બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 201

ચારુદેષ્ણં સુદેષ્ણં ચ ચારુદેહં ચ શોભનમ્
સુષેણં ચારુગુપ્તં ચ ભદ્રચારું તથાપરમ્ ॥

ચારુવિન્દં સુચારું ચ ચારું ચ બલિનાં વરમ્
રુક્મિણ્ય્ અજનયત્ પુત્રાન્ કન્યાં ચારુમતીં તથા ॥

અન્યાશ્ ચ ભાર્યાઃ કૃષ્ણસ્ય બભૂવુઃ સપ્ત શોભનાઃ
કાલિન્દી મિત્રવિન્દા ચ સત્યા નાગ્નજિતી તથા ॥

દેવી જામ્બવતી ચાપિ સદા તુષ્ટા તુ રોહિણી
મદ્રરાજસુતા ચાન્યા સુશીલા શીલમણ્ડલા ॥

સાત્રાજિતી સત્યભામા લક્ષ્મણા ચારુહાસિની
ષોડશાત્ર સહસ્રાણિ સ્ત્રીણામ્ અન્યાનિ ચક્રિણઃ ॥

પ્રદ્યુમ્નો ઽપિ મહાવીર્યો રુક્મિણસ્ તનયાં શુભામ્
સ્વયંવરસ્થાં જગ્રાહ સાપિ તં તનયં હરેઃ ॥

તસ્યામ્ અસ્યાભવત્ પુત્રો મહાબલપરાક્રમઃ
અનિરુદ્ધો રણે રુદ્ધો વીર્યોદધિર્ અરિંદમઃ ॥

તસ્યાપિ રુક્મિણઃ પૌત્રીં વરયામ્ આસ કેશવઃ
દૌહિત્રાય દદૌ રુક્મી સ્પર્ધયન્ન્ અપિ શૌરિણા ॥

તસ્યા વિવાહે રામાદ્યા યાદવા હરિણા સહ
રુક્મિણો નગરં જગ્મુર્ નામ્ના ભોજકટં દ્વિજાઃ ॥

વિવાહે તત્ર નિર્વૃત્તે પ્રાદ્યુમ્નેઃ સુમહાત્મનઃ
કલિઙ્ગરાજપ્રમુખા રુક્મિણં વાક્યમ્ અબ્રુવન્ ॥

અનક્ષજ્ઞો હલી દ્યૂતે તથાસ્ય વ્યસનં મહત્
તન્ નયામો બલં તસ્માદ્ દ્યૂતેનૈવ મહાદ્યુતે ॥

તથેતિ તાન્ આહ નૃપાન્ રુક્મી બલસમન્વિતઃ
સભાયાં સહ રામેણ ચક્રે દ્યૂતં ચ વૈ તદા ॥

સહસ્રમ્ એકં નિષ્કાણાં રુક્મિણા વિજિતો બલઃ
દ્વિતીયે દિવસે ચાન્યત્ સહસ્રં રુક્મિણા જિતઃ ॥

તતો દશ સહસ્રાણિ નિષ્કાણાં પણમ્ આદદે
બલભદ્રપ્રપન્નાનિ રુક્મી દ્યૂતવિદાં વરઃ ॥

તતો જહાસાથ બલં કલિઙ્ગાધિપતિર્ દ્વિજાઃ
દન્તાન્ વિદર્શયન્ મૂઢો રુક્મી ચાહ મદોદ્ધતઃ ॥

અવિદ્યો ઽયં મહાદ્યૂતે બલભદ્રઃ પરાજિતઃ
મૃષૈવાક્ષાવલેપત્વાદ્ યો ઽયં મેને ઽક્ષકોવિદમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા કલિઙ્ગરાજં તુ પ્રકાશદશનાનનમ્
રુક્મિણં ચાપિ દુર્વાક્યં કોપં ચક્રે હલાયુધઃ ॥

તતઃ કોપપરીતાત્મા નિષ્કકોટિં હલાયુધઃ
ગ્લહં જગ્રાહ રુક્મી ચ તતસ્ ત્વ્ અક્ષાન્ અપાતયત્ ॥

અજયદ્ બલદેવો ઽથ પ્રાહોચ્ચૈસ્ તં જિતં મયા
મમેતિ રુક્મી પ્રાહોચ્ચૈર્ અલીકોક્તૈર્ અલં બલમ્ ॥

ત્વયોક્તો ઽયં ગ્લહઃ સત્યં ન મમૈષો ઽનુમોદિતઃ
એવં ત્વયા ચેદ્ વિજિતં ન મયા વિજિતં કથમ્ ॥

તતો ઽન્તરિક્ષે વાગ્ ઉચ્ચૈઃ પ્રાહ ગમ્ભીરનાદિની
બલદેવસ્ય તં કોપં વર્ધયન્તી મહાત્મનઃ ॥

જિતં તુ બલદેવેન રુક્મિણા ભાષિતં મૃષા
અનુક્ત્વા વચનં કિંચિત્ કૃતં ભવતિ કર્મણા ॥

તતો બલઃ સમુત્થાય ક્રોધસંરક્તલોચનઃ
જઘાનાષ્ટાપદેનૈવ રુક્મિણં સ મહાબલઃ ॥

કલિઙ્ગરાજં ચાદાય વિસ્ફુરન્તં બલાદ્ બલઃ
બભઞ્જ દન્તાન્ કુપિતો યૈઃ પ્રકાશં જહાસ સઃ ॥

આકૃષ્ય ચ મહાસ્તમ્ભં જાતરૂપમયં બલઃ
જઘાન યે તત્પક્ષાસ્ તાન્ ભૂભૃતઃ કુપિતો બલઃ ॥

તતો હાહાકૃતં સર્વં પલાયનપરં દ્વિજાઃ
તદ્ રાજમણ્ડલં સર્વં બભૂવ કુપિતે બલે ॥

બલેન નિહતં શ્રુત્વા રુક્મિણં મધુસૂદનઃ
નોવાચ વચનં કિંચિદ્ રુક્મિણીબલયોર્ ભયાત્ ॥

તતો ઽનિરુદ્ધમ્ આદાય કૃતોદ્વાહં દ્વિજોત્તમાઃ
દ્વારકામ્ આજગામાથ યદુચક્રં સકેશવમ્ ॥