બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 200

શમ્બરેણ હૃતો વીરઃ પ્રદ્યુમ્નઃ સ કથં પુનઃ
શમ્બરશ્ ચ મહાવીર્યઃ પ્રદ્યુમ્નેન કથં હતઃ ॥

ષષ્ઠે ઽહ્નિ જાતમાત્રે તુ પ્રદ્યુમ્નં સૂતિકાગૃહાત્
મમૈષ હન્તેતિ દ્વિજા હૃતવાન્ કાલશમ્બરઃ ॥

નીત્વા ચિક્ષેપ ચૈવૈનં ગ્રાહો ઽગ્રે લવણાર્ણવે
કલ્લોલજનિતાવર્તે સુઘોરે મકરાલયે ॥

પતિતં ચૈવ તત્રૈકો મત્સ્યો જગ્રાહ બાલકમ્
ન મમાર ચ તસ્યાપિ જઠરાનલદીપિતઃ ॥

મત્સ્યબન્ધૈશ્ ચ મત્સ્યો ઽસૌ મત્સ્યૈર્ અન્યૈઃ સહ દ્વિજાઃ
ઘાતિતો ઽસુરવર્યાય શમ્બરાય નિવેદિતઃ ॥

તસ્ય માયાવતી નામ પત્ની સર્વગૃહેશ્વરી
કારયામ્ આસ સૂદાનામ્ આધિપત્યમ્ અનિન્દિતા ॥

દારિતે મત્સ્યજઠરે દદૃશે સાતિશોભનમ્
કુમારં મન્મથતરોર્ દગ્ધસ્ય પ્રથમાઙ્કુરમ્ ॥

કો ઽયં કથમ્ અયં મત્સ્ય જઠરે સમુપાગતઃ
ઇત્ય્ એવં કૌતુકાવિષ્ટાં તાં તન્વીં પ્રાહ નારદઃ ॥

અયં સમસ્તજગતાં સૃષ્ટિસંહારકારિણા
શમ્બરેણ હૃતઃ કૃષ્ણ તનયઃ સૂતિકાગૃહાત્ ॥

ક્ષિપ્તઃ સમુદ્રે મત્સ્યેન નિગીર્ણસ્ તે વશં ગતઃ
નરરત્નમ્ ઇદં સુભ્રુ વિશ્રબ્ધા પરિપાલય ॥

નારદેનૈવમ્ ઉક્તા સા પાલયામ્ આસ તં શિશુમ્
બાલ્યાદ્ એવાતિરાગેણ રૂપાતિશયમોહિતા ॥

સ યદા યૌવનાભોગ ભૂષિતો ઽભૂદ્ દ્વિજોત્તમાઃ
સાભિલાષા તદા સા તુ બભૂવ ગજગામિની ॥

માયાવતી દદૌ ચાસ્મૈ માયા સર્વા મહાત્મને
પ્રદ્યુમ્નાયાત્મભૂતાય તન્ન્યસ્તહૃદયેક્ષણા
પ્રસજ્જન્તીં તુ તામ્ આહ સ કાર્ષ્ણિઃ કમલલોચનઃ ॥

માતૃભાવં વિહાયૈવ કિમર્થં વર્તસે ઽન્યથા ॥

સા ચાસ્મૈ કથયામ્ આસ ન પુત્રસ્ ત્વં મમેતિ વૈ
તનયં ત્વામ્ અયં વિષ્ણોર્ હૃતવાન્ કાલશમ્બરઃ ॥

ક્ષિપ્તઃ સમુદ્રે મત્સ્યસ્ય સંપ્રાપ્તો જઠરાન્ મયા
સા તુ રોદિતિ તે માતા કાન્તાદ્યાપ્ય્ અતિવત્સલા ॥

ઇત્ય્ ઉક્તઃ શમ્બરં યુદ્ધે પ્રદ્યુમ્નઃ સ સમાહ્વયત્
ક્રોધાકુલીકૃતમના યુયુધે ચ મહાબલઃ ॥

હત્વા સૈન્યમ્ અશેષં તુ તસ્ય દૈત્યસ્ય માધવિઃ
સપ્ત માયા વ્યતિક્રમ્ય માયાં સંયુયુજે ઽષ્ટમીમ્ ॥

તયા જઘાન તં દૈત્યં માયયા કાલશમ્બરમ્
ઉત્પત્ય ચ તયા સાર્ધમ્ આજગામ પિતુઃ પુરમ્ ॥

અન્તઃપુરે ચ પતિતં માયાવત્યા સમન્વિતમ્
તં દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટસંકલ્પા બભૂવુઃ કૃષ્ણયોષિતઃ
રુક્મિણી ચાબ્રવીત્ પ્રેમ્ણા આસક્તદૃષ્ટિર્ અનિન્દિતા ॥

ધન્યાયાઃ ખલ્વ્ અયં પુત્રો વર્તતે નવયૌવને
અસ્મિન્ વયસિ પુત્રો મે પ્રદ્યુમ્નો યદિ જીવતિ ॥

સભાગ્યા જનની વત્સ ત્વયા કાપિ વિભૂષિતા
અથવા યાદૃશઃ સ્નેહો મમ યાદૃગ્ વપુશ્ ચ તે
હરેર્ અપત્યં સુવ્યક્તં ભવાન્ વત્સ ભવિષ્યતિ ॥

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે પ્રાપ્તઃ સહ કૃષ્ણેન નારદઃ
અન્તઃપુરવરાં દેવીં રુક્મિણીં પ્રાહ હર્ષિતઃ ॥

એષ તે તનયઃ સુભ્રુ હત્વા શમ્બરમ્ આગતઃ
હૃતો યેનાભવત્ પૂર્વં પુત્રસ્ તે સૂતિકાગૃહાત્ ॥

ઇયં માયાવતી ભાર્યા તનયસ્યાસ્ય તે સતી
શમ્બરસ્ય ન ભાર્યેયં શ્રૂયતામ્ અત્ર કારણમ્ ॥

મન્મથે તુ ગતે નાશં તદુદ્ભવપરાયણા
શમ્બરં મોહયામ્ આસ માયારૂપેણ રુક્મિણિ ॥

વિવાહાદ્યુપભોગેષુ રૂપં માયામયં શુભમ્
દર્શયામ્ આસ દૈત્યસ્ય તસ્યેયં મદિરેક્ષણા ॥

કામો ઽવતીર્ણઃ પુત્રસ્ તે તસ્યેયં દયિતા રતિઃ
વિશઙ્કા નાત્ર કર્તવ્યા સ્નુષેયં તવ શોભના ॥

તતો હર્ષસમાવિષ્ટૌ રુક્મિણીકેશવૌ તદા
નગરી ચ સમસ્તા સા સાધુ સાધ્વ્ ઇત્ય્ અભાષત ॥

ચિરં નષ્ટેન પુત્રેણ સંગતાં પ્રેક્ષ્ય રુક્મિણીમ્
અવાપ વિસ્મયં સર્વો દ્વારવત્યાં જનસ્ તદા ॥