બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 178

તસ્મિન્ ક્ષેત્રે મુનિશ્રેષ્ઠાઃ સર્વસત્ત્વસુખાવહે
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં ફલદે પુરુષોત્તમે ॥

કણ્ડુર્ નામ મહાતેજા ઋષિઃ પરમધાર્મિકઃ
સત્યવાદી શુચિર્ દાન્તઃ સર્વભૂતહિતે રતઃ ॥

જિતેન્દ્રિયો જિતક્રોધો વેદવેદાઙ્ગપારગઃ
અવાપ પરમાં સિદ્ધિમ્ આરાધ્ય પુરુષોત્તમમ્ ॥

અન્યે ઽપિ તત્ર સંસિદ્ધા મુનયઃ સંશિતવ્રતાઃ
સર્વભૂતહિતા દાન્તા જિતક્રોધા વિમત્સરાઃ ॥

કો ઽસૌ કણ્ડુઃ કથં તત્ર જગામ પરમાં ગતિમ્
શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે તસ્ય ચરિતં બ્રૂહિ સત્તમ ॥

શૃણુધ્વં મુનિશાર્દૂલાઃ કથાં તસ્ય મનોહરામ્
પ્રવક્ષ્યામિ સમાસેન મુનેસ્ તસ્ય વિચેષ્ટિતમ્ ॥

પવિત્રે ગોમતીતીરે વિજને સુમનોહરે
કન્દમૂલફલૈઃ પૂર્ણે સમિત્પુષ્પકુશાન્વિતૈઃ ॥

નાનાદ્રુમલતાકીર્ણે નાનાપુષ્પોપશોભિતે
નાનાપક્ષિરુતે રમ્યે નાનામૃગગણાન્વિતે ॥

તત્રાશ્રમપદં કણ્ડોર્ બભૂવ મુનિસત્તમાઃ
સર્વર્તુફલપુષ્પાઢ્યં કદલીખણ્ડમણ્ડિતમ્ ॥

તપસ્ તેપે મુનિસ્ તત્ર સુમહત્ પરમાદ્ભુતમ્
વ્રતોપવાસૈર્ નિયમૈઃ સ્નાનમૌનસુસંયમૈઃ ॥

ગ્રીષ્મે પઞ્ચતપા ભૂત્વા વર્ષાસુ સ્થણ્ડિલેશયઃ
આર્દ્રવાસાસ્ તુ હેમન્તે સ તેપે સુમહત્ તપઃ ॥

દૃષ્ટ્વા તુ તપસો વીર્યં મુનેસ્ તસ્ય સુવિસ્મિતાઃ
બભૂવુર્ દેવગન્ધર્વાઃ સિદ્ધવિદ્યાધરાસ્ તથા ॥

ભૂમિં તથાન્તરિક્ષં ચ દિવં ચ મુનિસત્તમાઃ
કણ્ડુઃ સંતાપયામ્ આસ ત્રૈલોક્યં તપસો બલાત્ ॥

અહો ઽસ્ય પરમં ધૈર્યમ્ અહો ઽસ્ય પરમં તપઃ
ઇત્ય્ અબ્રુવંસ્ તદા દૃષ્ટ્વા દેવાસ્ તં તપસિ સ્થિતમ્ ॥

મન્ત્રયામ્ આસુર્ અવ્યગ્રાઃ શક્રેણ સહિતાસ્ તદા
ભયાત્ તસ્ય સમુદ્વિગ્નાસ્ તપોવિઘ્નમ્ અભીપ્સવઃ ॥

જ્ઞાત્વા તેષામ્ અભિપ્રાયં શક્રસ્ ત્રિભુવનેશ્વરઃ
પ્રમ્લોચાખ્યાં વરારોહાં રૂપયૌવનગર્વિતામ્ ॥

સુમધ્યાં ચારુજઙ્ઘાં તાં પીનશ્રોણિપયોધરામ્
સર્વલક્ષણસંપન્નાં પ્રોવાચ ફલસૂદનઃ ॥

પ્રમ્લોચે ગચ્છ શીઘ્રં ત્વં યદાસૌ તપ્યતે મુનિઃ
વિઘ્નાર્થં તસ્ય તપસઃ ક્ષોભયસ્વાંશુ સુપ્રભે ॥

તવ વાક્યં સુરશ્રેષ્ઠ કરોમિ સતતં પ્રભો
કિંતુ શઙ્કા મમૈવાત્ર જીવિતસ્ય ચ સંશયઃ ॥

બિભેમિ તં મુનિવરં બ્રહ્મચર્યવ્રતે સ્થિતમ્
અત્યુગ્રં દીપ્તતપસં જ્વલનાર્કસમપ્રભમ્ ॥

જ્ઞાત્વા માં સ મુનિઃ ક્રોધાદ્ વિઘ્નાર્થં સમુપાગતામ્
કણ્ડુઃ પરમતેજસ્વી શાપં દાસ્યતિ દુઃસહમ્ ॥

ઉર્વશી મેનકા રમ્ભા ઘૃતાચી પુઞ્જિકસ્થલા
વિશ્વાચી સહજન્યા ચ પૂર્વચિત્તિસ્ તિલોત્તમા ॥

અલમ્બુષા મિશ્રકેશી શશિલેખા ચ વામના
અન્યાશ્ ચાપ્સરસઃ સન્તિ રૂપયૌવનગર્વિતાઃ ॥

સુમધ્યાશ્ ચારુવદનાઃ પીનોન્નતપયોધરાઃ
કામપ્રધાનકુશલાસ્ તાસ્ તત્ર સંનિયોજય ॥

તસ્યાસ્ તદ્ વચનં શ્રુત્વા પુનઃ પ્રાહ શચીપતિઃ
તિષ્ઠન્તુ નામ ચાન્યાસ્ તાસ્ ત્વં ચાત્ર કુશલા શુભે ॥

કામં વસન્તં વાયું ચ સહાયાર્થે દદામિ તે
તૈઃ સાર્ધં ગચ્છ સુશ્રોણિ યત્રાસ્તે સ મહામુનિઃ ॥

શક્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા તદા સા ચારુલોચના
જગામાકાશમાર્ગેણ તૈઃ સાર્ધં ચાશ્રમં મુનેઃ ॥

ગત્વા સા તત્ર રુચિરં દદર્શ વનમ્ ઉત્તમમ્
મુનિં ચ દીપ્તતપસમ્ આશ્રમસ્થમ્ અકલ્મષમ્ ॥

અપશ્યત્ સા વનં રમ્યં તૈઃ સાર્ધં નન્દનોપમમ્
સર્વર્તુવરપુષ્પાઢ્યં શાખામૃગગણાકુલમ્ ॥

પુણ્યં પદ્મબલોપેતં સપલ્લવમહાબલમ્
શ્રોત્રરમ્યાન્ સુમધુરાઞ્ શબ્દાન્ ખગમુખેરિતાન્ ॥

સર્વર્તુફલભારાઢ્યાન્ સર્વર્તુકુસુમોજ્જ્વલાન્
અપશ્યત્ પાદપાંશ્ ચૈવ વિહંગૈર્ અનુનાદિતાન્ ॥

આમ્રાન્ આમ્રાતકાન્ ભવ્યાન્ નારિકેરાન્ સતિન્દુકાન્
અથ બિલ્વાંસ્ તથા જીવાન્ દાડિમાન્ બીજપૂરકાન્ ॥

પનસાંલ્ લકુચાન્ નીપાઞ્ શિરીષાન્ સુમનોહરાન્
પારાવતાંસ્ તથા કોલાન્ અરિમેદામ્લવેતસાન્ ॥

ભલ્લાતકાન્ આમલકાઞ્ શતપર્ણાંશ્ ચ કિંશુકાન્
ઇઙ્ગુદાન્ કરવીરાંશ્ ચ હરીતકીવિભીતકાન્ ॥

એતાન્ અન્યાંશ્ ચ સા વૃક્ષાન્ દદર્શ પૃથુલોચના
તથૈવાશોકપુંનાગ કેતકીબકુલાન્ અથ ॥

પારિજાતાન્ કોવિદારાન્ મન્દારેન્દીવરાંસ્ તથા
પાટલાઃ પુષ્પિતા રમ્યા દેવદારુદ્રુમાંસ્ તથા ॥

શાલાંસ્ તાલાંસ્ તમાલાંશ્ ચ નિચુલાંલ્ લોમકાંસ્ તથા
અન્યાંશ્ ચ પાદપશ્રેષ્ઠાન્ અપશ્યત્ ફલપુષ્પિતાન્ ॥

ચકોરૈઃ શતપત્ત્રૈશ્ ચ ભૃઙ્ગરાજૈસ્ તથા શુકૈઃ
કોકિલૈઃ કલવિઙ્કૈશ્ ચ હારીતૈર્ જીવજીવકૈઃ ॥

પ્રિયપુત્રૈશ્ ચાતકૈશ્ ચ તથાન્યૈર્ વિવિધૈઃ ખગૈઃ
શ્રોત્રરમ્યં સુમધુરં કૂજદ્ભિશ્ ચાપ્ય્ અધિષ્ઠિતમ્ ॥

સરાંસિ ચ મનોજ્ઞાનિ પ્રસન્નસલિલાનિ ચ
કુમુદૈઃ પુણ્ડરીકૈશ્ ચ તથા નીલોત્પલૈઃ શુભૈઃ ॥

કહ્લારૈઃ કમલૈશ્ ચૈવ આચિતાનિ સમન્તતઃ
કાદમ્બૈશ્ ચક્રવાકૈશ્ ચ તથૈવ જલકુક્કુટૈઃ ॥

કારણ્ડવૈર્ બકૈર્ હંસૈઃ કૂર્મૈર્ મદ્ગુભિર્ એવ ચ
એતૈશ્ ચાન્યૈશ્ ચ કીર્ણાનિ સમન્તાજ્ જલચારિભિઃ ॥

ક્રમેણૈવ તથા સા તુ વનં બભ્રામ તૈઃ સહ
એવં દૃષ્ટ્વા વનં રમ્યં તૈઃ સાર્ધં પરમાદ્ભુતમ્ ॥

વિસ્મયોત્ફુલ્લનયના સા બભૂવ વરાઙ્ગના
પ્રોવાચ વાયું કામં ચ વસન્તં ચ દ્વિજોત્તમાઃ ॥

કુરુધ્વં મમ સાહાય્યં યૂયં સર્વે પૃથક્ પૃથક્ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા તદા સા તુ તથેત્ય્ ઉક્તા સુરૈર્ દ્વિજાઃ
પ્રત્યુવાચાદ્ય યાસ્યામિ યત્રાસૌ સંસ્થિતો મુનિઃ ॥

અદ્ય તં દેહયન્તારં પ્રયુક્તેન્દ્રિયવાજિનમ્
સ્મરશસ્ત્રગલદ્રશ્મિં કરિષ્યામિ કુસારથિમ્ ॥

બ્રહ્મા જનાર્દનો વાપિ યદિ વા નીલલોહિતઃ
તથાપ્ય્ અદ્ય કરિષ્યામિ કામબાણક્ષતાન્તરમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રયયૌ સાથ યત્રાસૌ તિષ્ઠતે મુનિઃ
મુનેસ્ તપઃપ્રભાવેણ પ્રશાન્તશ્વાપદાશ્રમમ્ ॥

સા પુંસ્કોકિલમાધુર્યે નદીતીરે વ્યવસ્થિતા
સ્તોકમાત્રં સ્થિતા તસ્માદ્ અગાયત વરાપ્સરાઃ ॥

તતો વસન્તઃ સહસા બલં સમકરોત્ તદા
કોકિલારાવમધુરમ્ અકાલિકમનોહરમ્ ॥

વવૌ ગન્ધવહશ્ ચૈવ મલયાદ્રિનિકેતનઃ
પુષ્પાન્ ઉચ્ચાવચાન્ મેધ્યાન્ પાતયંશ્ ચ શનૈઃ શનૈઃ ॥

પુષ્પબાણધરશ્ ચૈવ ગત્વા તસ્ય સમીપતઃ
મુનેશ્ ચ ક્ષોભયામ્ આસ કામસ્ તસ્યાપિ માનસમ્ ॥

તતો ગીતધ્વનિં શ્રુત્વા મુનિર્ વિસ્મિતમાનસઃ
જગામ યત્ર સા સુભ્રૂઃ કામબાણપ્રપીડિતઃ ॥

દૃષ્ટ્વા તામ્ આહ સંદૃષ્ટો વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ
ભ્રષ્ટોત્તરીયો વિકલઃ પુલકાઞ્ચિતવિગ્રહઃ ॥

કાસિ કસ્યાસિ સુશ્રોણિ સુભગે ચારુહાસિનિ
મનો હરસિ મે સુભ્રુ બ્રૂહિ સત્યં સુમધ્યમે ॥

તવ કર્મકરા ચાહં પુષ્પાર્થમ્ અહમ્ આગતા
આદેશં દેહિ મે ક્ષિપ્રં કિં કરોમિ તવાજ્ઞયા ॥

શ્રુત્વૈવં વચનં તસ્યાસ્ ત્યક્ત્વા ધૈર્યં વિમોહિતઃ
આદાય હસ્તે તાં બાલાં પ્રવિવેશ સ્વમ્ આશ્રમમ્ ॥

તતઃ કામશ્ ચ વાયુશ્ ચ વસન્તશ્ ચ દ્વિજોત્તમાઃ
જગ્મુર્ યથાગતં સર્વે કૃતકૃત્યાસ્ ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥

શશંસુશ્ ચ હરિં ગત્વા તસ્યાસ્ તસ્ય ચ ચેષ્ટિતમ્
શ્રુત્વા શક્રસ્ તદા દેવાઃ પ્રીતાઃ સુમનસો ઽભવન્ ॥

સ ચ કણ્ડુસ્ તયા સાર્ધં પ્રવિશન્ન્ એવ ચાશ્રમમ્
આત્મનઃ પરમં રૂપં ચકાર મદનાકૃતિ ॥

રૂપયૌવનસંપન્નમ્ અતીવ સુમનોહરમ્
દિવ્યાલંકારસંયુક્તં ષોડશવત્સરાકૃતિ ॥

દિવ્યવસ્ત્રધરં કાન્તં દિવ્યસ્રગ્ગન્ધભૂષિતમ્
સર્વોપભોગસંપન્નં સહસા તપસો બલાત્ ॥

દૃષ્ટ્વા સા તસ્ય તદ્ વીર્યં પરં વિસ્મયમ્ આગતા
અહો ઽસ્ય તપસો વીર્યમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા મુદિતાભવત્ ॥

સ્નાનં સંધ્યાં જપં હોમં સ્વાધ્યાયં દેવતાર્ચનમ્
વ્રતોપવાસનિયમં ધ્યાનં ચ મુનિસત્તમાઃ ॥

ત્યક્ત્વા સ રેમે મુદિતસ્ તયા સાર્ધમ્ અહર્નિશમ્
મન્મથાવિષ્ટહૃદયો ન બુબોધ તપઃક્ષયમ્ ॥

સંધ્યારાત્રિદિવાપક્ષ માસર્ત્વયનહાયનમ્
ન બુબોધ ગતં કાલં વિષયાસક્તમાનસઃ ॥

સા ચ તં કામજૈર્ ભાવૈર્ વિદગ્ધા રહસિ દ્વિજાઃ
વરયામ્ આસ સુશ્રોણિઃ પ્રલાપકુશલા તદા ॥

એવં કણ્ડુસ્ તયા સાર્ધં વર્ષાણામ્ અધિકં શતમ્
અતિષ્ઠન્ મન્દરદ્રોણ્યાં ગ્રામ્યધર્મરતો મુનિઃ ॥

સા તં પ્રાહ મહાભાગં ગન્તુમ્ ઇચ્છામ્ય્ અહં દિવમ્
પ્રસાદસુમુખો બ્રહ્મન્ન્ અનુજ્ઞાતું ત્વમ્ અર્હસિ ॥

તયૈવમ્ ઉક્તઃ સ મુનિસ્ તસ્યામ્ આસક્તમાનસઃ
દિનાનિ કતિચિદ્ ભદ્રે સ્થીયતામ્ ઇત્ય્ અભાષત ॥

એવમ્ ઉક્તા તતસ્ તેન સાગ્રં વર્ષશતં પુનઃ
બુભુજે વિષયાંસ્ તન્વી તેન સાર્ધં મહાત્મના ॥

અનુજ્ઞાં દેહિ ભગવન્ વ્રજામિ ત્રિદશાલયમ્
ઉક્તસ્ તયેતિ સ પુનઃ સ્થીયતામ્ ઇત્ય્ અભાષત ॥

પુનર્ ગતે વર્ષશતે સાધિકે સા શુભાનના
યામ્ય્ અહં ત્રિદિવં બ્રહ્મન્ પ્રણયસ્મિતશોભનમ્ ॥

ઉક્તસ્ તયૈવં સ મુનિઃ પુનર્ આહાયતેક્ષણામ્
ઇહાસ્યતાં મયા સુભ્રુ ચિરં કાલં ગમિષ્યસિ ॥

તચ્છાપભીતા સુશ્રોણી સહ તેનર્ષિણા પુનઃ
શતદ્વયં કિંચિદ્ ઊનં વર્ષાણાં સમતિષ્ઠત ॥

ગમનાય મહાભાગો દેવરાજનિવેશનમ્
પ્રોક્તઃ પ્રોક્તસ્ તયા તન્વ્યા સ્થીયતામ્ ઇત્ય્ અભાષત ॥

તસ્ય શાપભયાદ્ ભીરુર્ દાક્ષિણ્યેન ચ દક્ષિણા
પ્રોક્તા પ્રણયભઙ્ગાર્તિ વેદિની ન જહૌ મુનિમ્ ॥

તયા ચ રમતસ્ તસ્ય પરમર્ષેર્ અહર્નિશમ્
નવં નવમ્ અભૂત્ પ્રેમ મન્મથાસક્તચેતસઃ ॥

એકદા તુ ત્વરાયુક્તો નિશ્ચક્રામોટજાન્ મુનિઃ
નિષ્ક્રામન્તં ચ કુત્રેતિ ગમ્યતે પ્રાહ સા શુભા ॥

ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ તયા પ્રાહ પરિવૃત્તમ્ અહઃ શુભે
સંધ્યોપાસ્તિં કરિષ્યામિ ક્રિયાલોપો ઽન્યથા ભવેત્ ॥

તતઃ પ્રહસ્ય મુદિતા સા તં પ્રાહ મહામુનિમ્
કિમ્ અદ્ય સર્વધર્મજ્ઞ પરિવૃત્તમ્ અહસ્ તવ
ગતમ્ એતન્ ન કુરુતે વિસ્મયં કસ્ય કથ્યતે ॥

પ્રાતસ્ ત્વમ્ આગતા ભદ્રે નદીતીરમ્ ઇદં શુભમ્
મયા દૃષ્ટાસિ સુશ્રોણિ પ્રવિષ્ટા ચ મમાશ્રમમ્ ॥

ઇયં ચ વર્તતે સંધ્યા પરિણામમ્ અહો ગતમ્
અવહાસઃ કિમર્થો ઽયં સદ્ભાવઃ કથ્યતાં મમ ॥

પ્રત્યૂષસ્ય્ આગતા બ્રહ્મન્ સત્યમ્ એતન્ ન મે મૃષા
કિંત્વ્ અદ્ય તસ્ય કાલસ્ય ગતાન્ય્ અબ્દશતાનિ તે ॥

તતઃ સસાધ્વસો વિપ્રસ્ તાં પપ્રચ્છાયતેક્ષણામ્
કથ્યતાં ભીરુ કઃ કાલસ્ ત્વયા મે રમતઃ સદા ॥

સપ્તોત્તરાણ્ય્ અતીતાનિ નવવર્ષશતાનિ ચ
માસાશ્ ચ ષટ્ તથૈવાન્યત્ સમતીતં દિનત્રયમ્ ॥

સત્યં ભીરુ વદસ્ય્ એતત્ પરિહાસો ઽથવા શુભે
દિનમ્ એકમ્ અહં મન્યે ત્વયા સાર્ધમ્ ઇહોષિતમ્ ॥

વદિષ્યામ્ય્ અનૃતં બ્રહ્મન્ કથમ્ અત્ર તવાન્તિકે
વિશેષાદ્ અદ્ય ભવતા પૃષ્ટા માર્ગાનુગામિના ॥

નિશમ્ય તદ્ વચસ્ તસ્યાઃ સ મુનિર્ દ્વિજસત્તમાઃ
ધિગ્ ધિઙ્ મામ્ ઇત્ય્ અનાચારં વિનિન્દ્યાત્માનમ્ આત્મના ॥

તપાંસિ મમ નષ્ટાનિ હતં બ્રહ્મવિદાં ધનમ્
હૃતો વિવેકઃ કેનાપિ યોષિન્ મોહાય નિર્મિતા ॥

ઊર્મિષટ્કાતિગં બ્રહ્મ જ્ઞેયમ્ આત્મજયેન મે
ગતિર્ એષા કૃતા યેન ધિક્ તં કામમહાગ્રહમ્ ॥

વ્રતાનિ સર્વવેદાશ્ ચ કારણાન્ય્ અખિલાનિ ચ
નરકગ્રામમાર્ગેણ કામેનાદ્ય હતાનિ મે ॥

ન ત્વાં કરોમ્ય્ અહં ભસ્મ ક્રોધતીવ્રેણ વહ્નિના
સતાં સાપ્તપદં મૈત્ર્યમ્ ઉષિતો ઽહં ત્વયા સહ ॥

અથવા તવ દોષઃ કઃ કિં વા કુર્યામ્ અહં તવ
મમૈવ દોષો નિતરાં યેનાહમ્ અજિતેન્દ્રિયઃ ॥

યથા શક્રપ્રિયાર્થિન્યા કૃતો મત્તપસો વ્યયઃ
ત્વયા દૃષ્ટિમહામોહ મનુનાહં જુગુપ્સિતઃ ॥

યાવદ્ ઇત્થં સ વિપ્રર્ષિસ્ તાં બ્રવીતિ સુમધ્યમામ્
તાવત્ સ્ખલત્સ્વેદજલા સા બભૂવાતિવેપથુઃ ॥

પ્રવેપમાનાં સ ચ તાં સ્વિન્નગાત્રલતાં સતીમ્
ગચ્છ ગચ્છેતિ સક્રોધમ્ ઉવાચ મુનિસત્તમઃ ॥

સા તુ નિર્ભર્ત્સિતા તેન વિનિષ્ક્રમ્ય તદાશ્રમાત્
આકાશગામિની સ્વેદં મમાર્જ તરુપલ્લવૈઃ ॥

વૃક્ષાદ્ વૃક્ષં યયૌ બાલા ઉદગ્રારુણપલ્લવૈઃ
નિર્મમાર્જ ચ ગાત્રાણિ ગલત્સ્વેદજલાનિ વૈ ॥

ઋષિણા યસ્ તદા ગર્ભસ્ તસ્યા દેહે સમાહિતઃ
નિર્જગામ સરોમાઞ્ચ સ્વેદરૂપી તદઙ્ગતઃ ॥

તં વૃક્ષા જગૃહુર્ ગર્ભમ્ એકં ચક્રે ચ મારુતઃ
સોમેનાપ્યાયિતો ગોભિઃ સ તદા વવૃદ્ધે શનૈઃ ॥

મારિષા નામ કન્યાભૂદ્ વૃક્ષાણાં ચારુલોચના
પ્રાચેતસાનાં સા ભાર્યા દક્ષસ્ય જનની દ્વિજાઃ ॥

સ ચાપિ ભગવાન્ કણ્ડુઃ ક્ષીણે તપસિ સત્તમઃ
પુરુષોત્તમાખ્યં ભો વિપ્રા વિષ્ણોર્ આયતનં યયૌ ॥

દદર્શ પરમં ક્ષેત્રં મુક્તિદં ભુવિ દુર્લભમ્
દક્ષિણસ્યોદધેસ્ તીરે સર્વકામફલપ્રદમ્ ॥

સુરમ્યં વાલુકાકીર્ણં કેતકીવનશોભિતમ્
નાનાદ્રુમલતાકીર્ણં નાનાપક્ષિરુતં શિવમ્ ॥

સર્વત્ર સુખસંચારં સર્વર્તુકુસુમાન્વિતમ્
સર્વસૌખ્યપ્રદં નૄણાં ધન્યં સર્વગુણાકરમ્ ॥

ભૃગ્વાદ્યૈઃ સેવિતં પૂર્વં મુનિસિદ્ધવરૈસ્ તથા
ગન્ધર્વૈઃ કિંનરૈર્ યક્ષૈસ્ તથાન્યૈર્ મોક્ષકાઙ્ક્ષિભિઃ ॥

દદર્શ ચ હરિં તત્ર દેવૈઃ સર્વૈર્ અલંકૃતમ્
બ્રાહ્મણાદ્યૈસ્ તથા વર્ણૈર્ આશ્રમસ્થૈર્ નિષેવિતમ્ ॥

દૃષ્ટ્વૈવ સ તદા ક્ષેત્રં દેવં ચ પુરુષોત્તમમ્
કૃતકૃત્યમ્ ઇવાત્માનં મેને સ મુનિસત્તમઃ ॥

તત્રૈકાગ્રમના ભૂત્વા ચકારારાધનં હરેઃ
બ્રહ્મપારમયં કુર્વઞ્ જપમ્ એકાગ્રમાનસઃ
ઊર્ધ્વબાહુર્ મહાયોગી સ્થિત્વાસૌ મુનિસત્તમઃ ॥

બ્રહ્મપારં મુને શ્રોતુમ્ ઇચ્છામઃ પરમં શુભમ્
જપતા કણ્ડુના દેવો યેનારાધ્યત કેશવઃ ॥

પારં પરં વિષ્ણુર્ અપારપારઃ પરઃ પરેભ્યઃ પરમાત્મરૂપઃ
સ બ્રહ્મપારઃ પરપારભૂતઃ પરઃ પરાણામ્ અપિ પારપારઃ

સ કારણં કારણસંશ્રિતો ઽપિ તસ્યાપિ હેતુઃ પરહેતુહેતુઃ
કાર્યો ઽપિ ચૈષ સહ કર્મકર્તૃ રૂપૈર્ અનેકૈર્ અવતીહ સર્વમ્

બ્રહ્મ પ્રભુર્ બ્રહ્મ સ સર્વભૂતો બ્રહ્મ પ્રજાનાં પતિર્ અચ્યુતો ઽસૌ
બ્રહ્માવ્યયં નિત્યમ્ અજં સ વિષ્ણુર્ અપક્ષયાદ્યૈર્ અખિલૈર્ અસઙ્ગઃ

બ્રહ્માક્ષરમ્ અજં નિત્યં યથાસૌ પુરુષોત્તમઃ
તથા રાગાદયો દોષાઃ પ્રયાન્તુ પ્રશમં મમ ॥

શ્રુત્વા તસ્ય મુનેર્ જાપ્યં બ્રહ્મપારં દ્વિજોત્તમાઃ
ભક્તિં ચ પરમાં જ્ઞાત્વા સુદૃઢાં પુરુષોત્તમઃ ॥

પ્રીત્યા સ પરયા દેવસ્ તદાસૌ ભક્તવત્સલઃ
ગત્વા તસ્ય સમીપં તુ પ્રોવાચ મધુસૂદનઃ ॥

મેઘગમ્ભીરયા વાચા દિશઃ સંનાદયન્ન્ ઇવ
આરુહ્ય ગરુડં વિપ્રા વિનતાકુલનન્દનમ્ ॥

મુને બ્રૂહિ પરં કાર્યં યત્ તે મનસિ વર્તતે
વરદો ઽહમ્ અનુપ્રાપ્તો વરં વરય સુવ્રત ॥

શ્રુત્વૈવં વચનં તસ્ય દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ
ચક્ષુર્ ઉન્મીલ્ય સહસા દદર્શ પુરતો હરિમ્ ॥

અતસીપુષ્પસંકાશં પદ્મપત્ત્રાયતેક્ષણમ્
શઙ્ખચક્રગદાપાણિં મુકુટાઙ્ગદધારિણમ્ ॥

ચતુર્બાહુમ્ ઉદારાઙ્ગં પીતવસ્ત્રધરં શુભમ્
શ્રીવત્સલક્ષ્મસંયુક્તં વનમાલાવિભૂષિતમ્ ॥

સર્વલક્ષણસંયુક્તં સર્વરત્નવિભૂષિતમ્
દિવ્યચન્દનલિપ્તાઙ્ગં દિવ્યમાલ્યવિભૂષિતમ્ ॥

તતઃ સ વિસ્મયાવિષ્ટો રોમાઞ્ચિતતનૂરુહઃ
દણ્ડવત્ પ્રણિપત્યોર્વ્યાં પ્રણામમ્ અકરોત્ તદા ॥

અદ્ય મે સફલં જન્મ અદ્ય મે સફલં તપઃ
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા મુનિશાર્દૂલાસ્ તં સ્તોતુમ્ ઉપચક્રમે ॥

નારાયણ હરે કૃષ્ણ શ્રીવત્સાઙ્ક જગત્પતે
જગદ્બીજ જગદ્ધામ જગત્સાક્ષિન્ નમો ઽસ્તુ તે ॥

અવ્યક્ત જિષ્ણો પ્રભવ પ્રધાનપુરુષોત્તમ
પુણ્ડરીકાક્ષ ગોવિન્દ લોકનાથ નમો ઽસ્તુ તે ॥

હિરણ્યગર્ભ શ્રીનાથ પદ્મનાથ સનાતન
ભૂગર્ભ ધ્રુવ ઈશાન હૃષીકેશ નમો ઽસ્તુ તે ॥

અનાદ્યન્તામૃતાજેય જય ત્વં જયતાં વર
અજિતાખણ્ડ શ્રીકૃષ્ણ શ્રીનિવાસ નમો ઽસ્તુ તે ॥

પર્જન્યધર્મકર્તા ચ દુષ્પાર દુરધિષ્ઠિત
દુઃખાર્તિનાશન હરે જલશાયિન્ નમો ઽસ્તુ તે ॥

ભૂતપાવ્યક્ત ભૂતેશ ભૂતતત્ત્વૈર્ અનાકુલ
ભૂતાધિવાસ ભૂતાત્મન્ ભૂતગર્ભ નમો ઽસ્તુ તે ॥

યજ્ઞયજ્વન્ યજ્ઞધર યજ્ઞધાતાભયપ્રદ
યજ્ઞગર્ભ હિરણ્યાઙ્ગ પૃશ્નિગર્ભ નમો ઽસ્તુ તે ॥

ક્ષેત્રજ્ઞઃ ક્ષેત્રભૃત્ ક્ષેત્રી ક્ષેત્રહા ક્ષેત્રકૃદ્ વશી
ક્ષેત્રાત્મન્ ક્ષેત્રરહિત ક્ષેત્રસ્રષ્ટ્રે નમો ઽસ્તુ તે ॥

ગુણાલય ગુણાવાસ ગુણાશ્રય ગુણાવહ
ગુણભોક્તૃ ગુણારામ ગુણત્યાગિન્ નમો ઽસ્તુ તે ॥

ત્વં વિષ્ણુસ્ ત્વં હરિશ્ ચક્રી ત્વં જિષ્ણુસ્ ત્વં જનાર્દનઃ
ત્વં ભૂતસ્ ત્વં વષટ્કારસ્ ત્વં ભવ્યસ્ ત્વં ભવત્પ્રભુઃ ॥

ત્વં ભૂતકૃત્ ત્વમ્ અવ્યક્તસ્ ત્વં ભવો ભૂતભૃદ્ ભવાન્
ત્વં ભૂતભાવનો દેવસ્ ત્વામ્ આહુર્ અજમ્ ઈશ્વરમ્ ॥

ત્વમ્ અનન્તઃ કૃતજ્ઞસ્ ત્વં પ્રકૃતિસ્ ત્વં વૃષાકપિઃ
ત્વં રુદ્રસ્ ત્વં દુરાધર્ષસ્ ત્વમ્ અમોઘસ્ ત્વમ્ ઈશ્વરઃ ॥

ત્વં વિશ્વકર્મા જિષ્ણુસ્ ત્વં ત્વં શંભુસ્ ત્વં વૃષાકૃતિઃ
ત્વં શંકરસ્ ત્વમ્ ઉશના ત્વં સત્યં ત્વં તપો જનઃ ॥

ત્વં વિશ્વજેતા ત્વં શર્મ ત્વં શરણ્યસ્ ત્વમ્ અક્ષરમ્
ત્વં શંભુસ્ ત્વં સ્વયંભૂશ્ ચ ત્વં જ્યેષ્ઠસ્ ત્વં પરાયણઃ ॥

ત્વમ્ આદિત્યસ્ ત્વમ્ ઓંકારસ્ ત્વં પ્રાણસ્ ત્વં તમિસ્રહા
ત્વં પર્જન્યસ્ ત્વં પ્રથિતસ્ ત્વં વેધાસ્ ત્વં સુરેશ્વરઃ ॥

ત્વમ્ ઋગ્ યજુઃ સામ ચૈવ ત્વમ્ આત્મા સંમતો ભવાન્
ત્વમ્ અગ્નિસ્ ત્વં ચ પવનસ્ ત્વમ્ આપો વસુધા ભવાન્ ॥

ત્વં સ્રષ્ટા ત્વં તથા ભોક્તા હોતા ત્વં ચ હવિઃ ક્રતુઃ
ત્વં પ્રભુસ્ ત્વં વિભુઃ શ્રેષ્ઠસ્ ત્વં લોકપતિર્ અચ્યુતઃ ॥

ત્વં સર્વદર્શનઃ શ્રીમાંસ્ ત્વં સર્વદમનો ઽરિહા
ત્વમ્ અહસ્ ત્વં તથા રાત્રિસ્ ત્વામ્ આહુર્ વત્સરં બુધાઃ ॥

ત્વં કાલસ્ ત્વં કલા કાષ્ઠા ત્વં મુહૂર્તઃ ક્ષણા લવાઃ
ત્વં બાલસ્ ત્વં તથા વૃદ્ધસ્ ત્વં પુમાન્ સ્ત્રી નપુંસકઃ ॥

ત્વં વિશ્વયોનિસ્ ત્વં ચક્ષુસ્ ત્વં સ્થાણુસ્ ત્વં શુચિશ્રવાઃ
ત્વં શાશ્વતસ્ ત્વમ્ અજિતસ્ ત્વમ્ ઉપેન્દ્રસ્ ત્વમ્ ઉત્તમઃ ॥

ત્વં સર્વવિશ્વસુખદસ્ ત્વં વેદાઙ્ગં ત્વમ્ અવ્યયઃ
ત્વં વેદવેદસ્ ત્વં ધાતા વિધાતા ત્વં સમાહિતઃ ॥

ત્વં જલનિધિર્ આમૂલં ત્વં ધાતા ત્વં પુનર્ વસુઃ
ત્વં વૈદ્યસ્ ત્વં ધૃતાત્મા ચ ત્વમ્ અતીન્દ્રિયગોચરઃ ॥

ત્વમ્ અગ્રણીર્ ગ્રામણીસ્ ત્વં ત્વં સુપર્ણસ્ ત્વમ્ આદિમાન્
ત્વં સંગ્રહસ્ ત્વં સુમહત્ ત્વં ધૃતાત્મા ત્વમ્ અચ્યુતઃ ॥

ત્વં યમસ્ ત્વં ચ નિયમસ્ ત્વં પ્રાંશુસ્ ત્વં ચતુર્ભુજઃ
ત્વમ્ એવાન્નાન્તરાત્મા ત્વં પરમાત્મા ત્વમ્ ઉચ્યતે ॥

ત્વં ગુરુસ્ ત્વં ગુરુતમસ્ ત્વં વામસ્ ત્વં પ્રદક્ષિણઃ
ત્વં પિપ્પલસ્ ત્વમ્ અગમસ્ ત્વં વ્યક્તસ્ ત્વં પ્રજાપતિઃ ॥

હિરણ્યનાભસ્ ત્વં દેવસ્ ત્વં શશી ત્વં પ્રજાપતિઃ
અનિર્દેશ્યવપુસ્ ત્વં વૈ ત્વં યમસ્ ત્વં સુરારિહા ॥

ત્વં ચ સંકર્ષણો દેવસ્ ત્વં કર્તા ત્વં સનાતનઃ
ત્વં વાસુદેવો ઽમેયાત્મા ત્વમ્ એવ ગુણવર્જિતઃ ॥

ત્વં જ્યેષ્ઠસ્ ત્વં વરિષ્ઠસ્ ત્વં ત્વં સહિષ્ણુશ્ ચ માધવઃ
સહસ્રશીર્ષા ત્વં દેવસ્ ત્વમ્ અવ્યક્તઃ સહસ્રદૃક્ ॥

સહસ્રપાદસ્ ત્વં દેવસ્ ત્વં વિરાટ્ ત્વં સુરપ્રભુઃ
ત્વમ્ એવ તિષ્ઠસે ભૂયો દેવદેવ દશાઙ્ગુલઃ ॥

યદ્ ભૂતં તત્ ત્વમ્ એવોક્તઃ પુરુષઃ શક્ર ઉત્તમઃ
યદ્ ભાવ્યં તત્ ત્વમ્ ઈશાનસ્ ત્વમ્ ઋતસ્ ત્વં તથામૃતઃ ॥

ત્વત્તો રોહત્ય્ અયં લોકો મહીયાંસ્ ત્વમ્ અનુત્તમઃ
ત્વં જ્યાયાન્ પુરુષસ્ ત્વં ચ ત્વં દેવ દશધા સ્થિતઃ ॥

વિશ્વભૂતશ્ ચતુર્ભાગો નવભાગો ઽમૃતો દિવિ
નવભાગો ઽન્તરિક્ષસ્થઃ પૌરુષેયઃ સનાતનઃ ॥

ભાગદ્વયં ચ ભૂસંસ્થં ચતુર્ભાગો ઽપ્ય્ અભૂદ્ ઇહ
ત્વત્તો યજ્ઞાઃ સંભવન્તિ જગતો વૃષ્ટિકારણમ્ ॥

ત્વત્તો વિરાટ્ સમુત્પન્નો જગતો હૃદિ યઃ પુમાન્
સો ઽતિરિચ્યત ભૂતેભ્યસ્ તેજસા યશસા શ્રિયા ॥

ત્વત્તઃ સુરાણામ્ આહારઃ પૃષદાજ્યમ્ અજાયત
ગ્રામ્યારણ્યાશ્ ચૌષધયસ્ ત્વત્તઃ પશુમૃગાદયઃ ॥

ધ્યેયધ્યાનપરસ્ ત્વં ચ કૃતવાન્ અસિ ચૌષધીઃ
ત્વં દેવદેવ સપ્તાસ્ય કાલાખ્યો દીપ્તવિગ્રહઃ ॥

જઙ્ગમાજઙ્ગમં સર્વં જગદ્ એતચ્ ચરાચરમ્
ત્વત્તઃ સર્વમ્ ઇદં જાતં ત્વયિ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

અનિરુદ્ધસ્ ત્વં માધવસ્ ત્વં પ્રદ્યુમ્નઃ સુરારિહા
દેવ સર્વસુરશ્રેષ્ઠ સર્વલોકપરાયણ ॥

ત્રાહિ મામ્ અરવિન્દાક્ષ નારાયણ નમો ઽસ્તુ તે
નમસ્ તે ભગવન્ વિષ્ણો નમસ્ તે પુરુષોત્તમ ॥

નમસ્ તે સર્વલોકેશ નમસ્ તે કમલાલય
ગુણાલય નમસ્ તે ઽસ્તુ નમસ્ તે ઽસ્તુ ગુણાકર ॥

વાસુદેવ નમસ્ તે ઽસ્તુ નમસ્ તે ઽસ્તુ સુરોત્તમ
જનાર્દન નમસ્ તે ઽસ્તુ નમસ્ તે ઽસ્તુ સનાતન ॥

નમસ્ તે યોગિનાં ગમ્ય યોગાવાસ નમો ઽસ્તુ તે
ગોપતે શ્રીપતે વિષ્ણો નમસ્ તે ઽસ્તુ મરુત્પતે ॥

જગત્પતે જગત્સૂતે નમસ્ તે જ્ઞાનિનાં પતે
દિવસ્પતે નમસ્ તે ઽસ્તુ નમસ્ તે ઽસ્તુ મહીપતે ॥

નમસ્ તે મધુહન્ત્રે ચ નમસ્ તે પુષ્કરેક્ષણ
કૈટભઘ્ન નમસ્ તે ઽસ્તુ સુબ્રહ્મણ્ય નમો ઽસ્તુ તે ॥

નમો ઽસ્તુ તે મહામીન શ્રુતિપૃષ્ઠધરાચ્યુત
સમુદ્રસલિલક્ષોભ પદ્મજાહ્લાદકારિણે ॥

અશ્વશીર્ષ મહાઘોણ મહાપુરુષવિગ્રહ
મધુકૈટભહન્ત્રે ચ નમસ્ તે તુરગાનન ॥

મહાકમઠભોગાય પૃથિવ્યુદ્ધરણાય ચ
વિધૃતાદ્રિસ્વરૂપાય મહાકૂર્માય તે નમઃ ॥

નમો મહાવરાહાય પૃથિવ્યુદ્ધારકારિણે
નમશ્ ચાદિવરાહાય વિશ્વરૂપાય વેધસે ॥

નમો ઽનન્તાય સૂક્ષ્માય મુખ્યાય ચ વરાય ચ
પરમાણુસ્વરૂપાય યોગિગમ્યાય તે નમઃ ॥

તસ્મૈ નમઃ કારણકારણાય યોગીન્દ્રવૃત્તનિલયાય સુદુર્વિદાય
ક્ષીરાર્ણવાશ્રિતમહાહિસુતલ્પગાય તુભ્યં નમઃ કનકરત્નસુકુણ્ડલાય

ઇત્થં સ્તુતસ્ તદા તેન પ્રીતઃ પ્રોવાચ માધવઃ
ક્ષિપ્રં બ્રૂહિ મુનિશ્રેષ્ઠ મત્તો યદ્ અભિવાઞ્છસિ ॥

સંસારે ઽસ્મિઞ્ જગન્નાથ દુસ્તરે લોમહર્ષણે
અનિત્યે દુઃખબહુલે કદલીદલસંનિભે ॥

નિરાશ્રયે નિરાલમ્બે જલબુદ્બુદચઞ્ચલે
સર્વોપદ્રવસંયુક્તે દુસ્તરે ચાતિભૈરવે ॥

ભ્રમામિ સુચિરં કાલં માયયા મોહિતસ્ તવ
ન ચાન્તમ્ અભિગચ્છામિ વિષયાસક્તમાનસઃ ॥

ત્વામ્ અહં ચાદ્ય દેવેશ સંસારભયપીડિતઃ
ગતો ઽસ્મિ શરણં કૃષ્ણ મામ્ ઉદ્ધર ભવાર્ણવાત્ ॥

ગન્તુમ્ ઇચ્છામિ પરમં પદં યત્ તે સનાતનમ્
પ્રસાદાત્ તવ દેવેશ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્ ॥

ભક્તો ઽસિ મે મુનિશ્રેષ્ઠ મામ્ આરાધય નિત્યશઃ
મત્પ્રસાદાદ્ ધ્રુવં મોક્ષં પ્રાપ્યસિ ત્વં સમીહિતમ્ ॥

મદ્ભક્તાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ સ્ત્રિયઃ શૂદ્રાન્ત્યજાતિજાઃ
પ્રાપ્નુવન્તિ પરાં સિદ્ધિં કિં પુનસ્ ત્વં દ્વિજોત્તમ ॥

શ્વપાકો ઽપિ ચ મદ્ભક્તઃ સમ્યક્ શ્રદ્ધાસમન્વિતઃ
પ્રાપ્નોત્ય્ અભિમતાં સિદ્ધિમ્ અન્યેષાં તત્ર કા કથા ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા તુ તં વિપ્રાઃ સ દેવો ભક્તવત્સલઃ
દુર્વિજ્ઞેયગતિર્ વિષ્ણુસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત ॥

ગતે તસ્મિન્ મુનિશ્રેષ્ઠાઃ કણ્ડુઃ સંહૃષ્ટમાનસઃ
સર્વાન્ કામાન્ પરિત્યજ્ય સ્વસ્થચિત્તો ભવત્ પુનઃ ॥

સર્વેન્દ્રિયાણિ સંયમ્ય નિર્મમો નિરહંકૃતિઃ
એકાગ્રમાનસઃ સમ્યગ્ ધ્યાત્વા તં પુરુષોત્તમમ્ ॥

નિર્લેપં નિર્ગુણં શાન્તં સત્તામાત્રવ્યવસ્થિતમ્
અવાપ પરમં મોક્ષં સુરાણામ્ અપિ દુર્લભમ્ ॥

યઃ પઠેચ્ છૃણુયાદ્ વાપિ કથાં કણ્ડોર્ મહાત્મનઃ
વિમુક્તઃ સર્વપાપેભ્યઃ સ્વર્ગલોકં સ ગચ્છતિ ॥

એવં મયા મુનિશ્રેષ્ઠાઃ કર્મભૂમિર્ ઉદાહૃતા
મોક્ષક્ષેત્રં ચ પરમં દેવં ચ પુરુષોત્તમમ્ ॥

યે પશ્યન્તિ વિભું સ્તુવન્તિ વરદં ધ્યાયન્તિ મુક્તિપ્રદં
ભક્ત્યા શ્રીપુરુષોત્તમાખ્યમ્ અજરં સંસારદુઃખાપહમ્ ॥

તે ભુક્ત્વા મનુજેન્દ્રભોગમ્ અમલાઃ સ્વર્ગે ચ દિવ્યં સુખં
પશ્ચાદ્ યાન્તિ સમસ્તદોષરહિતાઃ સ્થાનં હરેર્ અવ્યયમ્ ॥