બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 16

ભજમાનસ્ય પુત્રો ઽથ રથમુખ્યો વિદૂરથઃ
રાજાધિદેવઃ શૂરસ્ તુ વિદૂરથસુતો ઽભવત્ ॥

રાજાધિદેવસ્ય સુતા જજ્ઞિરે વીર્યવત્તરાઃ
દત્તાતિદત્તૌ બલિનૌ શોણાશ્વઃ શ્વેતવાહનઃ ॥

શમી ચ દણ્ડશર્મા ચ દન્તશત્રુશ્ ચ શત્રુજિત્
શ્રવણા ચ શ્રવિષ્ઠા ચ સ્વસારૌ સંબભૂવતુઃ ॥

શમિપુત્રઃ પ્રતિક્ષત્રઃ પ્રતિક્ષત્રસ્ય ચાત્મજઃ
સ્વયંભોજઃ સ્વયંભોજાદ્ ભદિકઃ સંબભૂવ હ ॥

તસ્ય પુત્રા બભૂવુર્ હિ સર્વે ભીમપરાક્રમાઃ
કૃતવર્માગ્રજસ્ તેષાં શતધન્વા તુ મધ્યમઃ ॥

દેવાન્તશ્ ચ નરાન્તશ્ ચ ભિષગ્વૈતરણશ્ ચ યઃ
સુદાન્તશ્ ચાતિદાન્તશ્ ચ નિકાશ્યઃ કામદમ્ભકઃ ॥

દેવાન્તસ્યાભવત્ પુત્રો વિદ્વાન્ કમ્બલબર્હિષઃ
અસમૌજાઃ સુતસ્ તસ્ય નાસમૌજાશ્ ચ તાવ્ ઉભૌ ॥

અજાતપુત્રાય સુતાન્ પ્રદદાવ્ અસમૌજસે
સુદંષ્ટ્રશ્ ચ સુચારુશ્ ચ કૃષ્ણ ઇત્ય્ અન્ધકાઃ સ્મૃતાઃ ॥

ગાન્ધારી ચૈવ માદ્રી ચ ક્રોષ્ટુભાર્યે બભૂવતુઃ
ગાન્ધારી જનયામ્ આસ અનમિત્રં મહાબલમ્ ॥

માદ્રી યુધાજિતં પુત્રં તતો વૈ દેવમીધુષમ્
અનમિત્રમ્ અમિત્રાણાં જેતારમ્ અપરાજિતમ્ ॥

અનમિત્રસુતો નિઘ્નો નિઘ્નતો દ્વૌ બભૂવતુઃ
પ્રસેનશ્ ચાથ સત્રાજિચ્ છત્રુસેનાજિતાવ્ ઉભૌ ॥

પ્રસેનો દ્વારવત્યાં તુ નિવસન્ યો મહામણિમ્
દિવ્યં સ્યમન્તકં નામ સ સૂર્યાદ્ ઉપલબ્ધવાન્ ॥

તસ્ય સત્રાજિતઃ સૂર્યઃ સખા પ્રાણસમો ઽભવત્
સ કદાચિન્ નિશાપાયે રથેન રથિનાં વરઃ ॥

તોયકૂલમ્ અપઃ સ્પ્રષ્ટુમ્ ઉપસ્થાતું યયૌ રવિમ્
તસ્યોપતિષ્ઠતઃ સૂર્યં વિવસ્વાન્ અગ્રતઃ સ્થિતઃ ॥

વિસ્પષ્ટમૂર્તિર્ ભગવાંસ્ તેજોમણ્ડલવાન્ વિભુઃ
અથ રાજા વિવસ્વન્તમ્ ઉવાચ સ્થિતમ્ અગ્રતઃ ॥

યથૈવ વ્યોમ્નિ પશ્યામિ સદા ત્વાં જ્યોતિષાં પતે
તેજોમણ્ડલિનં દેવં તથૈવ પુરતઃ સ્થિતમ્ ॥

કો વિશેષો ઽસ્તિ મે ત્વત્તઃ સખ્યેનોપગતસ્ય વૈ
એતચ્ છ્રુત્વા તુ ભગવાન્ મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્ ॥

સ્વકણ્ઠાદ્ અવમુચ્યાથ એકાન્તે ન્યસ્તવાન્ વિભુઃ
તતો વિગ્રહવન્તં તં દદર્શ નૃપતિસ્ તદા ॥

પ્રીતિમાન્ અથ તં દૃષ્ટ્વા મુહૂર્તં કૃતવાન્ કથામ્
તમ્ અભિપ્રસ્થિતં ભૂયો વિવસ્વન્તં સ સત્રજિત્ ॥

લોકાન્ ભાસયસે સર્વાન્ યેન ત્વં સતતં પ્રભો
તદ્ એતન્ મણિરત્નં મે ભગવન્ દાતુમ્ અર્હસિ ॥

તતઃ સ્યમન્તકમણિં દત્તવાન્ ભાસ્કરસ્ તદા
સ તમ્ આબધ્ય નગરીં પ્રવિવેશ મહીપતિઃ ॥

તં જનાઃ પર્યધાવન્ત સૂર્યો ઽયં ગચ્છતીતિ હ
સ્વાં પુરીં સ વિસિષ્માય રાજા ત્વ્ અન્તઃપુરં તથા ॥

તં પ્રસેનજિતં દિવ્યં મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્
દદૌ ભ્રાત્રે નરપતિઃ પ્રેમ્ણા સત્રાજિદ્ ઉત્તમમ્ ॥

સ મણિઃ સ્યન્દતે રુક્મં વૃષ્ણ્યન્ધકનિવેશને
કાલવર્ષી ચ પર્જન્યો ન ચ વ્યાધિભયં હ્ય્ અભૂત્ ॥

લિપ્સાં ચક્રે પ્રસેનસ્ય મણિરત્ને સ્યમન્તકે
ગોવિન્દો ન ચ તં લેભે શક્તો ઽપિ ન જહાર સઃ ॥

કદાચિન્ મૃગયાં યાતઃ પ્રસેનસ્ તેન ભૂષિતઃ
સ્યમન્તકકૃતે સિંહાદ્ વધં પ્રાપ વનેચરાત્ ॥

અથ સિંહં પ્રધાવન્તમ્ ઋક્ષરાજો મહાબલઃ
નિહત્ય મણિરત્નં તદ્ આદાય પ્રાવિશદ્ ગુહામ્ ॥

તતો વૃષ્ણ્યન્ધકાઃ કૃષ્ણં પ્રસેનવધકારણાત્
પ્રાર્થનાં તાં મણેર્ બદ્ધ્વા સર્વ એવ શશઙ્કિરે ॥

સ શઙ્ક્યમાનો ધર્માત્મા અકારી તસ્ય કર્મણઃ
આહરિષ્યે મણિમ્ ઇતિ પ્રતિજ્ઞાય વનં યયૌ ॥

યત્ર પ્રસેનો મૃગયાં વ્યચરત્ તત્ર ચાપ્ય્ અથ
પ્રસેનસ્ય પદં ગૃહ્ય પુરુષૈર્ આપ્તકારિભિઃ ॥

ઋક્ષવન્તં ગિરિવરં વિન્ધ્યં ચ ગિરિમ્ ઉત્તમમ્
અન્વેષયન્ પરિશ્રાન્તઃ સ દદર્શ મહામનાઃ ॥

સાશ્વં હતં પ્રસેનં તુ નાવિન્દત ચ તન્મણિમ્
અથ સિંહઃ પ્રસેનસ્ય શરીરસ્યાવિદૂરતઃ ॥

ઋક્ષેણ નિહતો દૃષ્ટઃ પદૈર્ ઋક્ષસ્ તુ સૂચિતઃ
પદૈસ્ તૈર્ અન્વિયાયાથ ગુહામ્ ઋક્ષસ્ય માધવઃ ॥

સ હિ ઋક્ષબિલે વાણીં શુશ્રાવ પ્રમદેરિતામ્
ધાત્ર્યા કુમારમ્ આદાય સુતં જામ્બવતો દ્વિજાઃ ॥

ક્રીડયન્ત્યા ચ મણિના મા રોદીર્ ઇત્ય્ અથેરિતામ્ ॥

સિંહઃ પ્રસેનમ્ અવધીત્ સિંહો જામ્બવતા હતઃ
સુકુમારક મા રોદીસ્ તવ હ્ય્ એષ સ્યમન્તકઃ ॥

વ્યક્તિતસ્ તસ્ય શબ્દસ્ય તૂર્ણમ્ એવ બિલં યયૌ
પ્રવિશ્ય તત્ર ભગવાંસ્ તદ્ ઋક્ષબિલમ્ અઞ્જસા ॥

સ્થાપયિત્વા બિલદ્વારે યદૂંલ્ લાઙ્ગલિના સહ
શાર્ઙ્ગધન્વા બિલસ્થં તુ જામ્બવન્તં દદર્શ સઃ ॥

યુયુધે વાસુદેવસ્ તુ બિલે જામ્બવતા સહ
બાહુભ્યામ્ એવ ગોવિન્દો દિવસાન્ એકવિંશતિમ્ ॥

પ્રવિષ્ટે ઽથ બિલે કૃષ્ણે બલદેવપુરઃસરાઃ
પુરીં દ્વારવતીમ્ એત્ય હતં કૃષ્ણં ન્યવેદયન્ ॥

વાસુદેવો ઽપિ નિર્જિત્ય જામ્બવન્તં મહાબલમ્
લેભે જામ્બવતીં કન્યામ્ ઋક્ષરાજસ્ય સંમતામ્ ॥

મણિં સ્યમન્તકં ચૈવ જગ્રાહાત્મવિશુદ્ધયે
અનુનીયર્ક્ષરાજં તુ નિર્યયૌ ચ તતો બિલાત્ ॥

ઉપાયાદ્ દ્વારકાં કૃષ્ણઃ સ વિનીતૈઃ પુરઃસરૈઃ
એવં સ મણિમ્ આહૃત્ય વિશોધ્યાત્માનમ્ અચ્યુતઃ ॥

દદૌ સત્રાજિતે તં વૈ સર્વસાત્વતસંસદિ
એવં મિથ્યાભિશસ્તેન કૃષ્ણેનામિત્રઘાતિના ॥

આત્મા વિશોધિતઃ પાપાદ્ વિનિર્જિત્ય સ્યમન્તકમ્
સત્રાજિતો દશ ત્વ્ આસન્ ભાર્યાસ્ તાસાં શતં સુતાઃ ॥

ખ્યાતિમન્તસ્ ત્રયસ્ તેષાં ભગંકારસ્ તુ પૂર્વજઃ
વીરો વાતપતિશ્ ચૈવ વસુમેધસ્ તથૈવ ચ ॥

કુમાર્યશ્ ચાપિ તિસ્રો વૈ દિક્ષુ ખ્યાતા દ્વિજોત્તમાઃ
સત્યભામોત્તમા તાસાં વ્રતિની ચ દૃઢવ્રતા ॥

તથા પ્રસ્વાપિની ચૈવ ભાર્યાં કૃષ્ણાય તાં દદૌ
સભાક્ષો ભઙ્ગકારિસ્ તુ નાવેયશ્ ચ નરોત્તમૌ ॥

જજ્ઞાતે ગુણસંપન્નૌ વિશ્રુતૌ રૂપસંપદા
માદ્ર્યાઃ પુત્રો ઽથ જજ્ઞે ઽથ વૃષ્ણિપુત્રો યુધાજિતઃ ॥

જજ્ઞાતે તનયૌ વૃષ્ણેઃ શ્વફલ્કશ્ ચિત્રકસ્ તથા
શ્વફલ્કઃ કાશિરાજસ્ય સુતાં ભાર્યામ્ અવિન્દત ॥

ગાન્દિનીં નામ તસ્યાશ્ ચ ગાઃ સદા પ્રદદૌ પિતા
તસ્યાં જજ્ઞે મહાબાહુઃ શ્રુતવાન્ અતિથિપ્રિયઃ ॥

અક્રૂરો ઽથ મહાભાગો જજ્ઞે વિપુલદક્ષિણઃ
ઉપમદ્ગુસ્ તથા મદ્ગુર્ મુદરશ્ ચારિમર્દનઃ ॥

આરિક્ષેપસ્ તથોપેક્ષઃ શત્રુહા ચારિમેજયઃ
ધર્મભૃચ્ ચાપિ ધર્મા ચ ગૃધ્રભોજાન્ધકસ્ તથા ॥

આવાહપ્રતિવાહૌ ચ સુન્દરી ચ વરાઙ્ગના
વિશ્રુતાશ્વસ્ય મહિષી કન્યા ચાસ્ય વસુંધરા ॥

રૂપયૌવનસંપન્ના સર્વસત્ત્વમનોહરા
અક્રૂરેણોગ્રસેનાયાં સુતૌ વૈ કુલનન્દનૌ ॥

વસુદેવશ્ ચોપદેવશ્ ચ જજ્ઞાતે દેવવર્ચસૌ
ચિત્રકસ્યાભવન્ પુત્રાઃ પૃથુર્ વિપૃથુર્ એવ ચ ॥

અશ્વગ્રીવો ઽશ્વબાહુશ્ ચ સુપાર્શ્વકગવેષણૌ
અરિષ્ટનેમિશ્ ચ સુતા ધર્મો ધર્મભૃદ્ એવ ચ ॥

સુબાહુર્ બહુબાહુશ્ ચ શ્રવિષ્ઠાશ્રવણે સ્ત્રિયૌ
ઇમાં મિથ્યાભિશસ્તિં યઃ કૃષ્ણસ્ય સમુદાહૃતામ્ ॥

વેદ મિથ્યાભિશાપાસ્ તં ન સ્પૃશન્તિ કદાચન ॥