બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 151

નિમ્નભેદમ્ ઇતિ ખ્યાતં સર્વપાપપ્રણાશનમ્
ગઙ્ગાયા ઉત્તરે પારે તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ॥

યસ્ય સંસ્મરણેનાપિ સર્વપાપક્ષયો ભવેત્
વેદદ્વીપશ્ ચ તત્રૈવ દર્શનાદ્ વેદવિદ્ ભવેત્ ॥

ઉર્વશીં ચકમે રાજા ઐલઃ પરમધાર્મિકઃ
કો ન મોહમ્ ઉપાયાતિ વિલોક્ય મદિરેક્ષણામ્ ॥

સા પ્રાયાદ્ યત્ર રાજાસૌ ઘૃતં સ્તોકં સમશ્નુતે
આનગ્નદર્શનાત્ કૃત્વા તસ્યાઃ કાલાવધિં નૃપઃ ॥

તાં સ્વીચકાર લલનાં યૂનાં રમ્યાં નવાં નવામ્
સુપ્તાયાં શયને તસ્યાં સમુત્તસ્થૌ પુરૂરવાઃ ॥

વિલોક્ય તં વિવસનં તદૈવાસૌ વિનિર્ગતા
વિદ્યુચ્ચઞ્ચલચિત્તાનાં ક્વ સ્થૈર્યં નનુ યોષિતામ્ ॥

ઈક્ષાં ચક્રે સ શર્વર્યાં વિવસ્ત્રો વિસ્મિતો મહાન્
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે રાજા યુદ્ધાયાગાદ્ રિપૂન્ પ્રતિ ॥

તાઞ્ જિત્વા પુનર્ અપ્ય્ આગાદ્ દેવલોકં સુપૂજિતમ્
સ ચાગત્ય મહારાજો વસિષ્ઠાચ્ ચ પુરોધસઃ ॥

ઉર્વશ્યા ગમનં શ્રુત્વા તતો દુઃખસમન્વિતઃ
ન જુહોતિ ન ચાશ્નાતિ ન શૃણોતિ ન પશ્યતિ ॥

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે તત્ર મૃતાવસ્થં નૃપોત્તમમ્
બોધયામ્ આસ વાક્યૈશ્ ચ હેતુભૂતૈઃ પુરોહિતઃ ॥

સા મૃતાદ્ય મહારાજ મા વ્યથસ્વ મહામતે
એવં સ્થિતં તુ મા ત્વાં વૈ અશિવાઃ સ્પૃશ્યુર્ આશુગાઃ ॥

ન વૈ સ્ત્રૈણાનિ જાનીષે હૃદયાનિ મહામતે
શાલાવૃકાણાં યાદૄંશિ તસ્માત્ ત્વં ભૂપ મા શુચઃ ॥

કો નામ લોકે રાજેન્દ્ર કામિનીભિર્ ન વઞ્ચિતઃ
વઞ્ચકત્વં નૃશંસત્વં ચઞ્ચલત્વં કુશીલતા ॥

ઇતિ સ્વાભાવિકં યાસાં તાઃ કથં સુખહેતવઃ
કાલેન કો ન નિહતઃ કો ઽર્થી ગૌરવમ્ આગતઃ ॥

શ્રિયા ન ભ્રામિતઃ કો વા યોષિદ્ભિઃ કો ન ખણ્ડિતઃ
સ્વપ્નમાયોપમા રાજન્ મદવિપ્લુતચેતસઃ ॥

સુખાય યોષિતઃ કસ્ય જ્ઞાત્વૈતદ્ વિજ્વરો ભવ
વિહાય શંકરં વિષ્ણું ગૌતમીં વા મહામતે
દુઃખિનાં શરણં નાન્યદ્ વિદ્યતે ભુવનત્રયે ॥

એતચ્ છ્રુત્વા તતો રાજા દુઃખં સંહૃત્ય યત્નતઃ
ગૌતમ્યા મધ્યસંસ્થો ઽસાવ્ ઐલઃ પરમધાર્મિકઃ ॥

તત્ર ચારાધયામ્ આસ શિવં દેવં જનાર્દનમ્
બ્રહ્માણં ભાસ્કરં ગઙ્ગાં દેવાન્ અન્યાંશ્ ચ યત્નતઃ ॥

યો વિપન્નો ન તીર્થાનિ દેવતાશ્ ચ ન સેવતે
સ કાલવશગો જન્તુઃ કાં દશામ્ અનુયાસ્યતિ ॥

તદીશ્વરૈકશરણો ગૌતમીસેવનોત્સુકઃ
પરાં શ્રદ્ધામ્ ઉપગતઃ સંસારાસ્થાપરાઙ્મુખઃ ॥

ઈજે યજ્ઞાંશ્ ચ બહુલાન્ ઋત્વિગ્ભિર્ બહુદક્ષિણાન્
વેદદ્વીપો ઽભવત્ તેન યજ્ઞદ્વીપઃ સ ઉચ્યતે ॥

પૌર્ણમાસ્યાં તુ શર્વર્યાં તત્રાયાતિ સદોર્વશી
તસ્ય દીપસ્ય યઃ કુર્યાત્ પ્રદક્ષિણમ્ અથો નરઃ ॥

પ્રદક્ષિણીકૃતા તેન પૃથિવી સાગરામ્બરા
વેદાનાં સ્મરણં તત્ર યજ્ઞાનાં સ્મરણં તથા ॥

સુકૃતી તત્ર યઃ કુર્યાદ્ વેદયજ્ઞફલં લભેત્
ઐલતીર્થં તુ તજ્ જ્ઞેયં તદ્ એવ ચ પુરૂરવમ્ ॥

વાસિષ્ઠં ચાપિ તત્ તુ સ્યાન્ નિમ્નભેદં તદ્ ઉચ્યતે
ઐલે રાજ્ઞિ ન કિંચિત્ સ્યાન્ નિમ્નં સર્વેષુ કર્મસુ ॥

યદ્ એતન્ નિમ્નમ્ ઉર્વશ્યાં સર્વભાવેન વર્તનમ્
તચ્ ચાપિ ભેદિતં નિમ્નં વસિષ્ઠેન ચ ગઙ્ગયા ॥

નિમ્નભેદમ્ અભૂત્ તેન દૃષ્ટાદૃષ્ટેષ્ટસિદ્ધિદમ્
તત્ર સપ્ત શતાન્ય્ આહુસ્ તીર્થાનિ ગુણવન્તિ ચ ॥

તેષુ સ્નાનં ચ દાનં ચ સર્વક્રતુફલપ્રદમ્
સ્નાનં કૃત્વા નિમ્નભેદે યઃ પશ્યતિ સુરાન્ ઇમાન્ ॥

ઇહ ચામુત્ર વા નિમ્નં ન કિંચિત્ તસ્ય વિદ્યતે
સર્વોન્નતિમ્ અવાપ્યાસૌ મોદતે દિવિ શક્રવત્ ॥