બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 187

તસ્મિન્ રાસભદૈતેયે સાનુજે વિનિપાતિતે
સર્વગોપાલગોપીનાં રમ્યં તાલવનં બભૌ ॥

તતસ્ તૌ જાતહર્ષૌ તુ વસુદેવસુતાવ્ ઉભૌ
શુશુભાતે મહાત્માનૌ બાલશૃઙ્ગાવ્ ઇવર્ષભૌ ॥

ચારયન્તૌ ચ ગા દૂરે વ્યાહરન્તૌ ચ નામભિઃ
નિયોગપાશસ્કન્ધૌ તૌ વનમાલાવિભૂષિતૌ ॥

સુવર્ણાઞ્જનચૂર્ણાભ્યાં તદા તૌ ભૂષિતામ્બરૌ
મહેન્દ્રાયુધસંકાશૌ શ્વેતકૃષ્ણાવ્ ઇવામ્બુદૌ ॥

ચેરતુર્ લોકસિદ્ધાભિઃ ક્રીડાભિર્ ઇતરેતરમ્
સમસ્તલોકનાથાનાં નાથભૂતૌ ભુવં ગતૌ ॥

મનુષ્યધર્માભિરતૌ માનયન્તૌ મનુષ્યતામ્
તજ્જાતિગુણયુક્તાભિઃ ક્રીડાભિશ્ ચેરતુર્ વનમ્ ॥

તતસ્ ત્વ્ આન્દોલિકાભિશ્ ચ નિયુદ્ધૈશ્ ચ મહાબલૌ
વ્યાયામં ચક્રતુસ્ તત્ર ક્ષેપણીયૈસ્ તથાશ્મભિઃ ॥

તલ્લિપ્સુર્ અસુરસ્ તત્ર ઉભયો રમમાણયોઃ
આજગામ પ્રલમ્બાખ્યો ગોપવેષતિરોહિતઃ ॥

સો ઽવગાહત નિઃશઙ્કં તેષાં મધ્યમમાનુષઃ
માનુષં રૂપમ્ આસ્થાય પ્રલમ્બો દાનવોત્તમઃ ॥

તયોશ્ છિદ્રાન્તરપ્રેપ્સુર્ અતિશીઘ્રમ્ અમન્યત
કૃષ્ણં તતો રૌહિણેયં હન્તું ચક્રે મનોરથમ્ ॥

હરિણા ક્રીડનં નામ બાલક્રીડનકં તતઃ
પ્રક્રીડિતાસ્ તુ તે સર્વે દ્વૌ દ્વૌ યુગપદ્ ઉત્પતન્ ॥

શ્રીદામ્ના સહ ગોવિન્દઃ પ્રલમ્બેન તથા બલઃ
ગોપાલૈર્ અપરૈશ્ ચાન્યે ગોપાલાઃ સહ પુપ્લુવુઃ ॥

શ્રીદામાનં તતઃ કૃષ્ણઃ પ્રલમ્બં રોહિણીસુતઃ
જિતવાન્ કૃષ્ણપક્ષીયૈર્ ગોપૈર્ અન્યૈઃ પરાજિતાઃ ॥

તે વાહયન્તસ્ ત્વ્ અન્યોન્યં ભાણ્ડીરસ્કન્ધમ્ એત્ય વૈ
પુનર્ નિવૃત્તાસ્ તે સર્વે યે યે તત્ર પરાજિતાઃ ॥

સંકર્ષણં તુ સ્કન્ધેન શીઘ્રમ્ ઉત્ક્ષિપ્ય દાનવઃ
ન તસ્થૌ પ્રજગામૈવ સચન્દ્ર ઇવ વારિદઃ ॥

અશક્તો વહને તસ્ય સંરમ્ભાદ્ દાનવોત્તમઃ
વવૃધે સુમહાકાયઃ પ્રાવૃષીવ બલાહકઃ ॥

સંકર્ષણસ્ તુ તં દૃષ્ટ્વા દગ્ધશૈલોપમાકૃતિમ્
સ્રગ્દામલમ્બાભરણં મુકુટાટોપમસ્તકમ્ ॥

રૌદ્રં શકટચક્રાક્ષં પાદન્યાસચલત્ક્ષિતિમ્
હ્રિયમાણસ્ તતઃ કૃષ્ણમ્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥

કૃષ્ણ કૃષ્ણ હ્રિયે ત્વ્ એષ પર્વતોદગ્રમૂર્તિના
કેનાપિ પશ્ય દૈત્યેન ગોપાલચ્છદ્મરૂપિણા ॥

યદ્ અત્ર સાંપ્રતં કાર્યં મયા મધુનિષૂદન
તત્ કથ્યતાં પ્રયાત્ય્ એષ દુરાત્માતિત્વરાન્વિતઃ ॥

તમ્ આહ રામં ગોવિન્દઃ સ્મિતભિન્નૌષ્ઠસંપુટઃ
મહાત્મા રૌહિણેયસ્ય બલવીર્યપ્રમાણવિત્ ॥

કિમ્ અયં માનુષો ભાવો વ્યક્તમ્ એવાવલમ્બ્યતે
સર્વાત્મન્ સર્વગુહ્યાનાં ગુહ્યાદ્ ગુહ્યાત્મના ત્વયા ॥

સ્મરાશેષજગદીશ કારણં કારણાગ્રજ
આત્માનમ્ એકં તદ્વચ્ ચ જગત્ય્ એકાર્ણવે ચ યઃ ॥

ભવાન્ અહં ચ વિશ્વાત્મન્ન્ એકમ્ એવ હિ કારણમ્
જગતો ઽસ્ય જગત્ય્ અર્થે ભેદેનાવાં વ્યવસ્થિતૌ ॥

તત્ સ્મર્યતામ્ અમેયાત્મંસ્ ત્વયાત્મા જહિ દાનવમ્
માનુષ્યમ્ એવમ્ આલમ્બ્ય બન્ધૂનાં ક્રિયતાં હિતમ્ ॥

ઇતિ સંસ્મારિતો વિપ્રાઃ કૃષ્ણેન સુમહાત્મના
વિહસ્ય પીડયામ્ આસ પ્રલમ્બં બલવાન્ બલઃ ॥

મુષ્ટિના ચાહન્ મૂર્ધ્નિ કોપસંરક્તલોચનઃ
તેન ચાસ્ય પ્રહારેણ બહિર્ યાતે વિલોચને ॥

સ નિષ્કાસિતમસ્તિષ્કો મુખાચ્ છોણિતમ્ ઉદ્વમન્
નિપપાત મહીપૃષ્ઠે દૈત્યવર્યો મમાર ચ ॥

પ્રલમ્બં નિહતં દૃષ્ટ્વા બલેનાદ્ભુતકર્મણા
પ્રહૃષ્ટાસ્ તુષ્ટુવુર્ ગોપાઃ સાધુ સાધ્વ્ ઇતિ ચાબ્રુવન્ ॥

સંસ્તૂયમાનો રામસ્ તુ ગોપૈર્ દૈત્યે નિપાતિતે
પ્રલમ્બે સહ કૃષ્ણેન પુનર્ ગોકુલમ્ આયયૌ ॥

તયોર્ વિહરતોર્ એવં રામકેશવયોર્ વ્રજે
પ્રાવૃડ્વ્યતીતા વિકસત્ સરોજા ચાભવચ્ છરત્ ॥

વિમલામ્બરનક્ષત્રે કાલે ચાભ્યાગતે વ્રજમ્
દદર્શેન્દ્રોત્સવારમ્ભ પ્રવૃત્તાન્ વ્રજવાસિનઃ ॥

કૃષ્ણસ્ તાન્ ઉત્સુકાન્ દૃષ્ટ્વા ગોપાન્ ઉત્સવલાલસાન્
કૌતૂહલાદ્ ઇદં વાક્યં પ્રાહ વૃદ્ધાન્ મહામતિઃ ॥

કો ઽયં શક્રમહો નામ યેન વો હર્ષ આગતઃ
પ્રાહ તં નન્દગોપશ્ ચ પૃચ્છન્તમ્ અતિસાદરમ્ ॥

મેઘાનાં પયસામ્ ઈશો દેવરાજઃ શતક્રતુઃ
યેન સંચોદિતા મેઘા વર્ષન્ત્ય્ અમ્બુમયં રસમ્ ॥

તદ્વૃષ્ટિજનિતં સસ્યં વયમ્ અન્યે ચ દેહિનઃ
વર્તયામોપભુઞ્જાનાસ્ તર્પયામશ્ ચ દેવતાઃ ॥

ક્ષીરવત્ય ઇમા ગાવો વત્સવત્યશ્ ચ નિર્વૃતાઃ
તેન સંવર્ધિતૈઃ સસ્યૈઃ પુષ્ટાસ્ તુષ્ટા ભવન્તિ વૈ ॥

નાસસ્યા નાનૃણા ભૂમિર્ ન બુભુક્ષાર્દિતો જનઃ
દૃશ્યતે યત્ર દૃશ્યન્તે વૃષ્ટિમન્તો બલાહકાઃ ॥

ભૌમમ્ એતત્ પયો ગોભિર્ ધત્તે સૂર્યસ્ય વારિદઃ
પર્જન્યઃ સર્વલોકસ્ય ભવાય ભુવિ વર્ષતિ ॥

તસ્માત્ પ્રાવૃષિ રાજાનઃ શક્રં સર્વે મુદાન્વિતાઃ
મહે સુરેશમ્ અર્ઘન્તિ વયમ્ અન્યે ચ દેહિનઃ ॥

નન્દગોપસ્ય વચનં શ્રુત્વેત્થં શક્રપૂજને
કોપાય ત્રિદશેન્દ્રસ્ય પ્રાહ દામોદરસ્ તદા ॥

ન વયં કૃષિકર્તારો વણિજ્યાજીવિનો ન ચ
ગાવો ઽસ્મદ્દૈવતં તાત વયં વનચરા યતઃ ॥

આન્વીક્ષિકી ત્રયી વાર્ત્તા દણ્ડનીતિસ્ તથાપરા
વિદ્યાચતુષ્ટયં ત્વ્ એતદ્ વાર્ત્તામ્ અત્ર શૃણુષ્વ મે ॥

કૃષિર્ વણિજ્યા તદ્વચ્ ચ તૃતીયં પશુપાલનમ્
વિદ્યા હ્ય્ એતા મહાભાગા વાર્ત્તા વૃત્તિત્રયાશ્રયા ॥

કર્ષકાણાં કૃષિર્ વૃત્તિઃ પણ્યં તુ પણજીવિનામ્
અસ્માકં ગાઃ પરા વૃત્તિર્ વાર્ત્તા ભેદૈર્ ઇયં ત્રિભિઃ ॥

વિદ્યયા યો યયા યુક્તસ્ તસ્ય સા દૈવતં મહત્
સૈવ પૂજ્યાર્ચનીયા ચ સૈવ તસ્યોપકારિકા ॥

યો ઽન્યસ્યાઃ ફલમ્ અશ્નન્ વૈ પૂજયત્ય્ અપરાં નરઃ
ઇહ ચ પ્રેત્ય ચૈવાસૌ તાત નાપ્નોતિ શોભનમ્ ॥

પૂજ્યન્તાં પ્રથિતાઃ સીમાઃ સીમાન્તં ચ પુનર્ વનમ્
વનાન્તા ગિરયઃ સર્વે સા ચાસ્માકં પરા ગતિઃ ॥

ગિરિયજ્ઞસ્ ત્વ્ અયં તસ્માદ્ ગોયજ્ઞશ્ ચ પ્રવર્ત્યતામ્
કિમ્ અસ્માકં મહેન્દ્રેણ ગાવઃ શૈલાશ્ ચ દેવતાઃ ॥

મન્ત્રયજ્ઞપરા વિપ્રાઃ સીરયજ્ઞાશ્ ચ કર્ષકાઃ
ગિરિગોયજ્ઞશીલાશ્ ચ વયમ્ અદ્રિવનાશ્રયાઃ ॥

તસ્માદ્ ગોવર્ધનઃ શૈલો ભવદ્ભિર્ વિવિધાર્હણૈઃ
અર્ચ્યતાં પૂજ્યતાં મેધ્યં પશું હત્વા વિધાનતઃ ॥

સર્વઘોષસ્ય સંદોહા ગૃહ્યન્તાં મા વિચાર્યતામ્
ભોજ્યન્તાં તેન વૈ વિપ્રાસ્ તથાન્યે ચાપિ વાઞ્છકાઃ ॥

તમ્ અર્ચિતં કૃતે હોમે ભોજિતેષુ દ્વિજાતિષુ
શરત્પુષ્પકૃતાપીડાઃ પરિગચ્છન્તુ ગોગણાઃ ॥

એતન્ મમ મતં ગોપાઃ સંપ્રીત્યા ક્રિયતે યદિ
તતઃ કૃતા ભવેત્ પ્રીતિર્ ગવામ્ અદ્રેસ્ તથા મમ ॥

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા નન્દાદ્યાસ્ તે વ્રજૌકસઃ
પ્રીત્યુત્ફુલ્લમુખા વિપ્રાઃ સાધુ સાધ્વ્ ઇત્ય્ અથાબ્રુવન્ ॥

શોભનં તે મતં વત્સ યદ્ એતદ્ ભવતોદિતમ્
તત્ કરિષ્યામ્ય્ અહં સર્વં ગિરિયજ્ઞઃ પ્રવર્ત્યતામ્ ॥

તથા ચ કૃતવન્તસ્ તે ગિરિયજ્ઞં વ્રજૌકસઃ
દધિપાયસમાંસાદ્યૈર્ દદુઃ શૈલબલિં તતઃ ॥

દ્વિજાંશ્ ચ ભોજયામ્ આસુઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ
ગાવઃ શૈલં તતશ્ ચક્રુર્ અર્ચિતાસ્ તં પ્રદક્ષિણમ્ ॥

વૃષભાશ્ ચાભિનર્દન્તઃ સતોયા જલદા ઇવ
ગિરિમૂર્ધનિ ગોવિન્દઃ શૈલો ઽહમ્ ઇતિ મૂર્તિમાન્ ॥

બુભુજે ઽન્નં બહુવિધં ગોપવર્યાહૃતં દ્વિજાઃ
કૃષ્ણસ્ તેનૈવ રૂપેણ ગોપૈઃ સહ ગિરેઃ શિરઃ ॥

અધિરુહ્યાર્ચયામ્ આસ દ્વિતીયામ્ આત્મનસ્ તનુમ્
અન્તર્ધાનં ગતે તસ્મિન્ ગોપા લબ્ધ્વા તતો વરાન્
કૃત્વા ગિરિમહં ગોષ્ઠં નિજમ્ અભ્યાયયુઃ પુનઃ ॥