બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 174

સા સંગતા પૂર્વમ્ અપાંપતિં તં ગઙ્ગા સુરાણામ્ અપિ વન્દનીયા
દેવૈશ્ ચ સર્વૈર્ અનુગમ્યમાના સંસ્તૂયમાના મુનિભિર્ મરુદ્ભિઃ

વસિષ્ઠજાબાલિસયાજ્ઞવલ્ક્ય ક્રત્વઙ્ગિરોદક્ષમરીચિવૈષ્ણવાઃ
શાતાતપઃ શૌનકદેવરાત ભૃગ્વગ્નિવેશ્યાત્રિમરીચિમુખ્યાઃ

સુધૂતપાપા મનુગૌતમાદયઃ સકૌશિકાસ્ તુમ્બરુપર્વતાદ્યાઃ
અગસ્ત્યમાર્કણ્ડસપિપ્પલાદ્યાઃ સગાલવા યોગપરાયણાશ્ ચ

સવામદેવાઙ્ગિરસો ઽથ ભાર્ગવાઃ સ્મૃતિપ્રવીણાઃ શ્રુતિભિર્ મનોજ્ઞાઃ
સર્વે પુરાણાર્થવિદો બહુજ્ઞાસ્ તે ગૌતમીં દેવનદીં તુ ગત્વા

સ્તોષ્યન્તિ મન્ત્રૈઃ શ્રુતિભિઃ પ્રભૂતૈર્ હૃદ્યૈશ્ ચ તુષ્ટૈર્ મુદિતૈર્ મનોભિઃ
તાં સંગતાં વીક્ષ્ય શિવો હરિશ્ ચ આત્માનમ્ આદર્શયતાં મુનિભ્યઃ

આદિત્યા વસવો રુદ્રા મરુતો લોકપાલકાઃ
કૃતાઞ્જલિપુટાઃ સર્વે સ્તુવન્તિ હરિશંકરૌ ॥

સંગમેષુ પ્રસિદ્ધેષુ નિત્યં સપ્તસુ નારદ
સમુદ્રસ્ય ચ ગઙ્ગાયા નિત્યં દેવૌ પ્રતિષ્ઠિતૌ ॥

ગૌતમેશ્વર આખ્યાતો યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ
નિત્યં સંનિહિતસ્ તત્ર માધવો રમયા સહ ॥

બ્રહ્મેશ્વર ઇતિ ખ્યાતો મયૈવ સ્થાપિતઃ શિવઃ
લોકાનામ્ ઉપકારાર્થમ્ આત્મનઃ કારણાન્તરે ॥

ચક્રપાણિર્ ઇતિ ખ્યાતઃ સ્તુતો દેવૈર્ મયા સહ
તત્ર સંનિહિતો વિષ્ણુર્ દેવૈઃ સહ મરુદ્ગણૈઃ ॥

ઐન્દ્રતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં તદ્ એવ હયમૂર્ધકમ્
હયમૂર્ધા તત્ર વિષ્ણુસ્ તન્મૂર્ધનિ સુરા અપિ
સોમતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં યત્ર સોમેશ્વરઃ શિવઃ ॥

ઇન્દ્રસ્ય સોમશ્રવસો દેવૈશ્ ચ ઋષિભિસ્ તથા
પ્રાર્થિતઃ સોમ એવાદાવ્ ઇન્દ્રાયેન્દો પરિસ્રવ ॥

સપ્ત દિશો નાનાસૂર્યાઃ સપ્ત હોતાર ઋત્વિજઃ
દેવા આદિત્યા યે સપ્ત તેભિઃ સોમાભિરક્ષ ન ॥

યત્ તે રાજઞ્ છૃતં હવિસ્ તેન સોમાભિરક્ષ નઃ
અરાતીવા મા નસ્ તારીન્ મો ચ નઃ કિંચનામમદ્ ॥

ઋષે મન્ત્રકૃતાં સ્તોમૈઃ કશ્યપોદ્વર્ધયન્ ગિરઃ
સોમં નમસ્ય રાજાનં યો જજ્ઞે વીરુધાં પતિર્ ॥

કારુર્ અહં તતો ભિષગ્ ઉપલપ્રક્ષિણી નના
નાનાધિયો વસૂયવો ઽનુ ગા ઇવ તસ્થિમ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા ચ ઋષિભિઃ સોમં પ્રાપ્ય ચ વજ્રિણે
તેભ્યો દત્ત્વા તતો યજ્ઞઃ પૂર્ણો જાતઃ શતક્રતોઃ ॥

તત્ સોમતીર્થમ્ આખ્યાતમ્ આગ્નેયં પુરતસ્ તુ તત્
અગ્નિર્ ઇષ્ટ્વા મહાયજ્ઞૈર્ મામ્ આરાધ્ય મનીષિતમ્ ॥

સંપ્રાપ્તવાન્ મત્પ્રસાદાદ્ અહં તત્રૈવ નિત્યશઃ
સ્થિતો લોકોપકારાર્થં તત્ર વિષ્ણુઃ શિવસ્ તથા ॥

તસ્માદ્ આગ્નેયમ્ આખ્યાતમ્ આદિત્યં તદનન્તરમ્
યત્રાદિત્યો વેદમયો નિત્યમ્ એતિ ઉપાસિતુમ્ ॥

રૂપાન્તરેણ મધ્યાહ્ને દ્રષ્ટું માં શંકરં હરિમ્
નમસ્કાર્યસ્ તત્ર સદા મધ્યાહ્ને સકલો જનઃ ॥

રૂપેણ કેન સવિતા સમાયાતીત્ય્ અનિશ્ચયાત્
તસ્માદ્ આદિત્યમ્ આખ્યાતં બાર્હસ્પત્યમ્ અનન્તરમ્ ॥

બૃહસ્પતિઃ સુરૈઃ પૂજાં તસ્માત્ તીર્થાદ્ અવાપ હ
ઈજે ચ યજ્ઞાન્ વિવિધાન્ બાર્હસ્પત્યં તતો વિદુઃ ॥

તત્તીર્થસ્મરણાદ્ એવ ગ્રહશાન્તિર્ ભવિષ્યતિ
તસ્માદ્ અપ્ય્ અપરં તીર્થમ્ ઇન્દ્રગોપે નગોત્તમે ॥

પ્રતિષ્ઠિતં મહાલિઙ્ગં કસ્મિંશ્ચિત્ કારણાન્તરે
હિમાલયેન તત્ તીર્થમ્ અદ્રિતીર્થં તદ્ ઉચ્યતે ॥

તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચ સર્વકામપ્રદં શુભમ્
એવં સા ગૌતમી ગઙ્ગા બ્રહ્માદ્રેશ્ ચ વિનિઃસૃતા ॥

યાવત્ સાગરગા દેવી તત્ર તીર્થાનિ કાનિચિત્
સંક્ષેપેણ મયોક્તાનિ રહસ્યાનિ શુભાનિ ચ ॥

વેદે પુરાણે ઋષિભિઃ પ્રસિદ્ધા યા ગૌતમી લોકનમસ્કૃતા ચ
વક્તું કથં તામ્ અતિસુપ્રભાવામ્ અશેષતો નારદ કસ્ય શક્તિઃ

ભક્ત્યા પ્રવૃત્તસ્ય યથાકથંચિન્ નૈવાપરાધો ઽસ્તિ ન સંશયો ઽત્ર
તસ્માચ્ ચ દિઙ્માત્રમતિપ્રયાસાત્ સંસૂચિતં લોકહિતાય તસ્યાઃ

કસ્ તસ્યાઃ પ્રતિતીર્થં તુ પ્રભાવં વક્તુમ્ ઈશ્વરઃ
અપિ લક્ષ્મીપતિર્ વિષ્ણુર્ અલં સોમેશ્વરઃ શિવઃ ॥

ક્વચિત્ કસ્મિંશ્ ચ તીર્થાનિ કાલયોગે ભવન્તિ હિ
ગુણવન્તિ મહાપ્રાજ્ઞ ગૌતમી તુ સદા નૃણામ્ ॥

સર્વત્ર સર્વદા પુણ્યા કો ન્વ્ અસ્યા ગુણકીર્તનમ્
વક્તું શક્તસ્ તતસ્ તસ્યૈ નમ ઇત્ય્ એવ યુજ્યતે ॥