બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 171

ઉર્વશીતીર્થમ્ આખ્યાતમ્ અશ્વમેધફલપ્રદમ્
સ્નાનદાનમહાદેવ વાસુદેવાર્ચનાદિભિઃ ॥

મહેશ્વરો યત્ર દેવો યત્ર શાર્ઙ્ગધરો હરિઃ
પ્રમતિર્ નામ રાજાસીત્ સાર્વભૌમઃ પ્રતાપવાન્ ॥

રિપૂઞ્ જિત્વા જગામાશુ ઇન્દ્રલોકં સુરૈર્ વૃતમ્
તત્રાપશ્યત્ સુરપતિં મરુદ્ભિઃ સહ નારદ ॥

જહાસેન્દ્રં પાશહસ્તં પ્રમતિઃ ક્ષત્રિયર્ષભઃ
તં હસન્તમ્ અથાલક્ષ્ય હરિઃ પ્રમતિમ્ અબ્રવીત્ ॥

દેવાલયે મહાબુદ્ધે મરુદ્ભિઃ ક્રીડિતૈર્ અલમ્
દિશો જિત્વા દિવં પ્રાપ્તઃ કુરુ ક્રીડાં મયા સહ ॥

સકષાયં હરિવચો નિશમ્ય પ્રમતિર્ નૃપઃ
તથેત્ય્ ઉવાચ દેવેન્દ્રં નિષ્કૃતિં કાં તુ મન્યસે
તચ્ છ્રુત્વા પ્રમતેર્ વાક્યં સુરરાણ્ નૃપમ્ અબ્રવીત્ ॥

ઉર્વશ્ય્ એવ પણો ઽસ્માકં પ્રાપ્યા યા નિખિલૈર્ મખૈઃ ॥

એતચ્ છ્રુત્વેન્દ્રવચનં પ્રમતિઃ પ્રાહ ગર્વિતઃ
ઉર્વશીં નિષ્કૃતિં મન્યે ત્વં રાજન્ કિં નુ મન્યસે ॥

યદ્ બ્રવીષિ સુરેશાન તન્ મન્યે ઽહં શતક્રતો
પ્રાહેન્દ્રં પ્રમતિસ્ તદ્વન્ નિષ્કૃત્યૈ દક્ષિણં કરમ્
સવર્મ સશરં ધર્મ્યં દેહિ દીવ્યામહે વયમ્ ॥

તાવ્ એવં સંવિદં કૃત્વા દેવનાયોપતસ્થતુઃ
પ્રમતિર્ જિતવાંસ્ તત્ર ઉર્વશીં દૈવતસ્ત્રિયમ્
તાં જિત્વા પ્રમતિઃ પ્રાહ સંરમ્ભાત્ તં શતક્રતુમ્ ॥

નિષ્કૃત્યૈ પુનર્ અન્યન્ મે પશ્ચાદ્ દીવ્યે ત્વયા વિભો ॥

દેવયોગ્યમ્ અથો વજ્રં જૈત્રં સરથમ્ ઉત્તમમ્
દીવ્યે ઽહં તેન નૃપતે કરેણાપ્ય્ અવિચારયન્ ॥

સ ગૃહીત્વા તદા પાશાન્ અન્યાંશ્ ચ મણિભૂષિતાન્
જિતમ્ ઇત્ય્ અબ્રવીચ્ છક્રં પ્રમતિઃ પ્રહસંસ્ તદા ॥

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે પ્રાયાદ્ અક્ષજ્ઞસ્ તત્ર નારદ
વિશ્વાવસુર્ ઇતિ ખ્યાતો ગન્ધર્વાણાં મહેશ્વરઃ ॥

ગન્ધર્વવિદ્યયા રાજંસ્ તયા દીવ્યામહે ત્વયા
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા સ નૃપતિર્ જિતમ્ ઇત્ય્ અબ્રવીત્ તદા ॥

તૌ જિત્વા નૃપતિર્ મૌર્ખ્યાદ્ દેવેન્દ્રં પ્રાહ કશ્મલમ્ ॥

રણે વા દેવને વાપિ ન ત્વં જેતા કથંચન
મહેન્દ્ર સતતં તસ્માદ્ અસ્મદારાધકો ભવ
વદ કેન પ્રકારેણ જાતા દેવેન્દ્રતા તવ ॥

તથા પ્રાહોર્વશીં ગર્વાદ્ ગચ્છ કર્મકરી ભવ
ઉર્વશી પ્રાહ દેવેષુ યથા વર્તે તથા ત્વયિ
વર્તેય સર્વભાવેન ન માં ધિક્કર્તુમ્ અર્હસિ ॥

તતસ્ તાં પ્રમતિઃ પ્રાહ ત્વાદૃશ્યઃ સન્તિ ચારિકાઃ
ત્વં કિં વિલજ્જસે ભદ્રે ગચ્છ કર્મકરી ભવ ॥

એતચ્ છ્રુત્વા નૃપેણોક્તં ગન્ધર્વાધિપતિસ્ તદા
ચિત્રસેન ઇતિ ખ્યાતઃ સુતો વિશ્વાવસોર્ બલી ॥

દીવ્યે ઽહં વૈ ત્વયા રાજન્ સર્વેણાનેન ભૂપતે
રાજ્યેન જીવિતેનાપિ મદીયેન તવાપિ ચ ॥

તથેત્ય્ ઉક્ત્વા પુનર્ ઉભૌ ચિત્રસેનનૃપોત્તમૌ
દીવ્યેતામ્ અભિસંરબ્ધૌ ચિત્રસેનો ઽજયત્ તદા ॥

ગાન્ધર્વૈસ્ તં મહાપાશૈર્ બબન્ધ નૃપતિં તદા
ચિત્રસેનો ઽજયત્ સર્વમ્ ઉર્વશીમુખ્યતઃ પણૈઃ ॥

રાજ્યં કોશં બલં ચૈવ યદ્ અન્યદ્ વસુ કિંચન
ચિત્રસેનસ્ય તજ્ જાતં યદ્ આસીત્ પ્રમતેર્ ધનમ્ ॥

તસ્ય પુત્રો બાલ એવ પુરોધસમ્ ઉવાચ હ
વૈશ્વામિત્રં મહાપ્રાજ્ઞં મધુચ્છન્દસમ્ ઓજસા ॥

કિં મે પિત્રા કૃતં પાપં ક્વ વા બદ્ધો મહામતિઃ
કથમ્ એષ્યતિ સ્વં સ્થાનં કથં પાશૈર્ વિમોક્ષ્યતે ॥

સુમતેર્ વચનં શ્રુત્વા ધ્યાત્વા સ મુનિસત્તમઃ
મધુચ્છન્દા જગાદેદં પ્રમતેર્ વર્તનં તદા ॥

દેવલોકે તવ પિતા બદ્ધ આસ્તે મહામતે
કૈતવૈર્ બહુદોષૈશ્ ચ ભ્રષ્ટરાજ્યો બભૂવ હ ॥

યો યાતિ કૈતવસભાં સ ચાપિ ક્લેશભાગ્ ભવેત્
દ્યૂતમદ્યામિષાદીનિ વ્યસનાનિ નૃપાત્મજ ॥

પાપિનામ્ એવ જાયન્તે સદા પાપાત્મકાનિ હિ
એકૈકમ્ અપ્ય્ અનર્થાય પાપાય નરકાય ચ ॥

યાનાસનાભિલાપાદ્યૈઃ કૃતૈઃ કૈતવવર્તિભિઃ
કુલીનાઃ કલુષીભૂતાઃ કિં પુનઃ કિતવો જનઃ ॥

કિતવસ્ય તુ યા જાયા તપ્યતે નિત્યમ્ એવ સા
સ ચાપિ કિતવઃ પાપો યોષિતં વીક્ષ્ય તપ્યતે ॥

તાં દૃષ્ટ્વા વિગતાનન્દો નિત્યં વદતિ પાપકૃત્
અહો સંસારચક્રે ઽસ્મિન્ મયા તુલ્યો ન પાતકી ॥

ન કિંચિદ્ અપિ યસ્યાસ્તે લોકે વિષયજં સુખમ્
લોકદ્વયે ઽપિ ન સુખી કિતવઃ કોપિ દૃશ્યતે ॥

વિભાતિ ચ તથા નિત્યં લજ્જયા દગ્ધમાનસઃ
ગતધર્મો નિરાનન્દો ગ્રસ્તગર્વસ્ તથાટતિ ॥

અકૈતવી ચ યા વૃત્તિઃ સા પ્રશસ્તા દ્વિજન્મનામ્
કૃષિગોરક્ષ્યવાણિજ્યમ્ અપિ કુર્યાન્ ન કૈતવમ્ ॥

યસ્ તુ કૈતવવૃત્ત્યા હિ ધનમ્ આહર્તુમ્ ઇચ્છતિ
ધર્માર્થકામાભિજનૈઃ સ વિમુચ્યેત પૌરુષાત્ ॥

વેદે ઽપિ દૂષિતં કર્મ તવ પિત્રા તદાદૃતમ્
તસ્માત્ કિં કુર્મહે વત્સ યદ્ ઉક્તં તે વિધીયતે ॥

વિધાતૃવિહિતં માર્ગં કો નુ વાત્યેતિ પણ્ડિતઃ ॥

એતત્ પુરોધસો વાક્યં શ્રુત્વા સુમતિર્ અબ્રવીત્ ॥

કિં કૃત્વા પ્રમતિસ્ તાતઃ પુના રાજ્યમ્ અવાપ્નુયાત્ ॥

પુનર્ ધ્યાત્વા મધુચ્છન્દાઃ સુમતિં ચેદમ્ અબ્રવીત્ ॥

ગૌતમીં યાહિ વત્સ ત્વં તત્ર પૂજય શંકરમ્
અદિતિં વરુણં વિષ્ણું તતઃ પાશાદ્ વિમોક્ષ્યતે ॥

તથેત્ય્ ઉક્ત્વા જગામાશુ ગઙ્ગાં નત્વા જનાર્દનમ્
પૂજયામ્ આસ શંભું ચ તપસ્ તેપે યતવ્રતઃ ॥

સહસ્રમ્ એકં વર્ષાણાં બદ્ધં પિતરમ્ આત્મનઃ
મોચયામ્ આસ દેવેભ્યઃ પુના રાજ્યમ્ અવાપ સઃ ॥

શિવેશાભ્યાં મુક્તપાશો રાજ્યં પ્રાપ સુતાત્ સ્વકાત્
અવાપ્ય વિદ્યાં ગાન્ધર્વીં પ્રિયશ્ ચાસીચ્ છતક્રતોઃ ॥

શાંભવં વૈષ્ણવં ચૈવ ઉર્વશીતીર્થમ્ એવ ચ
તતઃપ્રભૃતિ તત્ તીર્થં કૈતવં ચેતિ વિશ્રુતમ્ ॥

શિવવિષ્ણુસરિન્માતુ પ્રસાદાદ્ આપ્યતે ન કિમ્
તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચ બહુપુણ્યફલપ્રદમ્
પાપપાશવિમોક્ષં તુ સર્વદુર્ગતિનાશનમ્ ॥