બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 164

ચિચ્ચિકાતીર્થમ્ ઇત્ય્ ઉક્તં સર્વરોગવિનાશનમ્
સર્વચિન્તાપ્રહરણં સર્વશાન્તિકરં નૃણામ્ ॥

તસ્ય સ્વરૂપં વક્ષ્યામિ શુભ્રે તસ્મિન્ નગોત્તમે
ગઙ્ગાયા ઉત્તરે પારે યત્ર દેવો ગદાધરઃ ॥

ચિચ્ચિકઃ પક્ષિરાટ્ તત્ર ભેરુણ્ડો યો ઽભિધીયતે
સદા વસતિ તત્રૈવ માંસાશી શ્વેતપર્વતે ॥

નાનાપુષ્પફલાકીર્ણૈઃ સર્વર્તુકુસુમૈર્ નગૈઃ
સેવિતે દ્વિજમુખ્યૈશ્ ચ ગૌતમ્યા ચોપશોભિતે ॥

સિદ્ધચારણગન્ધર્વ કિંનરામરસંકુલે
તત્સમીપે નગઃ કશ્ચિદ્ દ્વિપદાં ચ ચતુષ્પદામ્ ॥

રોગાર્તિક્ષુત્તૃષાચિન્તા મરણાનાં ન ભાજનમ્
એવં ગુણાન્વિતે શૈલે નાનામુનિગણાવૃતે ॥

પૂર્વદેશાધિપઃ કશ્ચિત્ પવમાન ઇતિ શ્રુતઃ
ક્ષત્રધર્મરતઃ શ્રીમાન્ દેવબ્રાહ્મણપાલકઃ ॥

બલેન મહતા યુક્તઃ સપુરોધા વનં યયૌ
રેમે સ્ત્રીભિર્ મનોજ્ઞાભિર્ નૃત્યવાદિત્રજૈઃ સુખૈઃ ॥

સ ચ એવં ધનુષ્પાણિર્ મૃગયાશીલિભિર્ વૃતઃ
એવં ભ્રમન્ કદાચિત્ સ શ્રાન્તો દ્રુમમ્ ઉપાગતઃ ॥

ગૌતમીતીરસંભૂતં નાનાપક્ષિગણૈર્ વૃતમ્
આશ્રમાણાં ગૃહપતિં ધર્મજ્ઞમ્ ઇવ સેવિતમ્ ॥

તમ્ આશ્રિત્ય નગશ્રેષ્ઠં પવમાનો નૃપોત્તમઃ
સ વિશ્રાન્તો જનવૃત ઈક્ષાં ચક્રે નગોત્તમમ્ ॥

તત્રાપશ્યદ્ દ્વિજં સ્થૂલં દ્વિમુખં શોભનાકૃતિમ્
ચિન્તાવિષ્ટં તથા શ્રાન્તં તમ્ અપૃચ્છન્ નૃપોત્તમઃ ॥

કો ભવાન્ દ્વિમુખઃ પક્ષી ચિન્તાવાન્ ઇવ લક્ષ્યસે
નૈવાત્ર કશ્ચિદ્ દુઃખાર્તઃ કસ્માત્ ત્વં દુઃખમ્ આગતઃ ॥

તતઃ પ્રોવાચ નૃપતિં પવમાનં શનૈઃ શનૈઃ
સમાશ્વસ્તમનાઃ પક્ષી ચિચ્ચિકો નિઃશ્વસન્ મુહુઃ ॥

મત્તો ભયં ન ચાન્યેષાં મમ વાન્યોપપાદિતમ્
નાનાપુષ્પફલાકીર્ણં મુનિભિઃ પરિસેવિતમ્ ॥

પશ્યેયં શૂન્યમ્ એવાદ્રિં તતઃ શોચામિ મામ્ અહમ્
ન લભામિ સુખં કિંચિન્ ન તૃપ્યામિ કદાચન
નિદ્રાં પ્રાપ્નોમિ ન ક્વાપિ ન વિશ્રાન્તિં ન નિર્વૃતિમ્ ॥

દ્વિમુખસ્ય દ્વિજસ્યોક્તં શ્રુત્વા રાજાતિવિસ્મિતઃ ॥

કો ભવાન્ કિં કૃતં પાપં કસ્માચ્ છૂન્યશ્ ચ પર્વતઃ
એકેનાસ્યેન તૃપ્યન્તિ પ્રાણિનો ઽત્ર નગોત્તમે ॥

કિમ્ ઉતાસ્યદ્વયેન ત્વં ન તૃપ્તિમ્ ઉપયાસ્યસિ
કિં વા તે દુષ્કૃતં પ્રાપ્તમ્ ઇહ જન્મન્ય્ અથો પુરા ॥

તત્ સર્વં શંસ મે સત્યં ત્રાસ્યે ત્વાં મહતો ભયાત્ ॥

રાજાનં તં દ્વિજઃ પ્રાહ નિઃશ્વસન્ન્ અથ ચિચ્ચિકઃ ॥

વક્ષ્યે ઽહં ત્વાં પૂર્વવૃત્તં પવમાન શૃણુષ્વ તત્
અહં દ્વિજાતિપ્રવરો વેદવેદાઙ્ગપારગઃ ॥

કુલીનો વિદિતપ્રાજ્ઞઃ કાર્યહન્તા કલિપ્રિયઃ
વદે પુરસ્ તથા પૃષ્ઠે અન્યદ્ અન્યચ્ ચ જન્તુષુ ॥

પરવૃદ્ધ્યા સદા દુઃખી માયયા વિશ્વવઞ્ચકઃ
કૃતઘ્નઃ સત્યરહિતઃ પરનિન્દાવિચક્ષણઃ ॥

મિત્રસ્વામિગુરુદ્રોહી દમ્ભાચારો ઽતિનિર્ઘૃણઃ
મનસા કર્મણા વાચા તાપયામિ જનાન્ બહૂન્ ॥

અયમ્ એવ વિનોદો મે સદા યત્ પરહિંસનમ્
યુગ્મભેદં ગણોચ્છેદં મર્યાદાભેદનં સદા ॥

કરોમિ નિર્વિચારો ઽહં વિદ્વત્સેવાપરાઙ્મુખઃ
ન મયા સદૃશઃ કશ્ચિત્ પાતકી ભવનત્રયે ॥

તેનાહં દ્વિમુખો જાતસ્ તાપનાદ્ દુઃખભાગ્ય્ અહમ્
તસ્માદ્ દુઃખેન સંતપ્તઃ શૂન્યો ઽયં પર્વતો મમ ॥

અન્યચ્ ચ શૃણુ ભૂપાલ વાક્યં ધર્માર્થસંહિતમ્
બ્રહ્મહત્યાસમં પાપં તદ્ વિના તદ્ અવાપ્યતે ॥

ક્ષત્રિયઃ સંગરં ગત્વા અથવાન્યત્ર સંગરાત્
પલાયન્તં ન્યસ્તશસ્ત્રં વિશ્વસ્તં ચ પરાઙ્મુખમ્ ॥

અવિજ્ઞાતં ચોપવિષ્ટં બિભેમીતિ ચ વાદિનમ્
તં યદિ ક્ષત્રિયો હન્યાત્ સ તુ સ્યાદ્ બ્રહ્મઘાતકઃ ॥

અધીતં વિસ્મરતિ યસ્ ત્વં કરોતિ તથોત્તમમ્
અનાદરં ચ ગુરુષુ તમ્ આહુર્ બ્રહ્મઘાતકમ્ ॥

પ્રત્યક્ષે ચ પ્રિયં વક્તિ પરોક્ષે પરુષાણિ ચ
અન્યદ્ ધૃદિ વચસ્ય્ અન્યત્ કરોત્ય્ અન્યત્ સદૈવ યઃ ॥

ગુરૂણાં શપથં કર્તા દ્વેષ્ટા બ્રાહ્મણનિન્દકઃ
મિથ્યા વિનીતઃ પાપાત્મા સ તુ સ્યાદ્ બ્રહ્મઘાતકઃ ॥

દેવં વેદમ્ અથાધ્યાત્મં ધર્મબ્રાહ્મણસંગતિમ્
એતાન્ નિન્દતિ યો દ્વેષાત્ સ તુ સ્યાદ્ બ્રહ્મઘાતકઃ ॥

એવં ભૂતો ઽપ્ય્ અહં રાજન્ દમ્ભાર્થં લજ્જયા તથા
સદ્વૃત્ત ઇવ વર્તે ઽહં તસ્માદ્ રાજન્ દ્વિજો ઽભવમ્ ॥

એવં ભૂતો ઽપિ સત્કર્મ કિંચિત્ કર્તાસ્મિ કુત્રચિત્
તેનાહં કર્મણા રાજન્ સ્વતઃ સ્મર્તા પુરા કૃતમ્ ॥

તચ્ ચિચ્ચિકવચઃ શ્રુત્વા પવમાનઃ સુવિસ્મિતઃ
કર્મણા કેન તે મુક્તિર્ ઇત્ય્ આહ નૃપતિર્ દ્વિજમ્ ॥

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા નૃપતિં પ્રાહ પક્ષિરાટ્ ॥

અસ્મિન્ન્ એવ નગશ્રેષ્ઠે ગૌતમ્યા ઉત્તરે તટે
ગદાધરં નામ તીર્થં તત્ર માં નય સુવ્રત ॥

તદ્ ધિ તીર્થં પુણ્યતમં સર્વપાપપ્રણાશનમ્
સર્વકામપ્રદં ચેતિ મહદ્ભિર્ મુનિભિઃ શ્રુતમ્ ॥

ન ગૌતમ્યાસ્ તથા વિષ્ણોર્ અપરં ક્લેશનાશનમ્
સર્વભાવેન તત્ તીર્થં પશ્યેયમ્ ઇતિ મે મતિઃ ॥

મત્કૃતેન પ્રયત્નેન નૈતચ્ છક્યં કદાચન
કથમ્ આકાઙ્ક્ષિતપ્રાપ્તિર્ ભવેદ્ દુષ્કૃતકર્મણામ્ ॥

સપ્રયત્નો ઽપ્ય્ અહં વીર ન પશ્યે તત્ સુદુષ્કરમ્
તસ્માત્ તવ પ્રસાદાચ્ ચ પશ્યેયં હિ ગદાધરમ્ ॥

અવિજ્ઞાપિતદુઃખજ્ઞં કરુણાવરુણાલયમ્
યસ્મિન્ દૃષ્ટે ભવક્લેશા ન દૃશ્યન્તે પુનર્ નરૈઃ ॥

દૃષ્ટ્વૈવ તં દિવં યાસ્યે પ્રસાદાત્ તવ સુવ્રત ॥

એવમ્ ઉક્તઃ સ નૃપતિશ્ ચિચ્ચિકેન દ્વિજન્મના
દર્શયામ્ આસ તં દેવં તાં ચ ગઙ્ગાં દ્વિજન્મને ॥

તતઃ સ ચિચ્ચિકઃ સ્નાત્વા ગઙ્ગાં ત્રૈલોક્યપાવનીમ્ ॥

ગઙ્ગે ગૌતમિ યાવત્ ત્વાં ત્રિજગત્પાવનીં નરઃ
ન પશ્યત્ય્ ઉચ્યતે તાવદ્ ઇહામુત્રાપિ પાતકી ॥

તસ્માત્ સર્વાગસમ્ અપિ મામ્ ઉદ્ધર સરિદ્વરે
સંસારે દેહિનામ્ અન્યા ન ગતિઃ કાપિ કુત્રચિત્
ત્વાં વિના વિષ્ણુચરણ સરોરુહસમુદ્ભવે ॥

ઇતિ શ્રદ્ધાવિશુદ્ધાત્મા ગઙ્ગૈકશરણો દ્વિજઃ
સ્નાનં ચક્રે સ્મરન્ન્ અન્તર્ ગઙ્ગે ત્રાયસ્વ મામ્ ઇતિ ॥

ગદાધરં તતો નત્વા પશ્યત્સુ નગવાસિષુ
પવમાનાભ્યનુજ્ઞાતસ્ તદૈવ દિવમ્ આક્રમત્ ॥

પવમાનઃ સ્વનગરં પ્રયયૌ સાનુગસ્ તતઃ
તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં પાવમાનં સચિચ્ચિકમ્ ॥

ગદાધરં કોટિતીર્થમ્ ઇતિ વેદવિદો વિદુઃ
કોટિકોટિગુણં કર્મ કૃતં તત્ર ભવેન્ નૃણામ્ ॥