકર્તાખિલસ્ય યઃ
જિતસ્ય તેન મે વ્રીડા જાયતે વિશ્વરૂપિણા ॥

યસ્મિઞ્ જગત્ સકલમ્ એતદ્ અનાદિમધ્યે યસ્માદ્ યતશ્ ચ ન ભવિષ્યતિ સર્વભૂતાત્
તેનોદ્ભવપ્રલયપાલનકારણેન વ્રીડા કથં ભવતિ દેવિ નિરાકૃતસ્ય

સકલભુવનમૂર્તિર્ અલ્પા સુસૂક્ષ્મા વિદિતસકલવેદૈર્ જ્ઞાયતે યસ્ય નાન્યૈઃ
તમ્ અજમ્ અકૃતમ્ ઈશં શાશ્વતં સ્વેચ્છયૈનં જગદુપકૃતિમ્ આદ્યં કો વિજેતું સમર્થઃ