બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 165

ભદ્રતીર્થમ્ ઇતિ પ્રોક્તં સર્વાનિષ્ટનિવારણમ્
સર્વપાપપ્રશમનં મહાશાન્તિપ્રદાયકમ્ ॥

આદિત્યસ્ય પ્રિયા ભાર્યા ઉષા ત્વાષ્ટ્રી પતિવ્રતા
છાયાપિ ભાર્યા સવિતુસ્ તસ્યાઃ પુત્રઃ શનૈશ્ચરઃ ॥

તસ્ય સ્વસા વિષ્ટિર્ ઇતિ ભીષણા પાપરૂપિણી
તાં કન્યાં સવિતા કસ્મૈ દદામીતિ મતિં દધે ॥

યસ્મૈ યસ્મૈ દાતુકામઃ સૂર્યો લોકગુરુઃ પ્રભુઃ
તચ્ છ્રુત્વા ભીષણા ચેતિ કિં કુર્મો ભાર્યયાનયા
એવં તુ વર્તમાને સા પિતરં પ્રાહ દુઃખિતા ॥

બાલામ્ એવ પિતા યસ્ તુ દદ્યાત્ કન્યાં સુરૂપિણે
સ કૃતાર્થો ભવેલ્ લોકે ન ચેદ્ દુષ્કૃતવાન્ પિતા ॥

ચતુર્થાદ્ વત્સરાદ્ ઊર્ધ્વં યાવન્ ન દશમાત્યયઃ
તાવદ્ વિવાહઃ કન્યાયાઃ પિત્રા કાર્યઃ પ્રયત્નતઃ ॥

શ્રીમતે વિદુષે યૂને કુલીનાય યશસ્વિને
ઉદારાય સનાથાય કન્યા દેયા વરાય વૈ ॥

એતચ્ ચેદ્ અન્યથા કુર્યાત્ પિતા સ નિરયી સદા
ધર્મસ્ય સાધનં કન્યા વિદુષામ્ અપિ ભાસ્કર ॥

નરકસ્યેવ મૂર્ખાણાં કામોપહતચેતસામ્
એકતઃ પૃથિવી કૃત્સ્ના સશૈલવનકાનના ॥

સ્વલંકૃતોપાધિહીના સુકન્યા ચૈકતઃ સ્મૃતા
વિક્રીણીતે યશ્ ચ કન્યામ્ અશ્વં વા ગાં તિલાન્ અપિ ॥

ન તસ્ય રૌરવાદિભ્યઃ કદાચિન્ નિષ્કૃતિર્ ભવેત્
વિવાહાતિક્રમઃ કાર્યો ન કન્યાયાઃ કદાચન ॥

તસ્મિન્ કૃતે યત્ પિતુઃ સ્યાત્ પાપં તત્ કેન કથ્યતે
યાવલ્ લજ્જાં ન જાનાતિ યાવત્ ક્રીડતિ પાંશુભિઃ ॥

તાવત્ કન્યા પ્રદાતવ્યા નો ચેત્ પિત્રોર્ અધોગતિઃ
પિતુઃ સ્વરૂપં પુત્રઃ સ્યાદ્ યઃ પિતા પુત્ર એવ સઃ ॥

આત્મનઃ સુખિતાં લોકે કો ન કુર્યાત્ કરોતિ ચ
યત્ કન્યાયાં પિતા કુર્યાદ્ દાનં પૂજનમ્ ઈક્ષણમ્ ॥

યત્ કૃતં તત્ કૃતં વિદ્યાત્ તાસુ દત્તં તદ્ અક્ષયમ્
યદ્ દત્તં તાસુ કન્યાસુ તદ્ આનન્ત્યાય કલ્પતે ॥

પુત્રેષુ ચૈવ પૌત્રેષુ કો ન કુર્યાત્ સુખં રવે
કરોતિ યઃ કન્યકાનાં સ સંપદ્ભાજનં ભવેત્ ॥

એવં તાં વાદિનીં કન્યાં વિષ્ટિં પ્રોવાચ ભાસ્કરઃ ॥

કિં કરોમિ ન ગૃહ્ણાતિ ત્વાં કશ્ચિદ્ ભીષણાકૃતિમ્
કુલં રૂપં વયો વિત્તં વિદ્યાં વૃત્તં સુશીલતામ્ ॥

મિથઃ પશ્યન્તિ સંબન્ધે વિવાહે સ્ત્રીષુ પુંસુ ચ
અસ્માસુ સર્વમ્ અપ્ય્ અસ્તિ વિના તવ ગુણૈઃ શુભે
કિં કરોમિ ક્વ દાસ્યામિ વૃથા માં ધિક્ કરોષિ કિમ્ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા પુનસ્ તાં ચ વિષ્ટિં પ્રોવાચ ભાસ્કરઃ ॥

યસ્મૈ કસ્મૈ ચ દાતવ્યા ત્વં વૈ યદ્ય્ અનુમન્યસે
દીયસે ઽદ્ય મયા વિષ્ટે અનુજાનીહિ માં તતઃ ॥

પિતરં પ્રાહ સા વિષ્ટિર્ ભર્તા પુત્રા ધનં સુખમ્
આયૂ રૂપં ચ સંપ્રીતિર્ જાયતે પ્રાક્તનાનુગમ્ ॥

યત્ પુરા વિહિતં કર્મ પ્રાણિના સાધ્વ્ અસાધુ વા
ફલં તદનુરોધેન પ્રાપ્યતે ઽપિ ભવાન્તરે ॥

સ્વદોષ એવ તત્ પિત્રા પરિહર્તવ્ય આદરાત્
તાદૃગ્ એવ ફલં તુ સ્યાદ્ યાદૃગ્ આચરિતં પુરા ॥

તસ્માત્ તદ્દાનસંબન્ધં સ્વવંશાનુગતં પિતા
કરોતિ શેષં દૈવેન યદ્ ભાવ્યં તદ્ ભવિષ્યતિ ॥

તચ્ છ્રુત્વા દુહિતુર્ વાક્યં ત્વષ્ટુઃ પુત્રાય ભીષણામ્
વિશ્વરૂપાય તાં પ્રાદાદ્ વિષ્ટિં લોકભયંકરીમ્ ॥

વિશ્વરૂપો ઽપિ તદ્વચ્ ચ ભીષણો ભીષણાકૃતિઃ
એવં મિથઃ સંચરતોઃ શીલરૂપસમાનયોઃ ॥

પ્રીતિઃ કદાચિદ્ વૈષમ્યં દંપત્યોર્ અભવન્ મિથઃ
ગણ્ડો નામાભવત્ પુત્રો હ્ય્ અતિગણ્ડસ્ તથૈવ ચ ॥

રક્તાક્ષઃ ક્રોધનશ્ ચૈવ વ્યયો દુર્મુખ એવ ચ
તેભ્યઃ કનીયાન્ અભવદ્ ધર્ષણો નામ પુણ્યભાક્ ॥

સુતઃ સુશીલઃ સુભગઃ શાન્તઃ શુદ્ધમતિઃ શુચિઃ
સ કદાચિદ્ યમગૃહં દ્રષ્ટું માતુલમ્ અભ્યગાત્ ॥

સ દદર્શ બહૂઞ્ જન્તૂન્ સ્વર્ગસ્થાન્ ઇવ દુઃખિનઃ
સ માતુલં તુ પપ્રચ્છ નત્વા ધર્મં સનાતનમ્ ॥

ક ઇમે સુખિનસ્ તાત પચ્યન્તે નરકે ચ કે ॥

એવં પૃષ્ટો ધર્મરાજઃ સર્વં પ્રાહ યથાર્થવત્
તત્કર્મણાં ગતિં સર્વામ્ અશેષેણ ન્યવેદયત્ ॥

વિહિતસ્ય ન કુર્વન્તિ યે કદાચિદ્ અતિક્રમમ્
ન તે પશ્યન્તિ નિરયં કદાચિદ્ અપિ માનવાઃ ॥

ન માનયન્તિ યે શાસ્ત્રં નાચારં ન બહુશ્રુતાન્
વિહિતાતિક્રમં કુર્યુર્ યે તે નરકગામિનઃ ॥

સ તુ શ્રુત્વા ધર્મવાક્યં હર્ષણઃ પુનર્ અબ્રવીત્ ॥

પિતા ત્વાષ્ટ્રો ભીષણશ્ ચ માતા વિષ્ટિશ્ ચ ભીષણા
ભ્રાતરશ્ ચ મહાત્માનો યેન તે શાન્તબુદ્ધયઃ ॥

સુરૂપાશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ નિર્દોષા મઙ્ગલપ્રદાઃ
તન્ મે કર્મ વદસ્વાદ્ય તત્કર્તાસ્મિ સુરોત્તમ ॥

અન્યથા તાન્ ન ગચ્છેયમ્ ઇત્ય્ ઉક્તઃ પ્રાહ ધર્મરાટ્
હર્ષણં શુદ્ધબુદ્ધિં તં હર્ષણો ઽસિ ન સંશયઃ ॥

બહવઃ સ્યુઃ સુતાઃ કેચિન્ નૈવ તે કુલતન્તવઃ
એક એવ સુતઃ કશ્ચિદ્ યેન તદ્ ધ્રિયતે કુલમ્ ॥

કુલસ્યાધારભૂતો યો યઃ પિત્રોઃ પ્રિયકારકઃ
યઃ પૂર્વજાન્ ઉદ્ધરતિ સ પુત્રસ્ ત્વ્ ઇતરો ગદઃ ॥

યસ્માત્ ત્વયાનુરૂપં મે પ્રોક્તં માતામહ પ્રિયમ્
તસ્માત્ ત્વં ગૌતમીં ગચ્છ સ્નાત્વા નિયતમાનસઃ ॥

સ્તુહિ વિષ્ણું જગદ્યોનિં શાન્તં પ્રીતેન ચેતસા
સ તુ પ્રીતો યદિ ભવેત્ સર્વમ્ ઇષ્ટં પ્રદાસ્યતિ ॥

ઇતિ શ્રુત્વા ધર્મવાક્યં હર્ષણો ગૌતમીં યયૌ
શુચિસ્ તુષ્ટાવ દેવેશં હરિં પ્રીતો ઽભવદ્ ધરિઃ ॥

હર્ષણાય તતઃ પ્રાદાત્ કુલભદ્રં તતસ્ તુ સઃ
સર્વાભદ્રપ્રશમન પૂર્વકં ભદ્રમ્ અસ્તુ તે ॥

તદ્ ભદ્રા પ્રોચ્યતે વિષ્ટિઃ પિતા ભદ્રસ્ તથા સુતાઃ
તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં ભદ્રતીર્થં તદ્ ઉચ્યતે ॥

સર્વમઙ્ગલદં પુંસાં તત્ર ભદ્રપતિર્ હરિઃ
તત્તીર્થસેવિનાં પુંસાં સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકમ્
મઙ્ગલૈકનિધિઃ સાક્ષાદ્ દેવદેવો જનાર્દનઃ ॥