બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 152

નન્દીતટમ્ ઇતિ ખ્યાતં તીર્થં વેદવિદો વિદુઃ
તસ્ય પ્રભાવં વક્ષ્યામિ શૃણુ યત્નેન નારદ ॥

અત્રિપુત્રો મહાતેજાશ્ ચન્દ્રમા ઇતિ વિશ્રુતઃ
સર્વાન્ વેદાંશ્ ચ વિધિવદ્ ધનુર્વેદં યથાવિધિ ॥

અધીત્ય જીવાત્ સર્વાશ્ ચ વિદ્યાશ્ ચાન્યા મહામતે
ગુરુપૂજાં કરોમીતિ જીવમ્ આહ સ ચન્દ્રમાઃ
બૃહસ્પતિસ્ તદા પ્રાહ ચન્દ્રં શિષ્યં મુદાન્વિતઃ ॥

મમ પ્રિયા તુ જાનીતે તારા રતિસમપ્રભા ॥

પ્રષ્ટું તાં ચ તદા પ્રાયાદ્ અન્તર્ વેશ્મ સ ચન્દ્રમાઃ
તારાં તારામુખીં દૃષ્ટ્વા જગૃહે તાં કરેણ સઃ ॥

સ્વવેશ્મ પ્રતિ તાં લોભાદ્ બલાદ્ આકર્ષયત્ તદા
તાવદ્ ધૈર્યનિધિર્ જ્ઞાની મતિમાન્ વિજિતેન્દ્રિયઃ ॥

યાવન્ ન કામિનીનેત્ર વાગુરાભિર્ નિબધ્યતે
વિશેષતો રહઃસંસ્થાં કામિનીમ્ આયતેક્ષણામ્ ॥

વિલોક્ય ન મનો યાતિ કસ્ય કામેષુ વશ્યતામ્
અત એવાન્યપુરુષ દર્શનં ન કદાચન ॥

કુલવધ્વા રહઃ કાર્યં ભીતયા શીલવિપ્લુતેઃ
વિજ્ઞાય તત્ પરિજનાત્ સહસોત્થાય નિર્ગતઃ ॥

દૃષ્ટ્વા તદ્ દુષ્કૃતં કર્મ બૃહસ્પતિર્ ઉદારધીઃ
શશાપ કોપાચ્ ચાક્ષિપ્ય વાગ્ભિર્ વિપ્રિયકારિભિઃ ॥

પરાભિભૂતામ્ આલોક્ય કાન્તાં કઃ સોઢુમ્ ઈશ્વરઃ
યુયુધે તેન જીવો ઽપિ દેવશ્ ચન્દ્રમસા રુષા ॥

ન શાપૈર્ હન્યતે ચન્દ્રો નાયુધૈઃ સુરમન્ત્રિતૈઃ
બૃહસ્પતિપ્રણીતૈશ્ ચ ન મન્ત્રૈર્ હન્યતે શશી ॥

તદા ચન્દ્રસ્ તુ તાં તારાં નીત્વા સંસ્થાપ્ય મન્દિરે
બુભુજે બહુવર્ષાણિ રોહિણીં ચાકુતોભયઃ ॥

ન જીયેત તદા દેવૈર્ ન કોપૈઃ શાપમન્ત્રકૈઃ
ન રાજભિર્ ન ઋષિભિર્ ન સામ્ના ભેદદણ્ડનૈઃ ॥

યદા ભાર્યાં ન લેભે ઽસૌ ગુરુઃ સર્વપ્રયત્નતઃ
સર્વોપાયક્ષયે જીવસ્ તદા નીતિમ્ અથાસ્મરત્ ॥

અપમાનં પુરસ્કૃત્ય માનં કૃત્વા તુ પૃષ્ઠતઃ
સ્વાર્થમ્ ઉદ્ધરતે પ્રાજ્ઞઃ સ્વાર્થભ્રંશો હિ મૂર્ખતા ॥

સાધ્યં કેનાપ્ય્ ઉપાયેન જાનદ્ભિઃ પુરુષૈઃ ફલમ્
વૃથાભિમાનિનઃ શીઘ્રં વિપદ્યન્તે વિમોહિતાઃ ॥

એવં નિશ્ચિત્ય મેધાવી શુક્રં ગત્વા ન્યવેદયત્
તમ્ આગતં કવિર્ જ્ઞાત્વા સંમાનેનાભ્યનન્દયત્ ॥

ઉપવિષ્ટં સુવિશ્રાન્તં પૂજિતં ચ યથાવિધિ
પર્યપૃચ્છદ્ દૈત્યગુરુસ્ તદાગમનકારણમ્ ॥

ગૃહાગતસ્ય વિમુખાઃ શત્રવો ઽપ્ય્ ઉત્તમા નહિ
તસ્મૈ સ વિસ્તરેણાહ ભાર્યાહરણમ્ આદિતઃ ॥

બૃહસ્પતેસ્ તદા વાક્યં શ્રુત્વા કોપાન્વિતઃ કવિઃ
અપરાધં તુ ચન્દ્રસ્ય મેને શિષ્યસ્ય નારદ
અતિક્રમમ્ ઇમં શ્રુત્વા કોપાત્ કવિર્ અથાબ્રવીત્ ॥

તદા ભોક્ષ્યે તદા પાસ્યે તદા સ્વપ્સ્યે તદા વદે
યદાનયે પ્રિયાં ભ્રાતસ્ તવ ભાર્યાં પરાર્દિતામ્ ॥

તામ્ આનીય ભવં પૂજ્ય ચન્દ્રં શપ્ત્વા ગુરુદ્રુહમ્
પશ્ચાદ્ ભોક્ષ્યે મહાબાહો શૃણુ વાચં ગ્રહેશ્વર ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા સ જીવેન દૈત્યાચાર્યો જગામ હ
શિવમ્ આરાધ્ય યત્નેન પરં સામર્થ્યમ્ આપ્તવાન્ ॥

વરાન્ અવાપ્ય વિવિધાઞ્ શંકરાદ્ ભાવપૂજિતાત્
શિવપ્રસાદાત્ કિં નામ દેહિનામ્ ઇહ દુર્લભમ્ ॥

જગામ શુક્રો જીવેન તારયા યત્ર ચન્દ્રમાઃ
વર્તતે તં શશાપોચ્ચૈઃ શૃણુ ત્વં ચન્દ્ર મે વચઃ ॥

યસ્માત્ પાપતરં કર્મ ત્વયા પાપ મદાત્ કૃતમ્
કુષ્ઠી ભૂયાસ્ તતશ્ ચન્દ્રં શશાપૈવં રુષા કવિઃ ॥

કવિશાપપ્રદગ્ધો ઽભૂત્ તદૈવ મૃગલાઞ્છનઃ
પ્રાપુઃ ક્ષયં ન કે નામ ગુરુસ્વામિસખિદ્રુહઃ ॥

તત્યાજ તાં સ ચન્દ્રો ઽપિ તાં તારાં જગૃહે કવિઃ
શુક્રો ઽપિ દેવાન્ આહૂય ઋષીન્ પિતૃગણાંસ્ તથા ॥

નદીર્ નદાંશ્ ચ વિવિધાન્ ઓષધીશ્ ચ પતિવ્રતાઃ
તતઃ સંપ્રષ્ટુમ્ આરેભે તારાવૃત્તવિનિષ્ક્રયમ્ ॥

તતઃ શ્રુતિઃ સુરાન્ આહ ગૌતમ્યાં ભક્તિતસ્ ત્વ્ ઇયમ્
સ્નાનં કરોતુ જીવેન તારા પૂતા ભવિષ્યતિ ॥

રહસ્યમ્ એતત્ પરમં ન કથ્યં યસ્ય કસ્યચિત્
સર્વાસ્વ્ અપિ દશાસ્વ્ એહ શરણં ગૌતમી નૃણામ્ ॥

તથાકરોચ્ ચૈવ તારા ભર્ત્રા સ્નાનં યથાવિધિ
પુષ્પવૃષ્ટિર્ અભૂત્ તત્ર જયશબ્દો વ્યવર્તત ॥

પુનર્ વૈ દેવા અદદુઃ પુનર્ મનુષ્યા ઉત
રાજાનઃ સત્યં કૃણ્વાના બ્રહ્મજાયાં પુનર્ દદુઃ ॥

પુનર્ દત્ત્વા બ્રહ્મજાયાં કૃતાં દેવૈર્ અકલ્મષામ્
સર્વં ક્ષેમમ્ અભૂત્ તત્ર તસ્માત્ તીર્થં મહામુને ॥

પુનર્ દત્ત્વા બ્રહ્મજાયાં કૃતાં દેવૈર્ અકલ્મષામ્ સર્વં ક્ષેમમ્ અભૂત્ તત્ર તસ્માત્ તીર્થં મહામુને
તદ્ અભૂત્ સકલાઘૌઘધ્વંસનં સર્વકામદમ્ આનન્દં ક્ષેમમ્ અભવત્ સુરાણામ્ અસુરારિણામ્

બૃહસ્પતેશ્ ચ શુક્રસ્ય તારાયાશ્ ચ વિશેષતઃ
પરમાનન્દમ્ આપન્નો ગુરુર્ ગઙ્ગામ્ અભાષત ॥

ત્વં ગૌતમિ સદા પૂજ્યા સર્વેષામ્ અપિ મુક્તિદા
વિશેષતસ્ તુ સિંહસ્થે મયિ ત્રૈલોક્યપાવની ॥

ભવિષ્યસિ સરિચ્છ્રેષ્ઠે સર્વતીર્થૈઃ સમન્વિતા
યાનિ કાનિ ચ તીર્થાનિ સ્વર્ગમૃત્યુરસાતલે
ત્વાં સ્નાતું તાનિ યાસ્યન્તિ મયિ સિંહસ્થિતે ઽમ્બિકે ॥

ધન્યં યશસ્યમ્ આયુષ્યમ્ આરોગ્યશ્રીવિવર્ધનમ્
સૌભાગ્યૈશ્વર્યજનનં તીર્થમ્ આનન્દનામકમ્ ॥

તત્ર પઞ્ચ સહસ્રાણિ તીર્થાન્ય્ આહ સ ગૌતમઃ
સ્મરણાત્ પઠનાદ્ વાપિ ઇષ્ટૈઃ સંયુજ્યતે સદા ॥

શિવસ્યાત્ર નિવિષ્ટસ્ય નન્દી ગઙ્ગાતટે ઽનિશમ્
સાક્ષાચ્ ચરત્ય્ અસૌ ધર્મસ્ તસ્માન્ નન્દીતટં સ્મૃતમ્
આનન્દમ્ અપિ તત્ તીર્થં સર્વાનન્દવિવર્ધનાત્ ॥