બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 184

વિમુક્તો વસુદેવો ઽપિ નન્દસ્ય શકટં ગતઃ
પ્રહૃષ્ટં દૃષ્ટવાન્ નન્દં પુત્રો જાતો મમેતિ વૈ ॥

વસુદેવો ઽપિ તં પ્રાહ દિષ્ટ્યા દિષ્ટ્યેતિ સાદરમ્
વાર્ધકે ઽપિ સમુત્પન્નસ્ તનયો ઽયં તવાધુના ॥

દત્તો હિ વાર્ષિકઃ સર્વો ભવદ્ભિર્ નૃપતેઃ કરઃ
યદર્થમ્ આગતસ્ તસ્માન્ નાત્ર સ્થેયં મહાત્મના ॥

યદર્થમ્ આગતઃ કાર્યં તન્ નિષ્પન્નં કિમ્ આસ્યતે
ભવદ્ભિર્ ગમ્યતાં નન્દ તચ્ છીઘ્રં નિજગોકુલમ્ ॥

મમાપિ બાલકસ્ તત્ર રોહિણીપ્રસવો હિ યઃ
સ રક્ષણીયો ભવતા યથાયં તનયો નિજઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તાઃ પ્રયયુર્ ગોપા નન્દગોપપુરોગમાઃ
શકટારોપિતૈર્ ભાણ્ડૈઃ કરં દત્ત્વા મહાબલાઃ ॥

વસતાં ગોકુલે તેષાં પૂતના બાલઘાતિની
સુપ્તં કૃષ્ણમ્ ઉપાદાય રાત્રૌ ચ પ્રદદૌ સ્તનમ્ ॥

યસ્મૈ યસ્મૈ સ્તનં રાત્રૌ પૂતના સંપ્રયચ્છતિ
તસ્ય તસ્ય ક્ષણેનાઙ્ગં બાલકસ્યોપહન્યતે ॥

કૃષ્ણસ્ તસ્યાઃ સ્તનં ગાઢં કરાભ્યામ્ અતિપીડિતમ્
ગૃહીત્વા પ્રાણસહિતં પપૌ ક્રોધસમન્વિતઃ ॥

સા વિમુક્તમહારાવા વિચ્છિન્નસ્નાયુબન્ધના
પપાત પૂતના ભૂમૌ મ્રિયમાણાતિભીષણા ॥

તન્નાદશ્રુતિસંત્રાસાદ્ વિબુદ્ધાસ્ તે વ્રજૌકસઃ
દદૃશુઃ પૂતનોત્સઙ્ગે કૃષ્ણં તાં ચ નિપાતિતામ્ ॥

આદાય કૃષ્ણં સંત્રસ્તા યશોદા ચ તતો દ્વિજાઃ
ગોપુચ્છભ્રામણાદ્યૈશ્ ચ બાલદોષમ્ અપાકરોત્ ॥

ગોપુરીષમ્ ઉપાદાય નન્દગોપો ઽપિ મસ્તકે
કૃષ્ણસ્ય પ્રદદૌ રક્ષાં કુર્વન્ન્ ઇદમ્ ઉદૈરયત્ ॥

રક્ષતુ ત્વામ્ અશેષાણાં ભૂતાનાં પ્રભવો હરિઃ
યસ્ય નાભિસમુદ્ભૂતાત્ પઙ્કજાદ્ અભવજ્ જગત્ ॥

યેન દંષ્ટ્રાગ્રવિધૃતા ધારયત્ય્ અવની જગત્
વરાહરૂપધૃગ્ દેવઃ સ ત્વાં રક્ષતુ કેશવઃ ॥

ગુહ્યં સ જઠરં વિષ્ણુર્ જઙ્ઘાપાદૌ જનાર્દનઃ
વામનો રક્ષતુ સદા ભવન્તં યઃ ક્ષણાદ્ અભૂત્ ॥

ત્રિવિક્રમક્રમાક્રાન્ત ત્રૈલોક્યસ્ફુરદાયુધઃ
શિરસ્ તે પાતુ ગોવિન્દઃ કણ્ઠં રક્ષતુ કેશવઃ ॥

મુખબાહૂ પ્રબાહૂ ચ મનઃ સર્વેન્દ્રિયાણિ ચ
રક્ષત્વ્ અવ્યાહતૈશ્વર્યસ્ તવ નારાયણો ઽવ્યયઃ ॥

ત્વાં દિક્ષુ પાતુ વૈકુણ્ઠો વિદિક્ષુ મધુસૂદનઃ
હૃષીકેશો ઽમ્બરે ભૂમૌ રક્ષતુ ત્વાં મહીધરઃ ॥

એવં કૃતસ્વસ્ત્યયનો નન્દગોપેન બાલકઃ
શાયિતઃ શકટસ્યાધો બાલપર્યઙ્કિકાતલે ॥

તે ચ ગોપા મહદ્ દૃષ્ટ્વા પૂતનાયાઃ કલેવરમ્
મૃતાયાઃ પરમં ત્રાસં વિસ્મયં ચ તદા યયુઃ ॥

કદાચિચ્ છકટસ્યાધઃ શયાનો મધુસૂદનઃ
ચિક્ષેપ ચરણાવ્ ઊર્ધ્વં સ્તનાર્થી પ્રરુરોદ ચ ॥

તસ્ય પાદપ્રહારેણ શકટં પરિવર્તિતમ્
વિધ્વસ્તભાણ્ડકુમ્ભં તદ્ વિપરીતં પપાત વૈ ॥

તતો હાહાકૃતઃ સર્વો ગોપગોપીજનો દ્વિજાઃ
આજગામ તદા જ્ઞાત્વા બાલમ્ ઉત્તાનશાયિનમ્ ॥

ગોપાઃ કેનેતિ જગદુઃ શકટં પરિવર્તિતમ્
તત્રૈવ બાલકાઃ પ્રોચુર્ બાલેનાનેન પાતિતમ્ ॥

રુદતા દૃષ્ટમ્ અસ્માભિઃ પાદવિક્ષેપતાડિતમ્
શકટં પરિવૃત્તં વૈ નૈતદ્ અન્યસ્ય ચેષ્ટિતમ્ ॥

તતઃ પુનર્ અતીવાસન્ ગોપા વિસ્મિતચેતસઃ
નન્દગોપો ઽપિ જગ્રાહ બાલમ્ અત્યન્તવિસ્મિતઃ ॥

યશોદા વિસ્મયારૂઢા ભગ્નભાણ્ડકપાલકમ્
શકટં ચાર્ચયામ્ આસ દધિપુષ્પફલાક્ષતૈઃ ॥

ગર્ગશ્ ચ ગોકુલે તત્ર વસુદેવપ્રચોદિતઃ
પ્રચ્છન્ન એવ ગોપાનાં સંસ્કારમ્ અકરોત્ તયોઃ ॥

જ્યેષ્ઠં ચ રામમ્ ઇત્ય્ આહ કૃષ્ણં ચૈવ તથાપરમ્
ગર્ગો મતિમતાં શ્રેષ્ઠો નામ કુર્વન્ મહામતિઃ ॥

અલ્પેનૈવ હિ કાલેન વિજ્ઞાતૌ તૌ મહાબલૌ
ઘૃષ્ટજાનુકરૌ વિપ્રા બભૂવતુર્ ઉભાવ્ અપિ ॥

કરીષભસ્મદિગ્ધાઙ્ગૌ ભ્રમમાણાવ્ ઇતસ્ તતઃ
ન નિવારયિતું શક્તા યશોદા તૌ ન રોહિણી ॥

ગોવાટમધ્યે ક્રીડન્તૌ વત્સવાટગતૌ પુનઃ
તદહર્જાતગોવત્સ પુચ્છાકર્ષણતત્પરૌ ॥

યદા યશોદા તૌ બાલાવ્ એકસ્થાનચરાવ્ ઉભૌ
શશાક નો વારયિતું ક્રીડન્તાવ્ અતિચઞ્ચલૌ ॥

દામ્ના બદ્ધ્વા તદા મધ્યે નિબબન્ધ ઉલૂખલે
કૃષ્ણમ્ અક્લિષ્ટકર્માણમ્ આહ ચેદમ્ અમર્ષિતા ॥

યદિ શક્તો ઽસિ ગચ્છ ત્વમ્ અતિચઞ્ચલચેષ્ટિત ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ચ નિજં કર્મ સા ચકાર કુટુમ્બિની
વ્યગ્રાયામ્ અથ તસ્યાં સ કર્ષમાણ ઉલૂખલમ્ ॥

યમલાર્જુનયોર્ મધ્યે જગામ કમલેક્ષણઃ
કર્ષતા વૃક્ષયોર્ મધ્યે તિર્યગ્ એવમ્ ઉલૂખલમ્ ॥

ભગ્નાવ્ ઉત્તુઙ્ગશાખાગ્રૌ તેન તૌ યમલાર્જુનૌ
તતઃ કટકટાશબ્દ સમાકર્ણનકાતરઃ ॥

આજગામ વ્રજજનો દદૃશે ચ મહાદ્રુમૌ
ભગ્નસ્કન્ધૌ નિપાતિતૌ ભગ્નશાખૌ મહીતલે ॥

દદર્શ ચાલ્પદન્તાસ્યં સ્મિતહાસં ચ બાલકમ્
તયોર્ મધ્યગતં બદ્ધં દામ્ના ગાઢં તથોદરે ॥

તતશ્ ચ દામોદરતાં સ યયૌ દામબન્ધનાત્
ગોપવૃદ્ધાસ્ તતઃ સર્વે નન્દગોપપુરોગમાઃ ॥

મન્ત્રયામ્ આસુર્ ઉદ્વિગ્ના મહોત્પાતાતિભીરવઃ
સ્થાનેનેહ ન નઃ કાર્યં વ્રજામો ઽન્યન્ મહાવનમ્ ॥

ઉત્પાતા બહવો હ્ય્ અત્ર દૃશ્યન્તે નાશહેતવઃ
પૂતનાયા વિનાશશ્ ચ શકટસ્ય વિપર્યયઃ ॥

વિના વાતાદિદોષેણ દ્રુમયોઃ પતનં તથા
વૃન્દાવનમ્ ઇતઃ સ્થાનાત્ તસ્માદ્ ગચ્છામ મા ચિરમ્ ॥

યાવદ્ ભૌમમહોત્પાત દોષો નાભિભવેદ્ વ્રજમ્
ઇતિ કૃત્વા મતિં સર્વે ગમને તે વ્રજૌકસઃ ॥

ઊચુઃ સ્વં સ્વં કુલં શીઘ્રં ગમ્યતાં મા વિલમ્બ્યતામ્
તતઃ ક્ષણેન પ્રયયુઃ શકટૈર્ ગોધનૈસ્ તથા ॥

યૂથશો વત્સપાલીશ્ ચ કાલયન્તો વ્રજૌકસઃ
સર્વાવયવનિર્ધૂતં ક્ષણમાત્રેણ તત્ તદા ॥

કાકકાકીસમાકીર્ણં વ્રજસ્થાનમ્ અભૂદ્ દ્વિજાઃ
વૃન્દાવનં ભગવતા કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા ॥

શુભેન મનસા ધ્યાતં ગવાં વૃદ્ધિમ્ અભીપ્સતા
તતસ્ તત્રાતિરુક્ષે ઽપિ ધર્મકાલે દ્વિજોત્તમાઃ ॥

પ્રાવૃટ્કાલ ઇવાભૂચ્ ચ નવશષ્પં સમન્તતઃ
સ સમાવાસિતઃ સર્વો વ્રજો વૃન્દાવને તતઃ ॥

શકટીવાટપર્યન્ત ચન્દ્રાર્ધાકારસંસ્થિતિઃ
વત્સબાલૌ ચ સંવૃત્તૌ રામદામોદરૌ તતઃ ॥

તત્ર સ્થિતૌ તૌ ચ ગોષ્ઠે ચેરતુર્ બાલલીલયા
બર્હિપત્ત્રકૃતાપીડૌ વન્યપુષ્પાવતંસકૌ ॥

ગોપવેણુકૃતાતોદ્ય પત્ત્રવાદ્યકૃતસ્વનૌ
કાકપક્ષધરૌ બાલૌ કુમારાવ્ ઇવ પાવકૌ ॥

હસન્તૌ ચ રમન્તૌ ચ ચેરતુસ્ તન્ મહદ્ વનમ્
ક્વચિદ્ ધસન્તાવ્ અન્યોન્યં ક્રીડમાનૌ તથા પરૈઃ ॥

ગોપપુત્રૈઃ સમં વત્સાંશ્ ચારયન્તૌ વિચેરતુઃ
કાલેન ગચ્છતા તૌ તુ સપ્તવર્ષૌ બભૂવતુઃ ॥

સર્વસ્ય જગતઃ પાલૌ વત્સપાલૌ મહાવ્રજે
પ્રાવૃટ્કાલસ્ તતો ઽતીવ મેઘૌઘસ્થગિતામ્બરઃ ॥

બભૂવ વારિધારાભિર્ ઐક્યં કુર્વન્ દિશામ્ ઇવ
પ્રરૂઢનવપુષ્પાઢ્યા શક્રગોપવૃતા મહી ॥

યથા મારકતે વાસીત્ પદ્મરાગવિભૂષિતા
ઊહુર્ ઉન્માર્ગગામીનિ નિમ્નગામ્ભાંસિ સર્વતઃ ॥

મનાંસિ દુર્વિનીતાનાં પ્રાપ્ય લક્ષ્મીં નવામ્ ઇવ
વિકાલે ચ યથાકામં વ્રજમ્ એત્ય મહાબલૌ
ગોપૈઃ સમાનૈઃ સહિતૌ ચિક્રીડાતે ઽમરાવ્ ઇવ ॥