બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 168

ભાનુતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં ત્વાષ્ટ્રં માહેશ્વરં તથા
ઐન્દ્રં યામ્યં તથાગ્નેયં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥

અભિષ્ટુત ઇતિ ખ્યાતો રાજાસીત્ પ્રિયદર્શનઃ
હયમેધેન પુણ્યેન યષ્ટુમ્ આરબ્ધવાન્ સુરાન્ ॥

તત્રર્ત્વિજઃ ષોડશ સ્યુર્ વસિષ્ઠાત્રિપુરોગમાઃ
ક્ષત્રિયે યજમાને તુ યજ્ઞભૂમિઃ કથં ભવેત્ ॥

બ્રાહ્મણે દીક્ષિતે રાજા ભુવં દાસ્યતિ યજ્ઞિયામ્
ભૂપતૌ દીક્ષિતે દાતા કો ભવેત્ કો નુ યાચતે ॥

યાચ્ઞેયમ્ અખિલાશર્મ જનની પાપરૂપિણી
કેનાપ્ય્ અતો ન કાર્યૈવ ક્ષત્રિયેણ વિશેષતઃ ॥

એવં મીમાંસમાનેષુ બ્રાહ્મણેષુ પરસ્પરમ્
તત્ર પ્રાહ મહાપ્રાજ્ઞો વસિષ્ઠો ધર્મવિત્તમઃ ॥

રાજ્ઞિ દીક્ષાયમાણે તુ સૂર્યો યાચ્યો ભુવં પ્રતિ
દેહિ મે દેવ સવિતર્ યજનં દેવતોચિતમ્ ॥

દૈવં ક્ષત્રમ્ અસિ બ્રહ્મન્ ભૂતનાથ નમો ઽસ્તુ તે
યાચિતઃ સવિતા રાજ્ઞા દેવાનાં યજનં શુભમ્ ॥

દદાત્ય્ એવ તતો રાજન્ પ્રાર્થયેશં દિવાકરમ્ ॥

તથેત્ય્ ઉક્ત્વાભિષ્ટુતો ઽપિ દેવદેવં દિવાકરમ્
શ્રદ્ધયા પ્રાર્થયામ્ આસ હરીશાજાત્મકં રવિમ્ ॥

દેવાનાં યજનં દેહિ સવિતસ્ તે નમો ઽસ્તુ તે ॥

ક્ષત્રં દૈવં યતઃ સૂર્યો દત્તા ભૂર્ ભૂપતેસ્ તતઃ
સવિતા દેવદેવેશો દદામીત્ય્ અભ્યભાષત ॥

એવં કરોતિ યો યજ્ઞં તસ્ય રિષ્ટિર્ ન કાચન
તથા વાજિમખે સત્ત્રે બ્રાહ્મણૈર્ વેદપારગૈઃ ॥

પ્રારબ્ધે ઽભિષ્ટુતા રાજ્ઞા યત્રાગાદ્ ભૂપતિં રવિઃ
દેવાનાં યજનં દાતું ભાનુતીર્થં તદ્ ઉચ્યતે ॥

તં દેવક્રતુમ્ ઉત્કૃષ્ટં હયમેધં સુરૈર્ યુતમ્
દૈત્યાશ્ ચ દનુજાશ્ ચૈવ તથાન્યે યજ્ઞઘાતકાઃ ॥

બ્રહ્મવેષધરાઃ સર્વે ગાયન્તઃ સામગા ઇવ
તે ઽપિ તત્ર મહાપ્રાજ્ઞાઃ પ્રાવિશન્ન્ અનિવારિતાઃ ॥

ચમસાનિ ચ પાત્રાણિ સોમં ચષાલમ્ એવ ચ
સોમપાનં હવિસ્ ત્યાગમ્ ઋત્વિજો ભૂપતિં તથા ॥

નિન્દન્તિ નિક્ષિપન્ત્ય્ અન્યે હસન્ત્ય્ અન્યે તથાસુરાઃ
તેષાં ચેષ્ટાં ન જાનન્તિ વિશ્વરૂપં વિના મુને ॥

વિશ્વરૂપો ઽપિ પિતરં પ્રાહ દૈત્યા ઇમે ઇતિ
તત્ પુત્રવચનં શ્રુત્વા ત્વષ્ટા પ્રાહ સુરાન્ ઇદમ્ ॥

ગૃહીત્વા વારિદર્ભાંશ્ ચ પ્રોક્ષયધ્વં સમન્તતઃ
યે નિન્દન્તિ મખં પુણ્યં ચમસં સોમમ્ એવ ચ ॥

મયા ત્વ્ અપહતાઃ સર્વ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પરિષિઞ્ચત ॥

તથા ચક્રુઃ સુરગણાસ્ ત્વષ્ટા ચાપિ તથાકરોત્
ભસ્મીભૂતાસ્ તતઃ સર્વે કાંદિશીકાસ્ તતો ઽભવન્ ॥

હતા મયા મહાપાપા ઇત્ય્ ઉક્ત્વા વાર્ય્ અવાક્ષિપત્
તતઃ ક્ષીણાયુષો દૈત્યાઃ પ્રાતિષ્ઠન્ કુપિતાસ્ તતઃ ॥

યત્રૈતત્ પ્રાક્ષિપદ્ વારિ ત્વષ્ટા લોકપ્રજાપતિઃ
ત્વાષ્ટ્રં તીર્થં તદ્ આખ્યાતં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥

ત્વષ્ટુર્ વાક્યાચ્ ચ્યુતાન્ દૈત્યાન્ નિજઘાન યમસ્ તદા
કાલદણ્ડેન ચક્રેણ કાલપાશેન મન્યુના ॥

યત્ર તે નિહતા દૈત્યાસ્ તત્ તીર્થં યામ્યમ્ ઉચ્યતે
યત્રાભવત્ ક્રતુઃ પૂર્ણો હુત્વાગ્નૌ ચામૃતં બહુ ॥

ધારાભિઃ શરમાનાભિર્ અખણ્ડાભિર્ મહાધ્વરે
યત્રાભવદ્ ધવ્યવાહસ્ તૃપ્તસ્ તસ્ય હ્ય્ અભિષ્ટુતઃ ॥

અગ્નિતીર્થં તદ્ આખ્યાતમ્ અશ્વમેધફલપ્રદમ્
ઇન્દ્રો મરુદ્ભિર્ નૃપતિં પ્રાહેદં વચનં શુભમ્ ॥

ત્વં સંરાડ્ ભવિતા રાજન્ન્ ઉભયોર્ અપિ લોકયોઃ
સખા મમ પ્રિયો નિત્યં ભવિતા નાત્ર સંશયઃ ॥

સ કૃતાર્થો મર્ત્યલોક ઇન્દ્રતીર્થે ચ તર્પણમ્
કુર્યાત્ પિતૄણાં પ્રીત્યર્થં યમતીર્થે વિશેષતઃ ॥

માહેશ્વરં તુ તત્ તીર્થં પૂજિતો ઽભિષ્ટુતઃ શિવઃ
ભક્તિયુક્તેન વિપ્રૈશ્ ચ સર્વકર્મવિશારદૈઃ ॥

વૈદિકૈર્ લૌકિકૈશ્ ચૈવ મન્ત્રૈઃ પૂજ્યં મહેશ્વરમ્
નૃત્યૈર્ ગીતૈસ્ તથા વાદ્યૈર્ અમૃતૈઃ પઞ્ચસંભવૈઃ ॥

ઉપચારૈશ્ ચ બહુભિર્ દણ્ડપાતપ્રદક્ષિણૈઃ
ધૂપૈર્ દીપૈશ્ ચ નૈવેદ્યૈઃ પુષ્પૈર્ ગન્ધૈઃ સુગન્ધિભિઃ ॥

પૂજયામ્ આસ દેવેશં વિષ્ણું શંભું ધિયૈકયા
તતઃ પ્રસન્નૌ દેવેશૌ વરાન્ દદતુર્ ઓજસા ॥

અભિષ્ટુતે નરેન્દ્રાય ભુક્તિમુક્તી ઉભે અપિ
માહાત્મ્યમ્ અસ્ય તીર્થસ્ય તથા દદતુર્ ઉત્તમમ્ ॥

તતઃપ્રભૃતિ તત્ તીર્થં શૈવં વૈષ્ણવમ્ ઉચ્યતે
તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચ સર્વકામપ્રદં વિદુઃ ॥

ઇમાનિ સર્વતીર્થાનિ સ્મરેદ્ અપિ પઠેત વા
વિમુક્તઃ સર્વપાપેભ્યઃ શિવવિષ્ણુપુરં વ્રજેત્ ॥

ભાનુતીર્થે વિશેષેણ સ્નાનં સર્વાર્થસિદ્ધિદમ્
તત્ર તીર્થે મહાપુણ્યં તીર્થાનાં શતમ્ અત્ર હિ ॥