બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 15

ક્રોષ્ટોર્ અથાભવત્ પુત્રો વૃજિનીવાન્ મહાયશાઃ
વાર્જિનીવતમ્ ઇચ્છન્તિ સ્વાહિં સ્વાહાકૃતાં વરમ્ ॥

સ્વાહિપુત્રો ઽભવદ્ રાજા ઉષદ્ગુર્ વદતાં વરઃ
મહાક્રતુભિર્ ઈજે યો વિવિધૈર્ ભૂરિદક્ષિણૈઃ ॥

તતઃ પ્રસૂતિમ્ ઇચ્છન્ વૈ ઉષદ્ગુઃ સો ઽગ્ર્યમ્ આત્મજમ્
જજ્ઞે ચિત્રરથસ્ તસ્ય પુત્રઃ કર્મભિર્ અન્વિતઃ ॥

આસીચ્ ચૈત્રરથિર્ વીરો યજ્વા વિપુલદક્ષિણઃ
શશબિન્દુઃ પરં વૃત્તં રાજર્ષીણામ્ અનુષ્ઠિતઃ ॥

પૃથુશ્રવાઃ પૃથુયશા રાજાસીચ્ છાશિબિન્દવઃ
શંસન્તિ ચ પુરાણજ્ઞાઃ પાર્થશ્રવસમ્ અન્તરમ્ ॥

અન્તરસ્ય સુયજ્ઞસ્ તુ સુયજ્ઞતનયો ઽભવત્
ઉષતો યજ્ઞમ્ અખિલં સ્વધર્મે ચ કૃતાદરઃ ॥

શિનેયુર્ અભવત્ પુત્ર ઉષતઃ શત્રુતાપનઃ
મરુતસ્ તસ્ય તનયો રાજર્ષિર્ અભવન્ નૃપઃ ॥

મરુતો ઽલભત જ્યેષ્ઠં સુતં કમ્બલબર્હિષમ્
ચચાર વિપુલં ધર્મમ્ અમર્ષાત્ પ્રત્યભાગ્ અપિ ॥

સ સત્પ્રસૂતિમ્ ઇચ્છન્ વૈ સુતં કમ્બલબર્હિષઃ
બભૂવ રુક્મકવચઃ શતપ્રસવતઃ સુતઃ ॥

નિહત્ય રુક્મકવચઃ શતં કવચિનાં રણે
ધન્વિનાં નિશિતૈર્ બાણૈર્ અવાપ શ્રિયમ્ ઉત્તમામ્ ॥

જજ્ઞે ચ રુક્મકવચાત્ પરજિત્ પરવીરહા
જજ્ઞિરે પઞ્ચ પુત્રાસ્ તુ મહાવીર્યાઃ પરાજિતાઃ ॥

રુક્મેષુઃ પૃથુરુક્મશ્ ચ જ્યામઘઃ પાલિતો હરિઃ
પાલિતં ચ હરિં ચૈવ વિદેહેભ્યઃ પિતા દદૌ ॥

રુક્મેષુર્ અભવદ્ રાજા પૃથુરુક્મસ્ય સંશ્રયાત્
તાભ્યાં પ્રવ્રાજિતો રાજા જ્યામઘો ઽવસદ્ આશ્રમે ॥

પ્રશાન્તશ્ ચ તદા રાજા બ્રાહ્મણૈશ્ ચાવબોધિતઃ
જગામ ધનુર્ આદાય દેશમ્ અન્યં ધ્વજી રથી ॥

નર્મદાકૂલમ્ એકાકીમ્ એકલાં મૃત્તિકાવતીમ્
ઋક્ષવન્તં ગિરિં જિત્વા શુક્તિમત્યામ્ ઉવાસ સઃ ॥

જ્યામઘસ્યાભવદ્ ભાર્યા શૈબ્યા બલવતી સતી
અપુત્રો ઽપિ સ રાજા વૈ નાન્યાં ભાર્યામ્ અવિન્દત ॥

તસ્યાસીદ્ વિજયો યુદ્ધે તત્ર કન્યામ્ અવાપ સઃ
ભાર્યામ્ ઉવાચ સંત્રસ્તઃ સ્નુષેતિ સ જનેશ્વરઃ ॥

એતચ્ છ્રુત્વાબ્રવીદ્ દેવી કસ્ય દેવ સ્નુષેતિ વૈ
અબ્રવીત્ તદ્ ઉપશ્રુત્ય જ્યામઘો રાજસત્તમઃ ॥

યસ્ તે જનિષ્યતે પુત્રસ્ તસ્ય ભાર્યોપપાદિતા ॥

ઉગ્રેણ તપસા તસ્યાઃ કન્યાયાઃ સા વ્યજાયત
પુત્રં વિદર્ભં સુભાગા શૈબ્યા પરિણતા સતી ॥

રાજપુત્ર્યાં તુ વિદ્વાંસૌ સ્નુષાયાં ક્રથકૈશિકૌ
પશ્ચાદ્ વિદર્ભો ઽજનયચ્ છૂરૌ રણવિશારદૌ ॥

ભીમો વિદર્ભસ્ય સુતઃ કુન્તિસ્ તસ્યાત્મજો ઽભવત્
કુન્તેર્ ધૃષ્ટઃ સુતો જજ્ઞે રણધૃષ્ટઃ પ્રતાપવાન્ ॥

ધૃષ્ટસ્ય જજ્ઞિરે શૂરાસ્ ત્રયઃ પરમધાર્મિકાઃ
આવન્તશ્ ચ દશાર્હશ્ ચ બલી વિષહરશ્ ચ સઃ ॥

દશાર્હસ્ય સુતો વ્યોમા વ્યોમ્નો જીમૂત ઉચ્યતે
જીમૂતપુત્રો વિકૃતિસ્ તસ્ય ભીમરથઃ સ્મૃતઃ ॥

અથ ભીમરથસ્યાસીત્ પુત્રો નવરથસ્ તથા
તસ્ય ચાસીદ્ દશરથઃ શકુનિસ્ તસ્ય ચાત્મજઃ ॥

તસ્માત્ કરમ્ભઃ કારમ્ભિર્ દેવરાતો ઽભવન્ નૃપઃ
દેવક્ષત્રો ઽભવત્ તસ્ય વૃદ્ધક્ષત્રો મહાયશાઃ ॥

દેવગર્ભસમો જજ્ઞે દેવક્ષત્રસ્ય નન્દનઃ
મધૂનાં વંશકૃદ્ રાજા મધુર્ મધુરવાગ્ અપિ ॥

મધોર્ જજ્ઞે ઽથ વૈદર્ભ્યાં પુરુદ્વાન્ પુરુષોત્તમઃ
ઐક્ષ્વાકી ચાભવદ્ ભાર્યા મધોસ્ તસ્યાં વ્યજાયત ॥

સત્વાન્ સર્વગુણોપેતઃ સાત્વતા કીર્તિવર્ધનઃ
ઇમાં વિસૃષ્ટિં વિજ્ઞાય જ્યામઘસ્ય મહાત્મનઃ
યુજ્યતે પરમપ્રીત્યા પ્રજાવાંશ્ ચ ભવેત્ સદા ॥

સત્વતઃ સત્ત્વસંપન્નાન્ કૌશલ્યા સુષુવે સુતાન્
ભાગિનં ભજમાનં ચ દિવ્યં દેવાવૃધં નૃપમ્ ॥

અન્ધકં ચ મહાબાહું વૃષ્ણિં ચ યદુનન્દનમ્
તેષાં વિસર્ગાશ્ ચત્વારો વિસ્તરેણેહ કીર્તિતાઃ ॥

ભજમાનસ્ય સૃઞ્જય્યૌ બાહ્યકાથોપબાહ્યકા
આસ્તાં ભાર્યે તયોસ્ તસ્માજ્ જજ્ઞિરે બહવઃ સુતાઃ ॥

ક્રિમિશ્ ચ ક્રમણશ્ ચૈવ ધૃષ્ટઃ શૂરઃ પુરંજયઃ
એતે બાહ્યકસૃઞ્જય્યાં ભજમાનાદ્ વિજજ્ઞિરે ॥

આયુતાજિત્ સહસ્રાજિચ્ છતાજિત્ ત્વ્ અથ દાસકઃ
ઉપબાહ્યકસૃઞ્જય્યાં ભજમાનાદ્ વિજજ્ઞિરે ॥

યજ્વા દેવાવૃધો રાજા ચચાર વિપુલં તપઃ
પુત્રઃ સર્વગુણોપેતો મમ સ્યાદ્ ઇતિ નિશ્ચિતઃ ॥

સંયુજ્યમાનસ્ તપસા પર્ણાશાયા જલં સ્પૃશન્
સદોપસ્પૃશતસ્ તસ્ય ચકાર પ્રિયમ્ આપગા ॥

ચિન્તયાભિપરીતા સા ન જગામૈવ નિશ્ચયમ્
કલ્યાણત્વાન્ નરપતેસ્ તસ્ય સા નિમ્નગોત્તમા ॥

નાધ્યગચ્છત્ તુ તાં નારીં યસ્યામ્ એવંવિધઃ સુતઃ
ભવેત્ તસ્માત્ સ્વયં ગત્વા ભવામ્ય્ અસ્ય સહાનુગા ॥

અથ ભૂત્વા કુમારી સા બિભ્રતી પરમં વપુઃ
વરયામ્ આસ નૃપતિં તામ્ ઇયેષ ચ સ પ્રભુઃ ॥

તસ્યામ્ આધત્ત ગર્ભં સ તેજસ્વિનમ્ ઉદારધીઃ
અથ સા દશમે માસિ સુષુવે સરિતાં વરા ॥

પુત્રં સર્વગુણોપેતં બભ્રું દેવાવૃધં દ્વિજાઃ
અત્ર વંશે પુરાણજ્ઞા ગાયન્તીતિ પરિશ્રુતમ્ ॥

ગુણાન્ દેવાવૃધસ્યાપિ કીર્તયન્તો મહાત્મનઃ
યથૈવાગ્રે તથા દૂરાત્ પશ્યામસ્ તાવદ્ અન્તિકાત્ ॥

બભ્રુઃ શ્રેષ્ઠો મનુષ્યાણાં દેવૈર્ દેવાવૃધઃ સમઃ
ષષ્ટિશ્ ચ ષટ્ ચ પુરુષાઃ સહસ્રાણિ ચ સપ્ત ચ ॥

એતે ઽમૃતત્વં પ્રાપ્તા વૈ બભ્રોર્ દેવાવૃધાદ્ અપિ
યજ્વા દાનપતિર્ ધીમાન્ બ્રહ્મણ્યઃ સુદૃઢાયુધઃ ॥

તસ્યાન્વવાયઃ સુમહાન્ ભોજા યે સાર્તિકાવતાઃ
અન્ધકાત્ કાશ્યદુહિતા ચતુરો ઽલભતાત્મજાન્ ॥

કુકુરં ભજમાનં ચ સસકં બલબર્હિષમ્
કુકુરસ્ય સુતો વૃષ્ટિર્ વૃષ્ટેસ્ તુ તનયસ્ તથા ॥

કપોતરોમા તસ્યાથ તિલિરિસ્ તનયો ઽભવત્
જજ્ઞે પુનર્ વસુસ્ તસ્માદ્ અભિજિચ્ ચ પુનર્ વસોઃ ॥

તથા વૈ પુત્રમિથુનં બભૂવાભિજિતઃ કિલ
આહુકઃ શ્રાહુકશ્ ચૈવ ખ્યાતૌ ખ્યાતિમતાં વરૌ ॥

ઇમાં ચોદાહરન્ત્ય્ અત્ર ગાથાં પ્રતિ તમ્ આહુકમ્
શ્વેતેન પરિવારેણ કિશોરપ્રતિમો મહાન્ ॥

અશીતિવર્મણા યુક્ત આહુકઃ પ્રથમં વ્રજેત્
નાપુત્રવાન્ નાશતદો નાસહસ્રશતાયુષઃ ॥

નાશુદ્ધકર્મા નાયજ્વા યો ભોજમ્ અભિતો વ્રજેત્
પૂર્વસ્યાં દિશિ નાગાનાં ભોજસ્ય પ્રયયુઃ કિલ ॥

સોમાત્ સઙ્ગાનુકર્ષાણાં ધ્વજિનાં સવરૂથિનામ્
રથાનાં મેઘઘોષાણાં સહસ્રાણિ દશૈવ તુ ॥

રૌપ્યકાઞ્ચનકક્ષાણાં સહસ્રાણ્ય્ એકવિંશતિઃ
તાવત્ય્ એવ સહસ્રાણિ ઉત્તરસ્યાં તથા દિશિ ॥

આભૂમિપાલા ભોજાસ્ તુ સન્તિ જ્યાકિઙ્કિણીકિનઃ
આહુઃ કિં ચાપ્ય્ અવન્તિભ્યઃ સ્વસારં દદુર્ અન્ધકાઃ ॥

આહુકસ્ય તુ કાશ્યાયાં દ્વૌ પુત્રૌ સંબભૂવતુઃ
દેવકશ્ ચોગ્રસેનશ્ ચ દેવગર્ભસમાવ્ ઉભૌ ॥

દેવકસ્યાભવન્ પુત્રાશ્ ચત્વારસ્ ત્રિદશોપમાઃ
દેવવાન્ ઉપદેવશ્ ચ સંદેવો દેવરક્ષિતઃ ॥

કુમાર્યઃ સપ્ત ચાસ્યાથ વસુદેવાય તા દદૌ
દેવકી શાન્તિદેવા ચ સુદેવા દેવરક્ષિતા ॥

વૃકદેવ્ય્ ઉપદેવી ચ સુનામ્ની ચૈવ સપ્તમી
નવોગ્રસેનસ્ય સુતાસ્ તેષાં કંસસ્ તુ પૂર્વજઃ ॥

ન્યગ્રોધશ્ ચ સુનામા ચ તથા કઙ્કઃ સુભૂષણઃ
રાષ્ટ્રપાલો ઽથ સુતનુર્ અનાવૃષ્ટિસ્ તુ પુષ્ટિમાન્ ॥

તેષાં સ્વસારઃ પઞ્ચાસન્ કંસા કંસવતી તથા
સુતનૂ રાષ્ટ્રપાલી ચ કઙ્કા ચૈવ વરાઙ્ગના ॥

ઉગ્રસેનઃ સહાપત્યો વ્યાખ્યાતઃ કુકુરોદ્ભવઃ
કુકુરાણામ્ ઇમં વંશં ધારયન્ન્ અમિતૌજસામ્ ॥

આત્મનો વિપુલં વંશં પ્રજાવાન્ આપ્નુયાન્ નરઃ ॥