બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 167

વિપ્રતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં તથા નારાયણં વિદુઃ
તસ્યાખ્યાનં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ વિસ્મયકારકમ્ ॥

અન્તર્વેદ્યાં દ્વિજઃ કશ્ચિદ્ બ્રાહ્મણો વેદપારગઃ
તસ્ય પુત્રા મહાપ્રાજ્ઞા ગુણરૂપદયાન્વિતાઃ ॥

તેષાં કનીયાન્ યો ભ્રાતા શાન્તો ગુણગણૈર્ વૃતઃ
આસન્દિવ ઇતિ ખ્યાતઃ સર્વજ્ઞાનો મહામતિઃ ॥

વિવાહાય પિતા તસ્માઐ આસન્દિવાય યત્નવાન્
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે રાત્રૌ સુપ્તં તં દ્વિજપુત્રકમ્ ॥

અવિષ્ણુસ્મરણં સૌમ્ય શિરસ્કમ્ અસમાહિતમ્
આસન્દિવં ક્રૂરરૂપા રાક્ષસી કામરૂપિણી ॥

તમ્ આદાયાગમચ્ છીઘ્રં ગૌતમ્યા દક્ષિણે તટે
શ્રીગિરેર્ ઉત્તરે પારે બહુબ્રાહ્મણસેવિતમ્ ॥

નગરં ધર્મનિલયં લક્ષ્મ્યા નિલયમ્ એવ ચ
તત્ર રાજા બૃહત્કીર્તિઃ સર્વક્ષત્રગુણાન્વિતઃ ॥

તસ્યામિતક્ષેમસુભિક્ષયુક્તં નિશાવસાને દ્વિજપુત્રયુક્તા
સા રાક્ષસી તત્ પુરમ્ આસસાદ મનોજ્ઞરૂપાણિ બિભર્તિ નિત્યમ્

સા કામરૂપેણ ચરત્ય્ અશેષાં મહીમ્ ઇમાં તેન સમં દ્વિજેન
ગોદાવરીદક્ષિણતીરભાગે વૃદ્ધાકૃતિસ્ તં દ્વિજમ્ આહ ભીમા

એષા તુ ગઙ્ગા દ્વિજમુખ્ય સંધ્યા ઉપાસ્યતાં વિપ્રવરૈઃ સમેત્ય
યથોચિતં વિપ્રવરાસ્ તુ કાલે નોપાસતે યત્નત એવ સંધ્યામ્

નીચાસ્ ત એવાભિહિતાઃ સુરેશૈર્ અન્ત્યાવસાયિપ્રવરાસ્ ત એતે
અહં જનિત્રી તવ ચેતિ વાચ્યં નો ચેદ્ ઇદાનીં ત્વમ્ ઉપૈષિ નાશમ્

મદ્વાક્યકર્તાસિ યદિ દ્વિજેન્દ્ર સુખં કરિષ્યે તવ યત્ પ્રિયં ચ
પુનશ્ ચ દેશં નિલયં ગુરૂંશ્ ચ સંપ્રાપયિષ્યે નનુ સત્યમ્ એતત્

સ પ્રાહ કા ત્વં દ્વિજપુંગવો ઽપિ સોવાચ તં રાક્ષસી કામરૂપા
વિશ્વાસયન્તી શપથૈર્ અનેકૈસ્ તં ભ્રાન્તચિત્તં મુનિરાજપુત્રમ્

કઙ્કાલિની નામ જગત્પ્રસિદ્ધા વિપ્રો ઽપિ તામ્ આહ નિવેદિતં યત્
તદ્ એવ કર્તાસ્મિ ન સંશયો ઽત્ર યત્ તત્ પ્રિયં વચ્મિ કરોમિ ચૈવ

તદ્ વિપ્રવચનં શ્રુત્વા રાક્ષસી કામરૂપિણી
વૃદ્ધા તથાપિ ચાર્વઙ્ગી દિવ્યાલંકારભૂષણા ॥

દ્વિજમ્ આદાય સર્વત્ર મત્સુતો ઽયં ગુણાકરઃ
એવં વદન્તી સર્વત્ર યાતિ વક્તિ કરોતિ ચ ॥

તં વિપ્રં રૂપસૌભાગ્ય વયોવિદ્યાવિભૂષિતમ્
તાં ચ વૃદ્ધાં ગુણોપેતામ્ અસ્ય માતેતિ મેનિરે ॥

તત્ર દ્વિજવરઃ કશ્ચિત્ સ્વાં કન્યાં ભૂષણાન્વિતામ્
રાક્ષસીં તાં પુરસ્કૃત્ય પ્રાદાત્ તસ્મૈ દ્વિજાતયે ॥

સા કન્યા તં પતિં પ્રાપ્ય કૃતાર્થાસ્મીત્ય્ અચિન્તયત્
સ દ્વિજો ઽપિ ગુણૈર્ યુક્તાં પત્નીં દૃષ્ટ્વા સુદુઃખિતઃ ॥

મામ્ ઇયં ભક્ષયેદ્ એવ રાક્ષસી પાપરૂપિણી
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ કસ્યૈતત્ કથયામિ વા ॥

મહત્ સંકટમ્ આપન્નં રક્ષયિષ્યતિ કો ઽત્ર મામ્
ભાર્યા મમેયં કલ્યાણી ગુણરૂપવયોયુતા
એનામ્ અપ્ય્ અશુભાકસ્માદ્ ભક્ષયિષ્યતિ રાક્ષસી ॥

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે તત્ર ભાર્યા સા ગુણશાલિની
વૃદ્ધાપ્ય્ અતિદુરાધર્ષા સા ગતા કુત્રચિત્ તદા ॥

પ્રશ્રયાવનતા ભૂત્વા બાલા ચાપિ પતિવ્રતા
ભર્તારં દુઃખિતં જ્ઞાત્વા પતિં પ્રાહ રહઃ શનૈઃ ॥

કસ્માત્ તે દુઃખમ્ આપન્નં સ્વામિંસ્ તત્ત્વં વદસ્વ મે ॥

શનૈઃ પ્રોવાચ તાં ભાર્યાં યથાવત્ પૂર્વવિસ્તરમ્
કિમ્ અકથ્યં પ્રિયે મિત્રે કુલીનાયાં ચ યોષિતિ ॥

ભર્તૃવાક્યં નિશમ્યેદં પ્રોવાચ વદતાં વરા ॥

અનાત્મનઃ સર્વતો ઽપિ ભયમ્ અસ્તિ ગૃહેષ્વ્ અપિ
કુતો ભયં હ્ય્ આત્મવતાં કિં પુનર્ ગૌતમીતટે ॥

વસતાં વિષ્ણુભક્તાનાં વિરક્તાનાં વિવેકિનામ્
અત્ર સ્નાત્વા શુચિર્ ભૂત્વા સ્તુહિ દેવમ્ અનામયમ્ ॥

એતદ્ આકર્ણ્ય ગઙ્ગાયાં સ્નાત્વા વિગતકલ્મષઃ
તુષ્ટાવ ગૌતમીતીરે દ્વિજો નારાયણં તથા ॥

ત્વમ્ અન્તરાત્મા જગતો ઽસ્ય નાથ ત્વમ્ એવ કર્તાસ્ય મુકુન્દ હર્તા
ત્વં પાલકઃ પાલયસે ન દીનમ્ અનાથબન્ધો નરસિંહ કસ્માત્

શ્રુત્વૈતત્ પ્રાર્થનં તસ્ય જગચ્છોકનિવારણઃ
નારાયણો ઽપિ તાં પાપાં નિજઘાન સ રાક્ષસીમ્ ॥

સુદર્શનેન ચક્રેણ સહસ્રારેણ ભાસ્વતા
તસ્મૈ પ્રાદાદ્ વરાન્ ઇષ્ટાન્ પ્રાપયચ્ ચ ગુરું પ્રભુઃ ॥

તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં વિપ્રં નારાયણં વિદુઃ
સ્નાનદાનેન પૂજાદ્યૈર્ યત્ર સિધ્યતિ વાઞ્છિતમ્ ॥